Sluipmoord op de democratie in Polen, tijd dat premier Mark Rutte blaft naar het oosten

De moord op Peter R de Vries werd door velen, inclusief de koning, uitgelegd als een aanslag op de rechtsstaat. Demissionair minister van Justitie Ferd Grapperhaus noemde De Vries een waakhond die zijn hele leven onrecht opspoorde: „Daarmee leverde hij een enorme bijdrage aan onze democratische rechtsstaat. Hij maakte deel uit van het fundament daarvan.”

FOTO

FOTO ANP

Het vrije woord is een van de essentiële pijlers van onze maatschappij, naast de scheiding tussen politiek en recht. Los van zijn werk als vertrouwenspersoon was De Vries boven alles een betrokken journalist, iemand die machthebbers controleerde en de waarheid boven tafel wilde hebben. De aanslag op zijn leven was brutaal, bruut en schokkend.

De rechtsstaat zal door de moord niet snel in het geding komen, wel is het na de moord op advocaat Derk Wiersum een nieuwe dreun voor de rechtsorde, het maatschappelijke evenwicht tussen rechtvaardigheid en macht. Terecht beloofden alle Haagse politici dat dit onrecht niet onbestraft mag blijven en dat zijn werk voortgezet moet worden. Die handschoen kunnen ze mooi oppakken.

In Polen vindt al jaren een sluipmoord plaats op zowel de rechtsstaat als de rechtsorde. Het laatste wapenfeit is de schoffering van Europese wetten door het Poolse Grondwettelijk Hof. Dat bepaalde van de week dat uitspraken van het Europese Hof niet bindend zijn in Polen. Een regelrechte bom onder het Poolse lidmaatschap van de Europese Unie.

Naast uitholling van de rechtspraak staan rechten van vrouwen en lhbti’ers onder druk en is de vrijheid van meningsuiting beknot

De scheiding tussen politiek en recht is de afgelopen jaren vervaagd in Polen. De nationalistische Poolse regering probeert de rechterlijke macht onder controle te krijgen door eigen mensen te benoemen en kritische geluiden te smoren. Er is een tuchtkamer opgericht die rechters straft die het niet eens zijn met de koers van de regeringspartij van premier Mateusz Morawiecki, ironisch genoeg Recht en Rechtvaardigheid (PiS) geheten.

Naast uitholling van de rechtspraak staan rechten van vrouwen en lhbti’ers onder druk en is de vrijheid van meningsuiting beknot. Net als Hongarije kan het Polen niets schelen wat de Europese Unie vindt van het beleid van de rechts-conservatieve regering. De volgende stap van het Grondwettelijke Hof is om te bepalen dat Poolse wetgeving altijd boven Europese wetgeving gaat. Een openlijke middelvinger naar Brussel.

De EU talmt met harde maatregelen. Deze week kreeg Warschau een waarschuwing voor de manier waarop het omgaat met lhbti-rechten. Het wordt tijd voor duidelijke signalen. De manier om de Poolse regering te treffen is door de subsidiekraan dicht te draaien. Polen heeft in 2004 bij toetreding getekend voor de regels waar de Europese Unie voor staat. Als de regering miljardensubsidies wil blijven ontvangen moet ze zich ook conformeren aan de regels die zijn afgesproken.

Een uittreding van Polen uit de Unie is onwenselijk, om meerdere redenen. Het merendeel van de bevolking wil blijven. Maar de uittreding van een ondemocratisch land is uiteindelijk te verkiezen boven een Unie die de eigen verheven democratische idealen niet kan waarborgen. Premier Mark Rutte had diepe bewondering voor de waakhond Peter R. de Vries. Tijd om in zijn geest te blaffen naar het oosten.

Het commentaar is een dagelijkse rubriek waarin de Leeuwarder Courant reageert op actuele ontwikkelingen. Reageren? Gebruik de reactiemogelijkheid onder dit artikel of mail naar commentaar@lc.nl .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie