Repareer de dorpen

Liefdeloos poepten bouwbedrijven in de jaren zestig saaie bouwblokken uit. De gevolgen zijn in veel Friese dorpen duidelijk zichtbaar. Straten met rijtjeshuizen uit die tijd ogen overal hetzelfde, of je nu in Ferwert, Balk, Britsum of IJlst komt.

Huizen uit de jaren zestig.

Huizen uit de jaren zestig. FOTO GOOGLE STREETVIEW

Achteraf wekken die wijkjes verbijstering. Neem een trots historisch terpdorp als Ferwert. De tegenstelling tussen het prachtige kerkhof en de kille huizenblokken verderop doet pijn aan je ogen. Hoe heeft de gemeente dit plan destijds kunnen toelaten?

Het was een andere tijd. Niemand maakte zich zorgen over verdwijnende weilanden, maar wel over de vreselijke woningnood. Ieder gemeentebestuur smeekte om huizen. Hoe lelijk ook, de saaie nieuwbouw werd verwelkomd.

In Hallum, een dorp verderop, is de oude dorpsterp al jaren een plek van verandering. Naoorlogse huizen zijn er gesloopt. Er kwamen verschillende woningbouwprojecten op gang met als resultaat een rijke variatie aan huizentypen. Die worden met meer liefde ingepast in de historische omgeving.

Stop met uitbreiding, kies voor inbreiding, luidt het motto

Of de zorg voor de archeologie voldoende was, valt te betwijfelen. Met de smaak van de architecten hoef je het ook niet eens te zijn, maar Hallum is er als woondorp wel interessanter door geworden. Het geploeter in een kleine historische ruimte dwingt ontwerpers om veel aandacht te besteden aan details. Recht-toe-recht-aan bouwen kan niet op zo’n plek.

De regerende partijen in de Provinciale Staten kondigden in hun bestuursakkoord van 2019 aan om veel strenger te kijken naar nieuwe bouwplannen. Stop met uitbreiding, kies voor inbreiding, luidt het motto. Dit betekent dat de bestaande stads- of dorpsrand niet langer van elastiek is: het wordt een harde grens.

Voorlopig wordt er nog volop gebouwd op boerenland. Dat is voor een deel te wijten aan oude rechten. Kijk naar plaatsen als Leeuwarden, Drachten of Sneek: zij maakten in het verleden harde afspraken over grote uitbreidingswijken en investeerden hier miljoenen in. Zulke rechten kun je achteraf niet zomaar intrekken.

Een weiland volplempen met huizen is simpel, maar een dorpskom renoveren vergt uiterste zorgvuldigheid

We moeten dus wachten tot al die wijken klaar zijn, ook op het platteland. Denk aan Woudsend, waarvoor deze week een nieuwe wijk werd gepresenteerd op weidegrond.

Als de provincie voet bij stuk houdt, komt er toch ooit een eind aan de weilandbebouwing en wordt bouwgrond schaars. Dat doet pijn bij sommigen, maar maakt ontwikkelaars en dorpsbelangen ook creatiever. Plekken van oude dorpsbedrijfjes of versleten huizen uit de jaren zestig worden dan interessanter. Wie wil bouwen, kan daar terecht.

Dat leidt tot veel kleinschalige projecten. Het is uiterst belangrijk dat gemeentebesturen die goed begeleiden. Een weiland volplempen met huizen is simpel, maar een dorpskom renoveren vergt uiterste zorgvuldigheid. Je hebt dan een zeldzame kans om de schade uit de naoorlogse jaren te herstellen en iets neer te zetten wat mooi blijft.

De gemeente Leeuwarden wil na de zomer groeiplannen voor haar 35 dorpen presenteren. Het nieuwe beleid van de provincie zal hier zeker een rol in spelen. Dat maakt nieuwsgierig: lukt het om al die Dorpsbelangenclubs blij te maken met inbreidingsplannen? Of blijft bouw in de weilanden lonken?

Het commentaar is een dagelijkse rubriek waarin de Leeuwarder Courant reageert op actuele ontwikkelingen. Reageren? Gebruik de reactiemogelijkheid onder dit artikel of mail naar commentaar@lc.nl .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Commentaar