Tegenmacht is geen hindermacht

Mark Rutte had gelijk toen hij zei dat er in de notulen van de ministerraad over het schandaal met de toeslagen ‘niks onoorbaars’ staat. Natuurlijk wil de luidruchtige oppositie ons iets anders laten geloven.

'Met haar profileringsdrift heeft de Kamer de boel eerder vertraagd dan versneld.'

'Met haar profileringsdrift heeft de Kamer de boel eerder vertraagd dan versneld.' FOTO ANP/PHIL NIJHUIS

Geert Wilders blijft zeggen dat het kabinet de Kamer voorloog en kritische Kamerleden de mond snoerde. Lilian Marijnissen kan daarbij niet achterblijven en vindt het ‘afschuwelijk dat het kabinet drukker was met het dichthouden van de doofpot dan met de ellende van de slachtoffers’.

Wie de vrijgegeven verslagen zonder politieke bril leest, ziet een andere werkelijkheid. Het was het kabinet in 2019 volstrekt duidelijk dat de jacht op fraude bij de toeslagen voor kinderopvang gruwelijk was ontspoord en dat er snel iets moest worden gedaan voor de slachtoffers. Ook was er het besef dat de ontsporing geen incident was maar dat er iets helemaal mis was bij de Belastingdienst.

Kamer bleek niet erg behulpzaam

Staatssecretaris Menno Snel (D66) worstelde met deze dubbele opdracht: forse compensatie voor de gedupeerden en grondige reorganisatie van de Belastingdienst. Daarbij bleek de Kamer niet erg behulpzaam. Snel en zijn staf hadden de handen vol aan de eindeloze stroom vragen en de spoeddebatten waarin Kamerleden probeerden elkaar te overtreffen in verontwaardiging.

Het hielp de slachtoffers niet echt. Integendeel. De Kamer begon de staatssecretaris hinderlijk voor de voeten te lopen.

Met haar profileringsdrift heeft de Kamer de boel eerder vertraagd dan versneld. De tegenmacht werd hindermacht. Ministers begonnen zich daaraan te ergeren en maakten zich zorgen. Daarover luchtten ze hun hart in de vertrouwelijkheid van de ministerraad. Dat is wat anders dan kritische Kamerleden monddood willen maken.

Geen onwil, maar onmacht

De onderzoekscommissie van de Kamer zelf kwam vorig jaar al met een hard oordeel over wat er fout was gegaan bij de toeslagenaffaire. Dat was voor het kabinet genoeg om in januari af te treden. Met de notulen komen er geen nieuwe feiten naar boven die het allemaal nog erger maken.

Er blijkt niets van een ‘doofpot om het eigen hachje te redden’ waar Marijnissen zo onthutst over doet. Dat Snel niet alle gevraagde stukken per kerende post kon leveren was geen kwestie van onwil, maar onmacht. Als er al iets werd achtergehouden, dan was dat om ambtenaren buiten schot te houden.

De passages waar de ministers het hebben over de Kamer en individuele Kamerleden zijn wel het interessantst. Hier zien we dat Kamer en regering te veel met elkaar zijn verknoopt. Het is de vloek van regeerakkoorden waarin alles tot achter de komma wordt geregeld. Bij de onderhandelingen kan het parlement zich nog volop laten gelden. Daarna leveren de fracties van de coalitie een groot deel van hun macht in. Ze moeten loyaal zijn aan de regering.

Parlement holt van incident naar incident

De oppositie staat buitenspel. Van lieverlee grijpen de partijen die niet in de regering zitten alles aan om een minister ‘ter verantwoording te roepen’. Zo kunnen ze zich toch profileren. En zo zitten wij met een parlement dat van incident naar incident holt in permanente staat van opwinding.

Die akkoorden zijn geen vinding van Rutte. Maar onder zijn derde kabinet is het systeem wel doorgeslagen. De vier partijen hebben vier maanden onderhandeld over een akkoord. Wekelijks schuiven de vier fractievoorzitters aan voor ‘coalitieoverleg’. Zo regeren ze in feite mee. Het is die cultuur van beslotenheid waar iedereen nu in eens de buik vol van heeft.

Het moet anders. Het gekke is dat Rutte die draai al maakte en bij het aftreden van zijn kabinet meteen meer openheid aankondigde. Het kan snel gaan, maar dan moeten een of twee oppositiepartijen niet blijven steken in de verloren verkiezingsstrijd maar een stap naar voren durven doen.

Rimmer Mulder, oud-hoofdredacteur Leeuwarder Courant.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Opinie