Gun Fryske dorpen een buurtmolen | opinie

‘Door burgerinitiatieven ontstonden in dorpen coöperaties die een eigen dorpsmolen wilden gaan exploiteren. De eerste was in Reduzum en is een doorslaand succes geworden. Tzum volgde met hetzelfde verhaal.’ FOTO JACOB VAN ESSEN/ HOGE NOORDEN

Burgerinitiatieven voor het bouwen van een buurtmolen, hebben de steun van betrokken inwoners. Ze zouden ook brede steun moeten krijgen van de Friese politiek.

Dat je van de wind goed kunt leven, in tegenstelling tot het bekende spreekwoord, blijkt de afgelopen veertig jaar voor een uitverkoren groep bezitters van energie opwekkende windmolens in de provincie Fryslân.

Waren het vanaf de elfde eeuw eerst waterschappen en coöperaties, die met watermolens, graanmolens en houtmolens windkracht met succes gebruikten voor droge voeten, voedselvoorziening en bouwmaterialen, nu zien we in het landschap naast de overgebleven historische molens de nieuwe windmolens staan.

Verbod van nieuwe molens

De eerste professionele windmolens voor de opwekking van energie draaiden rond 1981. Wie de mogelijkheid en de benodigde financiën had, kon een aanvraag doen, die meestal snel door de overheid werd gehonoreerd. De bouw kon beginnen en het verdienmodel ging letterlijk draaien. De allereerste eigenaren waren hoofdzakelijk fulltime agrariërs en hobbyboeren, al snel windboeren genoemd. Slim van deze groep om al zo vroeg in te stappen.

Door burgerinitiatieven ontstonden in dorpen coöperaties die een eigen dorpsmolen wilden gaan exploiteren, voor de inwoners en de leefbaarheid. De eerste was in Reduzum en is een doorslaand succes geworden. Tzum volgde met hetzelfde verhaal. Prachtig natuurlijk voor die dorpen en hun omgeving.

Na toenemende protesten over geluidshinder, bewegende slagschaduw en horizonvervuiling kwam de politiek in beweging met het aanscherpen van maatregelen om windmolens te plaatsen. In Fryslân kwam het zelfs tot een verbod van nieuwe molens en het vervangen van oude molens.

Zelf aan het stuur zitten

Bij de coalitieafspraken, na de Friese provinciale verkiezingen in 2019, tussen PvdA, CDA, VVD en FNP bleken de nieuwe voorstellen voor het plaatsen van windmolens voor de FNP bijna een breekpunt. De andere drie partijen wensten een verruiming van de windmolenstrategie door agrariërs de mogelijkheid te bieden om maximaal drie windmolens, type ‘Groninger windmolen’, van 15 meter hoogte te plaatsen, alleen voor eigen gebruik, en door de dorpsmolen van Reduzum en Tzum te vervangen door nieuwe buurtmolens.

Prachtige, energierijke voorstellen, maar helaas koos de Friese provinciale politiek wederom voor de al bevoorrechte groep inwoners, die bij de invoering van windmolens ook al volop profiteerde van de gratis wind. Opnieuw werd de rest van de Friezen de kans ontnomen om mee te doen met de volop gewenste energietransitie.

Gelukkig zaten en zitten de inwoners van de Friese dorpen niet stil en een steeds groter deel wil, mede dankzij de toenemende energieschaarste en energiekosten, zelf aan het stuur gaan zitten. Ze melden zich aan bij bestaande of nog op te richten energiecoöperaties. Met elkaar van onder op aan de slag en alles gerund door enthousiaste vrijwilligers.

Mienskipsgevoel nieuw leven inblazen

Het is daarom verwonderlijk dat de provinciale en lokale politiek, die een taskforce hebben te realiseren wat betreft energietransitie, niet meegaan in dit enthousiasme en de energiecoöperaties helpen door voor iedereen gelijke kansen te creëren. Ieder dorp dat dit wil, verdient alle steun om een buurtmolen te realiseren en zo alle betrokken inwoners mede-eigenaar te maken van de energietransitie. Hen het voordeel van gratis wind te gunnen en te benutten.

Kijk wat er allemaal kan als je met elkaar een buurtmolen beheert. Goedkope elektriciteit, dus minder energielasten, minder afhankelijk van energiecentrales, dus beter voor het milieu. Geld dat extra binnenkomt benutten voor het dorp en omgeving.

Met elkaar het mienskipsgevoel nieuw leven inblazen door de extra gelden ten goede te laten komen aan het verenigingsleven in het dorp zoals toneel, fanfare, koor, sport en dorpshuizen. Het aanleggen van pluktuinen voor gratis fruit en bloemen, planten van bomen en heesters, aanleg of uitbreiden van speelmogelijkheden. Kortom leefbaarheid in dorpen behouden en waar mogelijk verbeteren.

Wettelijke steun

In maart 2023 zijn de provinciale verkiezingen. We mogen dan weer voor de komende vier jaar een keuze maken. Ga eens kijken bij de programma’s van de politieke partijen die mee doen, wat zij zeggen en beloven over het meedoen van de burgers aan de energietransitie in Fryslân. Wat zij zeggen over de energiecoöperaties en hoe zij die willen helpen met het verruimen van toestaan van bijvoorbeeld buurtmolens.

Ik hoop dat uit de ruim beschreven speerpunten van de Friese politieke partijen uiteindelijk de afspraak komt om de door de bewoners zelf opgerichte energiecoöperaties met raad en daad bij te staan en wettelijk en financieel te ondersteunen bij hun streven naar en realiseren van een buurtmolen.

Johan Dalstra is bestuurslid EnergieCoöperatie Dronryp.

Nieuws

menu