Promising young woman: de film die nodig is na #MeToo

Carey Mulligan op wraak uit in 'Promising young woman'.

Promising young woman, de Oscar-bekroonde Hollywood-film die op Amazon Prime te zien is, is precies wat de samenleving nodig heeft. Feministe en activiste Inna Shevchenko legt uit waarom. ,,#MeToo heeft de wereld niet veranderd.’’

P romising - veelbelovend! De film die feministen verdeelde en omstreden kritieken kreeg, belooft discussie uit te lokken en nog meer mensen in verwarring te brengen. Promising young woman van Emerald Fennell spreekt zich uit voor ons allemaal. Precies wat onze samenleving na #MeToo nodig heeft om te veranderen.

Ondanks wishful thinking van veel feministen, mezelf inbegrepen, heeft de #MeToo-beweging de wereld niet veranderd. Wereldwijd is bijna een op drie vrouwen tenminste eens in haar leven slachtoffer geweest van seksueel geweld. In Europa is in 2020 een op de vier vrouwen seksueel geïntimideerd, dat is nog voor corona uitbrak. Deskundigen waarschuwen voor een significante toename van huiselijk geweld tegen vrouwen tijdens de wereldwijde pandemie.

#MeToo heeft de maatschappelijke machtsverhoudingen niet omgekeerd en de cultuur van verkrachting niet weggevaagd. Echter: het heeft ons allemaal wel uitgedaagd om te veranderen. We kunnen niet langer de gevolgen negeren van een diep gewortelde patriarchale cultuur, in onze instellingen, wetgeving, en mentaliteit. Niet langer kunnen we slachtoffers niet geloven en seksuele misdaden bagatelliseren. Niemand kan het besef meer ontkennen dat alle vrouwen mogelijke slachtoffers kunnen zijn, dat het iedereen kan treffen, van je favoriete Hollywood-actrice tot je buurvrouw, zuster of beste vriendin.

Hollywood kan onze samenleving na #MeToo iets belangrijkers bieden

In 2018 werd Hollywood het epicenter van de #MeToo-revolutie. Sindsdien is er zware druk op de filmindustrie om ingrijpend te veranderen. Zeker, we zagen al hoe machtige mannelijke producenten en regisseurs van hun voetstuk zijn gevallen door hun misdaden tegen vrouwen. We zagen ook dat meer vrouwen hoge posities in de filmindustrie kregen.

Deze aanzetten zijn welkom, maar Hollywood kan onze samenleving na #MeToo iets belangrijkers bieden. Het is de moeilijkste taak voor makers van populaire cinema: om complexe debatten uit te lokken, de mentaliteit te veranderen, ons op termijn op andere gedachten te brengen. Emerald Fennells debuut als regisseur, Promising young woman , is tot nu waarschijnlijk de beste poging daartoe.

Het uitgangspunt van de film is ideaal. Een jonge vrouw, Cassie, heeft een speciale missie. ,,Elke week ga ik naar een club, en elke week, doe ik alsof ik te dronken ben om op mijn benen te staan. En elke f*ing week komt er een aardige vent informeren of het goed met me gaat’’, legt ze uit. Cassie doet of ze alle beheersing kwijt is, totdat een man haar naar huis rijdt en probeert te profiteren van een vrouw die duidelijk niet in staat is om duidelijk te maken dat ze niet toestemt in seks.

Kort voor de situatie gevaarlijk wordt, staat Cassie op, bij haar volle bewustzijn, en schrikt de roofdieren af met een krachtige anti-verkrachtingsspeech. Is dat geen perfecte bijdrage aan de pogingen van feministische pleitbezorgers om mensen bewuster te maken van het belang van toestemming? Als de film het daarbij had gelaten, had het dat kunnen zijn.

Gelukkig lijkt de filmmaker niet de zoveelste pamflettische film te willen maken met een feministisch statement. Cassies verhaal beperkt zich niet tot provocaties in de nachtclub. Zo wordt een film die een feministische variant lijkt op het verkrachting-en-wraakgenre, een complexe, diepgaande verkenning van de cultuur van verkrachting.

