Frysk jild Lelyline is in sigaar út eigen doaze | opiny

‘Foar de rottekrûddjoere Lelyline binne de kosten rûsd op 5 oant 10 miljard euro. Wa sil dat betelje?’ FOTO NIELS DE VRIES

Hoe lang akseptearje Friezen noch it Haachske ‘Rupsje Nooitgenoeg’? It wurdt tiid dat Fryslân bestjoerlik syn eigen takomst bepaalt.

As gefolch fan de eksplosyf heger wurdende ierdgasbaten hat de Nederlânske oerheid yntusken mear as sa’n 10 miljard euro mear oan ierdgasbaten ynbard en dan is it noch net iens echt winter. In part fan datselde ierdgas wurdt dêrnei brûkt om elektrisiteit op te wekken yn in mei ierdgas stookte elektrisiteitssintrale en dus giet de priis fan elektrisiteit ek omheech, dêr’t ek wer allerhande belestingen oer heft wurde.

Koartsein: yn De Haach wurde se smoarryk fan de ‘klimaatkrisis’ en de ‘Oekraïnekrisis’. It soe my ein desimber 2022 net fernuverje as de teller dan op 30 miljard euro stiet; in ‘tafaller’ neame se soks yn De Haach.

Fryske polityk komt net oan

It wurd ‘kloof’ (Frysk: kleau) is tsjintwurdich in beladen term en grif net wat om grutsk op te wêzen. It seit wat oer it sterk ôfnommen betrouwen yn ’e oerheid, de ferskillen tusken earm en ryk, oerheid en maatskippij, Rânestêd en provinsje, mar ek tusken perifear wingewest en stedske konsintraasje (metropoal).

Ut de geografyske sprieding fan de macht fan Twadde Keamerleden blykt al op syn minst 25 jier in sterke oerfertsjintwurdiging fan de grutstedske regio’s yn en om de Rânestêd. In resinte Haachske twangwet lit wer sjen dat de natuerlike húshâlding en de bestjoerlike autonomy fan Fryske gemeenten ienfâldich ynwikselber wurden binne.

De hjoeddeistige stikstofjacht fan ferskate oerheidsynstânsjes troch it opkeapjen fan boeren om nije ûntwikkelings, lykas ynfrastruktuer, mooglik te meitsjen en it sizzen dat se sa begien binne mei de natuer en ús lânskip, nim ik mei ien grutte kerrel sâlt. Resint yn de Fryske media: ‘Gjin jild foar ferbettering spoarline Ljouwert-Swol’. De Fryske polityk komt gewoan net oan by dit Randstad-kabinet. It is de safolste befêstiging dat de Haachske politike metropoal allinnich nimt en net jout.

De plannen foar in Suderseeline binne wer nij libben ynblaasd, no Lelyline neamd. In projektplan om de Rânestêd te ûntlêsten, oftewol de sprieding fan minsken en foarsjenningen nei it Noarden, en om de ‘kloof’ lytser te meitsjen.

Al yn 1969 wie dêr sprake fan. De kosten foar in spoarline fan Lelystêd oer Emmeloard, It Hearrenfean en Drachten nei Grins waarden doe rûsd op op syn minst 320 miljoen gûne. Yn 2007 waarden de kosten, ynklusyf de sweeftrein, begrutte op 3 miljard euro. Te djoer, fûn it doetiidske kabinet.

Fergriemerij fan mienskipsjild

Foar de rottekrûddjoere Lelyline binne de kosten rûsd op 5 oant 10 miljard euro. Wa sil dat betelje? Hoe sil it no gean? VVD-deputearre Avine Fokkens út Fryslân murk koartlyn op: ,,Hjir is dy Lelylijn wol libbensfetber.’’ Saakkundigen prate fan fergriemerij fan Frysk mienskipsjild.

Mei troch desennialang finansjeel-ekonomysk ‘Randstadbeleid’ fan de op inoar folgjende kabinetten binne Fryslân en it Noarden op in gruttere ekonomyske efterstân set en yn in sterk ôfhinklike posysje kommen. Mear as 98 prosint fan de ynbarde ierdgasbaten út it Noarden is ynvestearre bûten it Noarden.

Parallel dêroan hawwe de Friezen har sosjaal en emosjoneel fierder emansipearre. Se sjogge ek nei de bredere wrâld om har hinne en fiele harren net langer bûn oan de ‘fokus’ en de noarmen fan de Rânestêd.

Ein oan de diskriminaasje

De sintrale fraach is no: yn hoefier botse de nije plannen fan dit kabinet mei de bekende Fryske paradoks, dus mei ús lok, ús sosjale koheezje, rêst en romte, ús natuer en lânskip, ús taal, kultuer en identiteit? Hoe lang akseptearje Friezen noch it Haachske ‘Rupsje Nooitgenoeg’?

As de ûnderlizzende redenen foar de grutte ûnfrede yn ús mienskip net weinommen wurde, dan liket it my ferstannich ta dat Fryslân tenei bestjoerlik sels syn eigen takomst bepaalt, bûten it Haachske tuorke om. Dêrom myn pleit om in ein te meitsjen oan de kulturele en finansjele diskriminaasje fan Fryslân en de Noardlike Regio en de ‘Metropool Randstad’ net langer finansjeel en polityk foar te lûken. Gjin Frysk oerheidsjild spandearje oan de Lelyline, want dat is in sigaar út eigen doaze.

Sjoerd Groenhof is bestjoerslid fan de Jongfryske Mienskip.

Nieuws

menu