Vakantiedagen stapelen op. Neem vaker een dag vrij

Vakantiedagen zijn er niet voor niets. Maar corona belemmert verlof opnemen. Bij de een vanwege de werkdruk, bij de ander omdat de reismogelijkheden beperkt zijn. Met als gevolg een stuwmeer van vrije dagen. Hoe gaan werkgevers daarmee om en waarom is vrij ‘regelen’ belangrijk?

Af en toe ontspannen is erg belangrijk

Af en toe ontspannen is erg belangrijk

‘We tellen veel overuren en de bovenwettelijke vakantiedagen (zie kader) worden best opgepot”, herkent HRMadviseur Karoline Nogaj het stuwmeer aan vrije dagen. Ze is een van de ruim 2200 medewerkers bij Amaris Zorggroep in de regio Gooi & Vechtstreek. „Tussen de coronagolven stimuleren we het opnemen van verlof.

Onze medewerkers hebben een topprestatie geleverd en hebben die ontspanning echt nodig”, legt ze de noodzaak van vakantie uit. „Je kunt niet blijven knallen, want eens komt die man met de hamer.”

Hoge werkdruk

De zorg kampt al langer met werkdruk vanwege personeelstekorten. Niet alleen corona maakt verlof opnemen lastiger. „We helpen managers dat te stimuleren en het gesprek daarover aan te gaan. Ook al kun je niet op vakantie, je rust uit als je dat lijntje met werk even doorknipt. Niet kunnen reizen is geen reden om geen vrij te nemen”, betoogt ze. In de cijfers ziet ze dat medewerkers vaker gespreid verlof opnemen; geen drie weken achter elkaar, maar meer losse dagen of een week.

Toen in juni grenzen weer opengingen, wilden meteen veel mensen graag even weg. „We proberen iedereen die kans te geven, maar soms is het lastig”, bekent Nogaj. „Verlof moet je binnen je team afstemmen. In bijvoorbeeld de revalidatiezorg is dat meer puzzelen, omdat specialistische zorgverleners schaarser zijn. Bij kleinschalig wonen met zorg is vervanging makkelijker te organiseren.”

Amaris heeft geen extra maatregelen ingevoerd om opnemen te stimuleren. „Soms worden overuren uitbetaald of kopen medewerkers er fiscaal voordelig een fiets, tablet of vroeger pensioen mee”, noemt ze enkele alternatieve bestedingen.

Flexibiliteit

Vervoersbedrijf Connexxion heeft wel extra maatregelen genomen toen corona voorjaar 2020 toesloeg. „We zagen meteen dat we flexibiliteit nodig hadden”, legt manager HR van de regio Noord-Holland Colin Breel uit. „Onze zomerplanning is altijd in december klaar. Maar mensen konden niet op de vakantie, die ze gepland hadden. Als dat drie weken was, mochten ze de derde week teruggeven.” Ondertussen reisden mensen massaal minder met het openbaar vervoer. Dat leidde tot minder werk en diensten voor de chauffeurs, de grootste groep bij Connexxion, monteurs en servicemedewerkers.

Om vrij nemen toch te stimuleren gold tijdelijk het aanbod: drie dagen opnemen is twee dagen afschrijven. „Deze twee extra maatregelen hebben vorig jaar een stuwmeer aan vakantiedagen helpen voorkomen”, constateert Breel. „Toch zijn meer dagen dan gemiddeld meegenomen naar 2021. Mensen hebben per saldo minder verlof opgenomen, terwijl tot rust komen door afstand van je werk te nemen belangrijk is.”

De eerste helft van dit jaar zag Breel de verlofaanvragen van de circa tweeduizend medewerkers in de regio Noord-Holland opnieuw teruglopen. Door reis- en uitgaansversoepelingen trekken de aanvragen nu weer aan. „Dat proberen we door onderling overleg en met schuiven alsnog op te vangen.

Omdat we inmiddels minder werknemers hebben met nog steeds iets lagere bezetting lukt dat.”

