Onzichtbaar hartfalen: vrouwen krijgen er eerder en vaker last van dan mannen, zeggen UMCG-specialisten | Medische Publieksacademie

Hartfalen is al eeuwenlang een erkende ziekte waaraan veel mensen overlijden. Met een echo kan het tegenwoordig snel en eenvoudig worden gediagnosticeerd. Dat kon niet bij ‘onzichtbaar’ hartfalen. Sinds kort kan in een polikliniek van cardiologie in het UMCG ook deze variant worden opgespoord en behandeld.

Onzichtbaar hartfalen vooral bij vrouwen.

Onzichtbaar hartfalen vooral bij vrouwen.

Lees meer over
Gezond

Het fabeltje gaat rond dat kanker je overkomt en hartfalen je eigen schuld is, zegt cardioloog Daan Westenbrink. Wat ook niet klopt is dat mensen met hartproblemen heel oud kunnen worden, mits deze vroegtijdig worden gediagnosticeerd en behandeld. ,,Het is zelfs zo dat vele soorten kanker, zoals prostaat- en borstkanker, een betere levensverwachting hebben dan hartfalen.’’

Westenbrink heeft zich in het UMCG gespecialiseerd in ‘onzichtbaar’ hartfalen. Samen met cardioloog in opleiding Laura Meems runt hij in het UMC Groningen een gelijknamige polikliniek. Mensen van wie bij de huisarts of het ziekenhuis wordt vermoed dat ze lijden aan onzichtbaar hartfalen worden in de polikliniek met geavanceerde technieken onderzocht waarna wordt geadviseerd welke behandelmethode het meest geschikt voor hen is.

Hartfalen is is een lastig te bepalen ziektebeeld

Onzichtbaar hartfalen. Wat is dat nou weer? Om daar een vinger achter te krijgen moeten we eerst even uitweiden over hartfalen, zeg maar de zichtbare variant ervan. Die is volgens Westenbrink al een paar eeuwen bekend. Die kwaal kwamen artsen vroeger op het spoor als ze overleden patiënten opensneden en zagen dat ze een vergroot hart hadden.

Bij een patiënt met klachten is dat echter veel moeilijker vast te stellen. Westenbrink: ,,Het is een lastig te bepalen ziektebeeld. Veel klachten - zoals kortademigheid en ‘s nachts wakker worden met de drang om te plassen - passen ook bij ouderdom. Wanneer ligt het aan het hart? Wanneer komt het door een gebrek aan conditie? Wanneer zijn de longen of andere ziekten er verantwoordelijk voor?’’

Als iemand met deze klachten bij de huisarts komt, dan is het zijn of haar taak een eerste diagnose te stellen. Daarvoor kunnen ze de polsslag meten, met een stethoscoop afwijkende geluiden in het lichaam opsporen, een longfoto maken, de bloeddruk bepalen, een bloedmonster afnemen. Als wordt ingeschat dat de patiënt lijdt aan een hartkwaal, dan worden hij doorverwezen naar een cardioloog in het ziekenhuis. Westenbrink: ,,Standaard wordt dan een echo van het hart gemaakt. Dan wordt de pompkracht gemeten. Een hart met een verminderde pompfunctie kun je goed met het blote oog op een hartecho waarnemen.’‘

Lezing

Voor de derde aflevering in de najaarsreeks van de Medische Publieksacademie bespreken cardioloog Daan Westerbrink en cardioloog in opleiding Laura Meems komende dinsdag onzichtbaar hartfalen.

Belangstellenden kunnen dinsdag aanschuiven om 19.30 uur en de lezing volgen tot ongeveer 20.30 uur via umcg.nl/live. Aanmelden is niet verplicht, maar wie dat wel doet krijgt een dag van tevoren een internetlinkje toegestuurd.

Nog op stapel staan: bloedvergiftiging (29 oktober, lezing 1 november); zwangerschapsdiabetes (5 november, lezing 8 november); de moderne ziekenhuisafspraak: online of offline (12 november, lezing 15 november).

De lezingen zijn telkens op de dinsdag na publicatie in de zaterdagkrant en zijn ook terug te zien via YouTube.

De Medische Publieksacademie is een samenwerkingsverband van het Universitair Medisch Centrum Groningen en deze krant.

Zie ook: mpa.umg.nl .

Een pomp die bloed uitknijpt

Simpel gezegd is het hart een pomp die bloed uitknijpt om het door het lichaam te laten stromen. Tijdens het ouder worden neemt de pompkracht bij gezonde mensen doorgaans niet af. Maar er zijn gevallen waarbij dat wel gebeurt. Westenbrink: ,,Dat kan allerlei oorzaken hebben: door een litteken dat is ontstaan na een hartinfarct, door genetische afwijkingen, door gifstoffen als alcohol.’’

Sinds de jaren veertig van de vorige eeuw zijn er voor zichtbaar hartfalen verschillende medicijnen beschikbaar die iedereen krijgt voorgeschreven. Daarnaast zijn er pacemakers en andere medische hulpmiddelen, die in het lichaam worden ingebouwd om het hart te ondersteunen. Westenbrink: ,,Voor die mensen hebben we voor de behandeling een grote gereedschapskist. Hartfalen is nog steeds een ziekte waaraan je kunt overlijden. Wel zijn we in staat gebleken om de overlevingskans aanmerkelijk terug te brengen. Stierf vroeger de helft na twee jaar, nu wordt dat punt bij acht jaar bereikt. Maar het is nog steeds te kort.’’

