InsideOUT

In het bûthús van mijn ouderlijk huis leunt een portret van mij tegen de muur. Ik ben daar een jaar of vijf en kijk met een serieuze blik naar de schilder; mijn vader. Hij wilde dat ik voor dit schilderij live poseerde. Toen was ik vooral ongeduldig, maar nu begrijp ik waarom ik zo lang moest stilzitten.

Anne-Goaitske Breteler.

Anne-Goaitske Breteler. FOTO LC

Zijn zeventiende-eeuwse schilderstijl laat de gele jurk om me heen vallen en beweegt mijn krullerige haar. Het is onmiskenbaar de jonge versie van mezelf, en anders dan een foto, maakt mijn vader het mogelijk om een sfeer neer te zetten waarin die vijfjarige nog net zo levend is als twintig jaar geleden.

De schilderkunst die ik van huis uit meegekregen heb, is er een van ambachtelijkheid en van realisme. Anatomische juistheid is belangrijker dan abstractie. Moderne kunstenaars, in de stijl van Picasso, Mondriaan of zelfs Dumas, maken voor mij onbegrijpelijke dingen en roepen weinig emotie bij me op. Maar zo nu en dan, blijkt er toch wat ruimte te zitten op mijn kunstsmaak.

Voor mijn onderzoek naar de geestelijke gezondheid op het platteland, beland ik bij het InsideOUT Panorama dat in Drachten te zien is. In een groene legertent staat het doek van 37 meter in een rondte opgesteld. Het vormt een ‘Landschap van Stemmingen’, zo vertellen de twee suppoosten mij. Een van de deelnemers aan het project leidt me rond door de verzameling felle kleuren. Zo’n tweehonderd GGZ-cliënten – die door de hele provincie meehielpen, ook vanaf gesloten afdelingen – werden gevraagd om hun kijk op het Friese platteland weer te geven.

De vrouw wijst haar stuk van het doek aan: ,, Hier zie je een mol, want door mijn autisme zou ik soms ook het liefst onder de grond verdwijnen. Andere mensen begrijpen de mol vaak niet, ze vinden de hopen die hij achterlaat maar vervelend. Dan stampen ze hem juist weer dieper terug die grond in, dat herken ik.’’

Die symboliek van de eigen plek ten opzichte van de wereld waarin ze wonen, staat voor veel deelnemers centraal. In de begeleidende film legt een mannelijke deelnemer uit dat het niet vanzelfsprekend is om het landschap te kunnen waarderen: ,,Als je niet van jezelf houdt, dan zie je de liefde niet, ook niet in het landschap.”

Esthetisch, realistisch of traditioneel is het werk niet. Er is uitsluitend met neon-kleuren gewerkt en iedere deelnemer heeft duidelijk een andere stijl. En toch vind ik het panorama fascinerend. De rondleidster vertelt me dat haar familie nooit geloofde in haar autisme, maar sinds een aantal van hen het panorama bekeken hebben, zijn ze ineens toch het gesprek aangegaan. Het lijkt een communicatievorm die bemiddelt tussen de psyche en de wereld. En ondanks dat de vormentaal misschien niet direct een emotie bij mij oproept, merk ik dat het antropologische karakter ervan, wél iets met me doet.

Dezelfde avond kijk ik naar de het nieuwe televisieprogramma van kunsthistoricus Wieteke van Zeil. Zij behandelt kunst ook op een alternatieve manier, niet zozeer op basis van esthetiek, maar ze laat zich thematisch langs de kunstwerken leiden. En dan ineens hoeft het niet per se zeventiende-eeuws te zijn om interessant te worden. Het fenomeen ‘woede’, of ‘verlangen’ aanschouwen is een manier van kunstkijken op zichzelf. Of zoals de deelneemster van het InsideOUT Panorama zei: ,, Door goed te kijken, leer je zien.’’

Agbreteler@gmail.com

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Column