Ook FedEx met het hoofdkantoor in Hoofddorp zag medewerkers het eerste half jaar meer losse dagen opnemen en nog geen volledige vakantie inplannen. „We zien dat nu met de versoepelingen in deze zomerperiode weer toenemen”, laat de woordvoerder via mail weten. Ook omdat onder medewerkers het Europees kampioenschap voetbal enorm leefde; FedEx was sponsor van UEFA EURO 2020. „Rondom de voetbalwedstrijden zagen we een stijging in opname van vakantiedagen.”

Bijtanken

Arbeids- en organisatiepsycholoog Pamela Pameijer ziet ze tijdens deze coronaperiode in alle soort en maten in haar coaching- en trainingsbedrijf Pameijer & Partners in Hilversum: medewerkers (en managers) die te weinig dagen hebben opgenomen of druk ervaren om vrij te regelen. „Je hebt mensen, die de afgelopen coronaperiode heel hard doorgewerkt hebben. Zij moeten echt bijtanken. Maar ook mensen die juist weinig werk hadden of alleen maar achter het scherm zitten. Onderbenutting onderprikkelt je hersenen”, legt ze het effect uit. „Je stompt af. Een klant, een horecaconsultant, ervoer dat als ‘verlammend’.” „Tijd voor een ander behangetje”, vat ze met een knipoog samen. Want een goeie vakantie haalt je uit je patroon en brengt rust. Pameijer: „Je schakelt echt even af en doet andere indrukken en ervaringen op. Zo herstel je en schud je je hersens wakker.”

Vakantie voorkomt dat mensen te lang doorgaan, uitgeput raken en ziek worden. Zoals vaker in het najaar als de virussen rondwaren.

Maak een plan

HR of een directie zijn zich doorgaans bewust van het belang van vakantie in relatie tot vitaliteit en verzuimpreventie. „Toch hebben sommige werkgevers te lang gewacht”, merkt Pameijer uit klantcontact. „En hadden managers eerder het gesprek moeten aangaan.” Ze wijst erop dat geen vakantie opnemen of elke week een dag altijd een signaal is. In coronatijd misschien wel meer dan ooit: wat speelt er? Hoe gaat het met die persoon? „Maar niet elke manager pikt dat op of voelt zich comfortabel om zo’n gesprek te voeren.

Dan stellen ze dat uit. Van de week nog belde een manager om te sparren over hoe hij zo’n gesprek met z’n team kon voeren.”Nu de grenzen opengaan, wil iedereen even weg en dus vrij. „Dan wordt het ineens puzzelen, terwijl het werk inmiddels ook vaak aangetrokken is.” Daarom adviseert ze leidinggevenden altijd: „Ga op tijd samen zitten en maak een plan. Je weet wat er gedaan moet worden en kent de ruimte die er is. Bespreek hoe je dat met elkaar invult. Alles is niet altijd in te willigen, maar samen kun je het wel oplossen. De stuwmeren aan vrije dagen door corona maken zo’n gesprek misschien wel spannender dan voorheen, maar in de praktijk kom je er in overleg altijd wel uit. Dus stel het niet uit, maar regel die vakanties. Ook voor jezelf.”

Verlof: dit zijn de regels

Werknemers krijgen wettelijk 4 keer het aantal uren dat je per week werkt als doorbetaalde vakantiedagen per jaar. Daar bovenop kun je in de (collectieve) arbeidsovereenkomst meer vakantiedagen krijgen. Je werkgever moet in principe instemmen met je aanvraag; tenzij er zwaarwegende bedrijfsbelangen zijn. Dan moet je je verlof op een ander moment kunnen opnemen.

Sommige sectoren, zoals het onderwijs en de bouw, kennen collectieve vakantie. Werkgevers mogen jaarlijks verplichte vrije dagen aanwijzen.

Niet opgenomen wettelijke vakantiedagen vervallen in principe een half jaar na het jaar waarin je die opgebouwd hebt. Dat is doorgaans per 1 juli. Sommige werkgevers spreken langere termijnen af. Bovenwettelijke vakantiedagen vervallen na vijf jaar. Als deze niet zijn opgenomen, mag je deze door een werkgever die dat wil, laten afkopen. Bij wettelijke vakantiedagen kan dat niet, tenzij je contract eindigt.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Ambitie