Zo veel ervaring cardiologen hebben met zichtbaar hartfalen, zo weinig hebben ze dat met de onzichtbare variant. Westenbrink: ,,Toen ik in 2015 in Zwitserland werd opgeleid tot hartfalencardioloog was het nog niet eens zeker of onzichtbaar hartfalen überhaupt wel bestond. Zelfs tien jaar geleden waren er nog cardiologen die openlijk twijfelden aan het bestaan ervan. Mede daarom is er een enorme leemte in kennis.’’

Zodra ze zich inspannen, merken ze dat hen dat moeilijk afgaat

De klachten van mensen die lijden aan onzichtbaar hartfalen worden niet meteen herkend. Meems krijgt op haar poli vaak oudere vrouwen met klachten van vermoeidheid. ,,Ze kunnen zich niet meer goed inspannen. Als ze in rust op de stoel zitten, voelen ze zich goed. Zodra ze zich inspannen, merken ze dat hen dat moeilijk afgaat. Ze klagen dat ze hun huis niet meer aan één stuk door kunnen stofzuigen. Tussendoor moeten ze telkens op adem komen. Sommigen hebben dikke enkels. Vaak lopen ze daar al jaren mee rond.’’

Uit het onderzoek van Meems en Westenbrink blijkt dat veel van deze mensen hartproblemen hebben. Meems: ,,Hun hart heeft geen verminderde knijpkracht, maar zuigt niet genoeg bloed aan. Het hart is stijver geworden, waardoor het meer moeite heeft zich te vullen met bloed. Uiteindelijk heb je er niks aan dat een hart goed kan pompen als er geen bloed in zit. Vulling van het hart is vooral belangrijk bij inspanning, wat verklaart waarom mensen zich goed voelen als ze stil zitten.’’

Wat de oorzaak is van onzichtbaar hartfalen, vindt Meems lastig te beantwoorden. ,,Wij denken dat het een combinatie is van meerdere factoren, zoals ouderdom, hoge bloeddruk, suikerziekte en overgewicht.’’

Opvallend is ook dat het zich vaker openbaart bij vrouwen. Dat komt deels doordat vrouwen gemiddeld ouder worden. Maar dat is het niet alleen: mannen ontwikkelen vaak op jongere leeftijd al zichtbaar hartfalen, terwijl deze vorm van hartfalen vaak jongere vrouwen overslaat.

Sinds dit jaar kunnen we hen een medicijn geven

Er zijn nu twee medicijnen beschikbaar die kunnen worden voorgeschreven aan patiënten met onzichtbaar hartfalen: de zogeheten SGLT2-remmers dapagliflozine en empagliflozine. Deze zijn ooit ontwikkeld voor de behandeling van suikerziekte. Meems: ,,Voor suikerziekte bleken ze minder effectief dan verwacht maar ze beschermden suikerpatiënten wel tegen het ontstaan van hartfalen. Uit studies kwam naar voren dat ze ook veel konden betekenen voor mensen met zichtbaar en onzichtbaar hartfalen. Na inname ervaren patiënten minder klachten, zijn ze minder benauwd en hoeven ze minder vaak in het ziekenhuis te worden opgenomen.’’

Westenbrink: ,,Vroeger konden we mensen vertellen dat ze verborgen hartfalen hadden. Dan hadden we een diagnose, maar konden we ze niet behandelen. Sinds dit jaar kunnen we hun een medicijn geven. Dat is een belangrijke stap voorwaarts.’’

De medicijnen worden inmiddels wereldwijd voorgeschreven. Westenbrink: ,,Wij lopen dus niet voor de troepen uit. Van deze middelen is het internationaal aanvaard dat ze werken. We verwachten ook dat deze binnen een paar maanden door de verzekeraar worden vergoed, tot die tijd wordt behandeling vergoed door de producent.’’

In de poli in het UMCG worden patiënten onderzocht met een inspanningsecho en een inspanningshartkatheterisatie, gespecialiseerde technieken die maar in een paar ziekenhuizen in Nederland beschikbaar zijn. Westenbrink: ,,Wat wij bieden is een zekere diagnose.’’ Meems: ,,Je hebt het wel of je hebt het niet.’’

De poli is wel afhankelijk van huisartsen en regionale ziekenhuizen die patiënten waarvan wordt vermoed dat ze lijden aan onzichtbaar hartfalen doorverwijzen. Westenbrink: ,,Zij doen de eerste schifting. Als na ons onderzoek blijkt dat het inderdaad het geval is, dan gaan de patiënten terug naar hun eigen cardioloog voor een behandeling op maat.’’

Je komt er niet meer vanaf

Onzichtbaar hartfalen is een chronische ziekte. Je komt er niet meer vanaf. De ziekte gaat vaak hand in hand met andere ziektes zoals bloedarmoede, verminderde nierfunctie of longlijden. Meems: ,, Hoewel je aan onzichtbaar hartfalen kunt overlijden zien we vaak dat patiënten doodgaan aan de gevolgen van andere aanwezige ziekten. Het leven van patiënten met onzichtbaar hartfalen heeft minder kwaliteit. Ze hebben continu klachten als benauwdheid en worden vaak in het ziekenhuis opgenomen.’’

Westenbrink zou mensen die zich herkennen in de symptomen van onzichtbaar hartfalen willen oproepen naar de huisarts te gaan. ,,Ik denk dat veel ouderen met klachten zich aanpassen aan de situatie en denken ach, nait soez’n . Ik denk dat ze gebaat zijn bij de juiste diagnose en behandeling, die is veel beter dan tien jaar geleden.’’

Vragen

Hebt u een vraag naar aanleiding van bijgaand artikel en wilt u die tijdens de lezing van dinsdag graag beantwoord zien? Dien uw vraag van tevoren in via publieksacademie@umcg.nl.

menu