De boerenprotesten zijn allesbehalve radicaal | opinie

‘Voor mij liggen de oorzaken van de klimaatcrisis bij een economisch systeem dat de winst van grote bedrijven voor het welzijn van mens en dier zet.’ FOTO ANP/MARCEL VAN HOORN

Geregeld worden de boerenprotesten aangeduid als radicaal. Is dat wel terecht? Politiek gezien is iemand radicaal als die de samenleving ingrijpend anders wil inrichten. De boerenacties daarentegen zijn niks meer dan symptoombestrijding.

Recent luidden overal in Nederland weer de krantenkoppen: ‘radicale groep boeren’ ( AD , 27 juli), ‘radicale boerenprotesten’ ( De Telegraaf , 30 juli), etc. Met name de activisten van Farmers Defence Force (FDF) worden vaak beschreven als ‘radicaal’, zo ook in de Leeuwarder Courant (6 juli). Maar zijn de boerenprotesten werkelijk radicaal? Veel kranten en nieuwsplatformen lijken niet goed te begrijpen wat radicalisme nou echt inhoudt. Want als we naar de oorspronkelijke betekenis van het woord kijken, zijn de boerenprotesten allesbehalve radicaal.

Radicalisme komt van het Latijnse woord radix, wat letterlijk ‘(boom)wortel’ of ‘oorsprong’ betekent. Radicalisme betekent dus problemen bij de wortel aanpakken. Politiek gezien is iemand radicaal als die de samenleving compleet wil veranderen, en bereid is daar ver voor te gaan.

Radicalisme betekent het probleem bij het systeem in plaats van het individu leggen. Als één van de eerste moderne radicalen, zei Karl Marx al dat arbeiders hun pijlen niet moeten richten op kapitalistische individuen, maar op het kapitalistische systeem. Want de kapitalisten zijn net zo goed slachtoffer van dit systeem: kapitalisten worden onderdrukt door hun hebzucht, en verliezen zo die broodnodige verbinding met hun naasten en de planeet.

Oorzaken van klimaatcrisis liggen besloten in systeem

De boerenprotesten daarentegen richten al hun pijlen op individuen. Niet nadenken over de structurele economische en politieke oorzaken, maar individuele beleidsmakers de schuld geven. Niet de maatschappij veranderen, maar zoveel mogelijk hetzelfde houden. En dat leidt tot acties die ik juist anti-radicaal zou noemen. Acties zoals het intimideren van politici (en hun kinderen) en kleine schoonmaakbedrijven (alsof die niet dezelfde economische druk ervaren als de boeren) zijn niet alleen laf en gemeen, maar getuigen ook van een kortzichtige kijk op de oorzaak van de problemen waar de boeren tegen te hoop lopen.

Zoals ik elders heb geschreven ( LC , 16 juli) begon de financiële druk op de boeren al lang voor de stikstofcrisis: zo hebben de dunne winstmarges, waardoor boeren door banken en multinationals praktisch worden gedwongen uit te breiden, al veel meer schade gedaan aan het boerenbestaan dan de strengste stikstofwetgeving ooit zou kunnen doen.

Ik ben zelf klimaatactivist en anti-kapitalist in hart en nieren. Voor mij liggen de oorzaken van de klimaatcrisis niet bij gewone mensen die met het vliegtuig op vakantie gaan of graag een keertje vlees eten, maar bij een economisch systeem dat de winst van grote bedrijven voor het welzijn van mens en dier zet, en een politiek systeem dat niet democratisch genoeg is om hiertegen in te gaan.

Voorbij het kapitalistische denken

De schuld van de stikstofcrisis ligt dus ook niet bij individuele boeren, maar bij een landbouweconomie die de winst van banken en grote multinationals boven het welzijn van gewone mensen en de natuur zet, en een politieke elite die te lang naar de tonen van die bedrijven heeft gedanst. Als dit de diagnose is, zijn acties bij politici voor de deur niets meer dan symptoombestrijding.

Een echt radicale oplossing voor de stikstofcrisis zou dus bijvoorbeeld zijn: collectiviseer bedrijven zoals FrieslandCampina en Agrifirm en geef vertegenwoordigers van boeren, biologen en gewone burgers elk een aandeel in het bedrijf. Neem beslissingen gebaseerd op argumenten in plaats van retoriek. Zorg voor welzijn voor iedereen in plaats van winst voor één. Laat bedrijven weer produceren voor lokale gemeenschappen in plaats van exporteren voor een wereldeconomie die onze planeet aan het kapotmaken is. Als boeren mee durven te dromen, kunnen we hele mooie dingen doen. Want het is vooral in tijden van crisis dat het onmogelijke niet alleen mogelijk, maar zelfs onvermijdelijk kan worden.

Om me maar even tot de boerenactivisten te richten: jullie hebben het idee dat jullie niets meer hebben te verliezen. Ook onze planeet is op rap tempo alles aan het verliezen. Maar in een situatie waarin we niets meer kunnen verliezen, hebben we ook alles te winnen. Als we maar durven te denken voorbij de denkkaders van het kapitalisme. Dat is past écht radicaal.

Meindert Boersma woont in Driezum.

Nieuws

menu