Regisseur Emerald Fennell toont een nieuw type vrouwelijke wreker. Cassie is een hyper-vrouwelijke blondine met bloemetjesjurkjes. Bovendien is Cassie dertig jaar, ze woont bij haar ouders, werkt in een koffiezaak en ze heeft geen ambities. Kenmerkend is de manier waarop ze besloot om te gaan met de dood van haar beste vriendin Nina. Cassie wil wraak en straf voor degenen die Nina hebben aangerand op een feestje, toen beide vrouwen medicijnen studeerden.

Dat het verkrachtingsslachtoffer Nina een fantoom is, iemand die we niet zien of horen, lijkt eerst problematisch. Waarom zou je een film maken over een cultuur van verkrachting en het enige slachtoffer zwijgend en onzichtbaar houden?

Mogelijk staat het zwijgen van Nina voor het zwijgen van de velen die nog steeds in angst en eenzaamheid lijden. De #MeToo-stemmen die openlijk naar buiten traden waren enkel het topje van de ijsberg. In Promising young woman zien we geen slachtoffer dat rechtvaardigheid eist, we maken mee hoe een vrouw rechtvaardigheid zoekt voor een andere vrouw. Dat is een krachtige suggestie dat verkrachting niet een zaak is van specifieke vrouwen/slachtoffers, maar een zaak van alle vrouwen, omdat we allemaal potentiële doelwitten zijn. Meer nog: het is een maatschappelijke zaak! De aanval op Nina bepaalt Cassies realiteit, zoals seksisme en geweld de realiteit bepalen van alle vrouwen ter wereld.

En de mannen dan? Promising young women weerlegt het populaire argument dat ‘niet alle mannen’ seksisten en verkrachters zijn. De film verrast juist herhaaldelijk door tegen alle verwachtingen in alle mannelijke personages in een negatief licht te zetten. Zonder dat de film in de valkuil valt van identiteitpolitiek en poltieke correctheid. Bij de potentiële verkrachters zijn witte mannen uit de gegoede klasse, maar ook zwarte mannen uit lagere milieus en bouwvakkers van Aziatische afkomst.

Een andere waarde is dat de film durft te suggereren dat de cultuur van verkrachting niet alleen door de mannelijke roofdieren blijft voortbestaan, maar ook door vrouwen. Vaak sluiten die hun ogen voor deze misdaden, of geven andere vrouwen er zelfs de schuld van. Of dat nu de vriendin is, die de verkrachting van Nina destijds grappig vond, of het vrouwelijke faculteitshoofd, die aanrandingen op de campus negeerde. Het herinnert ons eraan dat ook vrouwen een rol spelen in het instandhouden van de patriarchie. Het gaat dus om ons allemaal.

Wanneer Cassie bij de advocaat komt die aanranders verdedigde en Nina onder druk zette om de aanklacht tegen haar verkrachters te laten vallen, zien we de belangrijkste scène van de film. Nadat ze de advocaat heeft aangehoord, zegt Cassie onverwacht: ,,Ik vergeef je…’’.

Daar worden we gedwongen onder ogen te zien dat Promising young woman niet enkel gaat over vrouwelijke, feministische wraak; hij gaat over rouw, schuld en de onontkoombare noodzaak tot verandering, van onszelf en de maatschappij als geheel. Over de complexiteit van mensen en de maatschappij die we samen hebben opgebouwd.

Promising young woman eindigt niet met de overwinning van de vrouwelijke strijder. Door de criminelen te vernietigen, vernietigt Cassie zichzelf ook. Is dat geen cynisch einde? Niet meer dan onze realiteit. In het tijdperk na #MeToo is onze maatschappij nog ver verwijderd van een overwinning van de cultuur van verkrachting. Het komt nog te vaak voor dat degenen die rechtvaardigheid zoeken juist dubbel gestraft worden.

In het echte leven zijn er, net als in deze film, geen makkelijke antwoorden en snelle oplossingen. Echte verandering vereist een ingewikkeld pad van analyses en van daden die, bij elkaar, stap voor stap, de zaak vooruit helpen. Soms is dat een luid, krachtig woord op het juiste moment uitgesproken, soms een protest… en soms kan zelfs een controversiële en tot nadenken stemmende film als Promising young women aan de verandering bijdragen.

Nieuws

menu