Verhullende tekst op namenmonument vermoorde Joden | opinie

Kranslegging bij het namenmonument op 4 mei dit jaar. FOTO ARCHIEF LC/JACOB VAN ESSEN

Bij de Joodse school in Leeuwarden staat sinds een jaar een monument met de namen van 546 vermoorde Joden. In de tekst wordt de pijnlijke waarheid echter verzwegen.

In Leeuwarden worden op 4 mei de slachtoffers van de nazi’s onder meer herdacht bij dat prachtige – want kwetsbare – monument bij de Joodse school. Een jaar geleden is daar nóg een monument onthuld, met de namen van 546 Joodse mannen, vrouwen en kinderen die door de nazi’s zijn vermoord. Fantastisch dat Auke Zeldenrust en Halbe Hageman hebben gezorgd dat dit monument er staat, want: ‘Voor sommige mensen duren twee minuten levenslang’, zei Loesje ooit en Neeltje Maria Min dichtte: ‘Noem mij, bevestig mijn bestaan.’

Maar.

Op het monument staat ook deze tekst: ‘De Joden voelden zich thuis in Leeuwarden en leefden al generaties lang in harmonie met de andere stadsbewoners. In de oorlogsjaren werden ze door de bezetter in grote getale naar concentratiekampen gedeporteerd en vermoord.’

Waarheid geweld aangedaan

Elke keer als ik stil sta bij die tekst, word ik kwaad, want hier wordt de waarheid geweld aangedaan. Het gaat om de woorden ‘door de bezetter’ in de zin: In de oorlogsjaren werden ze door de bezetter in grote getale naar concentratiekampen gedeporteerd en vermoord.’

Dit is een halve waarheid en dus een hele leugen. Natuurlijk gebeurde het in opdracht van de nazi´s, maar de Joodse mensen zijn niet door de bezetter weggevoerd. Ze zijn door gewone Friese politiemensen van huis gehaald. Ype Schaaf is hierover in zijn boek Laarzen op de Lange Pijp glashelder: ‘De 700 Joden die in Leeuwarden zijn weggevoerd werden niet door de Duitsers opgehaald, maar via administratieve maatregelen van gemeenteambtenaren en activiteiten van de politie, waar toen geen NSB-ers bijzaten.’ Ik denk dat Ype Schaaf dit schokkend vond. Niet voor niets zette hij deze conclusie op het omslag van zijn boek.

Schaafs conclusie wordt ondersteund door unieke filmbeelden. Tandarts Rodenburg aan de Troelstraweg in Leeuwarden filmde het vertrek en wegvoeren van zijn Joodse buren. En: er staat geen Duitser op het filmpje, wel een Nederlandse politieman.

Politiemensen beseften direct na de oorlog dat die filmbeelden belastend voor hun waren. Ype Schaaf schrijft daar over: ‘Kort na de bevrijding verschenen bij tandarts Rodenburg aan de Troelstraweg een aar angstige rechercheurs, die een filmpje wilden hebben dat Rodenburg stiekem had gemaakt van het vertrek van zijn joodse buren naar Westerbork. Rodenburg had nog tijdens de oorlog aan goede vrienden over de opname verteld. Op het filmpje stonden Leeuwarder politiemensen die joden ophaalden. Daarom moest het verdwijnen. De tandarts hield zich echter van de domme en gaf een ander filmrolletje mee.’

Niet zulke beste papieren

In 1994 bracht de familie Rodenburg het filmpje bij het Verzetsmuseum. Geart de Vries maakte er vervolgens in 1995 een documentaire over: De fiifsprong .

Dat deze pijnlijke en ongemakkelijke waarheid op het monument wordt verzwegen, vind ik ernstig, omdat we dan niks leren van dit gruwelijke transport. We kunnen de nazi’s de schuld geven en hoeven ons niet meer af te vragen: wat zou ik doen? Of – als je daar geen antwoord op kunt geven, want wie weet wat je doet als het er echt op aankomt? – wat doe ik nu tegen onrecht? Wat is de geschiedenis waard als we er niets van leren?

Het is niet mijn bedoeling om de agenten en de ambtenaren een trap na te geven. Ze handelden niet anders dan de meeste Nederlanders – braaf en bang. Wij hebben niet zulke beste papieren. Daarbij stil staan, en daarvan leren, dat is in mijn ogen: herdenken. Eren is leren. Ik verzoek daarom het gemeentebestuur van Leeuwarden de verhullende tekst van het monument aan te passen.

Ate de Jong woont in Mantgum.

Nieuws

menu