'Wat wil jij zeggen met je kleding?'

Tijdens mijn stage bij het Tropenmuseum een paar jaar geleden hielp ik mee met de inrichting van een nieuwe tentoonstelling.

Anne-Goaitske Breteler.

Anne-Goaitske Breteler. FOTO LC

Een van de onderdelen stelde de bezoeker de vraag: ‘wat wil jij zeggen met je kleding?’. Het werd een kleurrijke ruimte, met veel Afrikaanse stoffen als Kente en Wax prints van Vlisco. In een bijpassende documentaire vertelden de dragers wat die stoffen zo speciaal maakten. Vaak had het te maken met een gevoel van verbintenis met hun Afrikaanse oorsprong. Of ze wilden vanuit de traditie een ideologisch statement in het nu maken.

Ondanks dat ik zelf niet zo’n gevoel van verbinding met een kledingstuk heb, mocht ik laatst toch proeven van het effect dat kleding op lichaam en geest kan hebben. Voor een project werd ik gevraagd om een Fries kostuum te dragen. De diverse rokken en het strakke bovenstuk zorgden niet alleen fysiek voor een andere houding, ook mentaal waande ik mij even in het leven van de vrouwen van toen. Dat kleding belangrijk is, dat wist ik wel. Maar dat het symbolisch zo van waarde zou kunnen zijn, dat had ik tot dan toe nog niet ervaren.

En ook op subtielere wijze kan de betekenis van kleding evengoed voelbaar zijn. Om dat te bewerkstelligen is soms een vertaler nodig. Iemand die goed begrijpt hoe kledingcodes werken, om zo het uiterlijke vertoon bij te laten dragen aan een gevoel dat verdergaat dan alleen de stof.

'Jan Michiel weet als geen ander dat een mooi pak veel waarde en herinneringen met zich mee kan dragen'

Zo’n vertaler trof ik vorige week; Jan Michiel van der Gang is de eigenaar van de herenmodezaak Van der Gang, die al sinds 1873 in de Dokkumer binnenstad gevestigd is. Door een persoonlijke aanpak kan Jan Michiel – soms misschien zelfs nog beter dan de klant zelf – inschatten wat het beste bij zijn clientèle past. Hun verhaal vormt de eerste stap naar geschikte kledij.

Jan Michiel weet dan ook als geen ander dat een mooi pak veel waarde en herinneringen met zich mee kan dragen. Bij speciale gebeurtenissen vinden de mannen hun weg naar Van der Gang, voor een trouwpak bijvoorbeeld, of voor het laatste colbert dat ze ooit zullen dragen.

In de antropologie wordt kleding gezien als een wijze van communicatie, omdat het iets zegt over de manier waarop de drager zich wil verhouden tot de mensen om hem heen. Vaak ontstaat er binnen gemeenschappen toch een soort homogene kledingtaal. Zodra er van dat standaardbeeld afgeweken wordt dan valt kleding pas echt goed op: de drager van Afrikaanse Kente zou er in het Dokkumer straatbeeld eerder uitspringen dan een man in pak.

Misschien dat een symbolische waarde dan ook eerder toegekend zou worden, aan dat wat afwijkt van de norm. Maar ondanks die gradaties in subtiliteit, per land en cultuur verschillend, hoeft de boodschap of de keuze van een bepaalde uitdossing helemaal niet zo anders te zijn. Het antwoord op de vraag ‘Wat wil jij zeggen met je kleding?’, zal niet altijd even bewust of duidelijk verstaanbaar worden geformuleerd. Af en toe is er misschien een vertaler voor nodig, zoals Jan Michiel. Maar dat kleding soms beter kan spreken dan de mens die het draagt, dat lijkt een universeel gegeven.

agbreteler@gmail.com

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Column