Wolvenvrije zone is geen valide optie

‘Wolven zullen zich in de toekomst niet overal in Nederland vestigen.’ FOTO SHUTTERSTOCK

Wolvenvrije of ‘wolvenluwe’ zones hoeven helemaal niet afgekondigd of afgesloten te worden, maar ontstaan vanzelf als schapen en ander vee met bijvoorbeeld schrikdraad of kuddewaakhonden beschermd worden.

Met enige regelmaat klinkt de oproep om grotere gebieden of zelfs een hele provincie als wolvenvrij terrein aan te merken, zoals het recente voorstel voor een wolvenhek in Friesland. Europese wetgeving en jurisprudentie laten echter zien dat dit op gespannen voet staat met de beschermde status van het dier. Bovendien: is het wel nodig?

Wolven hebben in Nederland de hoogst denkbare beschermde status onder de Habitatrichtlijn en het Verdrag van Bern. Het overheidsbeleid dient er vooral op gericht te zijn om de terugkeer van de wolf in goede banen te leiden. Het afsluiten van substantiële stukken potentieel leefgebied, of het anderszins verhinderen of ontmoedigen van vestiging in bepaalde gebieden, staat op gespannen voet met deze internationale verplichtingen. Toen overheden, schapenhouders, natuurbeschermers en andere belanghebbenden zo’n tien jaar geleden over het wolvenbeleid om tafel gingen, werd het aanwijzen van wolvenvrije gebieden weloverwogen afgeserveerd.

Dieren kiezen leefgebied uit

Voor soorten van Bijlage II van de Habitatrichtlijn selecteert de overheid de meest geschikte gebieden als Natura 2000-gebieden. Het Europese Hof van Justitie heeft herhaaldelijk benadrukt dat het niet aan de lidstaten, maar aan de soorten zelf is om – door hun terreingebruik en vestigingspatroon – aan te geven wat de geschiktste gebieden zijn. Het op voorhand aanmerken van bepaalde gebieden als ongeschikt voor de wolf, laat staan het fysiek afsluiten hiervan, staat hier haaks op.

Wolven staan ook op Bijlage IV van de Habitatrichtlijn, wat strikte bescherming vereist. In een recente zaak rond een wolf die zich ophield op een Roemeens erf, maakte het EU-Hof nog eens duidelijk dat deze strikte bescherming ook geldt rond bebouwing en in andere zwaar door de mens beïnvloede landschappen.

Opzettelijk verstoren

Volgens de Europese Commissie is het instellen van wolvenvrije zones alleen mogelijk in delen van Europa waar het flexibele regime van Bijlage V geldt in plaats van strikte bescherming. In antwoord op een vraag van Europarlementariërs afgelopen zomer over het instellen van wolvenvrije gebieden in de Alpen was de Commissie wederom stellig: ,, Regional wolf-free zones cannot be established under EC law ’’ (vertaald: volgens de EC-wetgeving kunnen er geen regionale wolvenvrije zones worden ingesteld).

Hoewel een rapport, gemaakt in opdracht van voorstanders van een Fries wolvenhek, claimt dat het instellen van grote wolvenvrije zones juridisch mogelijk zou moeten zijn, verstoort dit de mogelijkheden van de dieren om zelf te bepalen waar ze zich vestigen. Zoals dit rapport van Bout Advocaten terecht aangeeft, is niet duidelijk of en wanneer het plaatsen van een wolfwerend hek valt onder ‘opzettelijk verstoren’, zoals verboden op grond van de Wet natuurbescherming en de Habitatrichtlijn.

Alternatieven voor een hek

Volgens de Europese Commissie bepalen de omvang en impact van maatregelen of sprake is van het juridische begrip ‘verstoren’. Het plaatsen van wolfwerende hekken rond individuele schaapskuddes geldt niet als verboden verstoren. Een grootschaliger wolvenwerend hek, zoals voorgesteld in Friesland, wél.

Voor het plaatsen ervan is een ontheffing vereist. Die mag alleen verleend worden wanneer overtuigend is bewezen dat er geen bevredigende alternatieven bestaan. Als het doel van het wolvenhek het voorkómen van belangrijke schade aan vee is, dan is dat nogal een harde dobber. Kuddewaakhonden en schrikdraadrasters zijn immers bewezen en minder ingrijpende alternatieven.

Er zijn bezwaren denkbaar vanwege de effecten van grootschalige hekken op andere soorten en natuurwaarden dan de wolf. Het lijkt er niet op dat het instellen van wolvenvrije zones in Nederland de toets van het Europese recht doorstaat.

Gestuurd door het landschap en door hindernissen

Wolven zullen zich in de toekomst niet overal in Nederland vestigen. Als wilde dieren gaan en staan ze waar ze zelf willen, gestuurd door het landschap, hindernissen als verkeerswegen en wateren, en bruggen die een kans bieden om barrières te passeren. Jonge zwervende wolven kennen de wijde wereld nog niet en kunnen overal terechtkomen.

Gebieden met uitsluitend onbereikbaar vee of grootschalige akkers hebben een wolf weinig te bieden en worden weer snel verlaten. Dat is anders als de aanwezige schapen helemaal niet beschermd zijn, zulk gemakkelijk voedsel kan een zwervende wolf verleiden om te blijven. Zo bezien hebben we een langer verblijf van een zwervende wolf in een onwenselijk gebied zelf in de hand.

Arie Trouwborst, Tilburg Universiteit; Leo Linnartz, ARK Natuurontwikkeling; Dick Klees, Studio Wolverine en Glenn Lelieveld, de Zoogdiervereniging.

Nieuws

Meest gelezen