Watertaxi vaart in donker vaker te snel over Waddenzee. 'Dat is gewoon zo'

Watertaxi de Stormloper afgelopen zomer. FOTO NEEKE SMIT

De drie watertaxi’s van de Bazuin, waaronder de Stormloper, voeren de dagen voor de fatale aanvaring met snelboot Tiger consequent veel sneller in het donker dan is toegestaan.
Lees meer over
Terschelling
Ameland
Harlingen
Schiermonnikoog
Vlieland

Dat kan opgemaakt worden uit openbare AIS-data, die worden gebruikt in de scheepvaart. Ook van andere watertaxi’s is bekend dat ze in de voorbije jaren te hard hebben gevaren in de ochtend en de avond. Op de Waddenzee geldt een maximum van 20 kilometer per uur voor boten tot 20 meter als ze tussen zonsondergang en zonsopkomst varen.

Alleen voor schepen langer dan 20 meter, zoals de snelboten van Doeksen en Wagenborg, geldt op de hoofdvaarroutes in de donkere uren een uitzondering. Daarbuiten geldt volgens binnenvaart-examinator Peter Geijsel op de hoofdvaarroutes geen limiet.

De 11,3 meter lange Stormloper botste vrijdagochtend voor zonsopkomst met de Tiger. De watertaxi voer ten tijde van het ongeluk, vlak na twee bochten, een kleine 30 kilometer per uur. Het grootste deel van die bewuste tocht was dat zo’n 45 kilometer per uur. De Tiger voer vlak voor de botsing in het Schuitengat, een geul die niet tot de hoofdvaarroute behoort, 55 kilometer per uur.

Watertaxi’s mogen volgens insiders wel van de snelheidslimiet afwijken als er sprake is van noodgevallen, bijvoorbeeld bij patiëntenvervoer. Een exploitant van zo’n passagiersdienst stelt dat de watertaxi’s er niet alleen voor zorgen dat toeristen snel en buiten reguliere dienstregelingen op het eiland kunnen komen, maar ook voor snelle overtochten van artsen, dierenartsen, medicijnen en allerhande personeel van overheden en bedrijven. ,,Wij zijn een cruciaal onderdeel voor de veiligheid op de eilanden”, zegt deze man, die alleen anoniem informatie wil geven. ,,Het is een beladen onderwerp.”

Voor veel eilandbezoekers en -bewoners is het een gegeven dat de watertaxi’s niet alleen bij daglicht met hoge snelheden varen. ,,Dat is gewoon zo, maar er is geen hond die er wat van zegt”, aldus een kenner van het gebied, die niet bij naam genoemd wil worden. Volgens Rijkswaterstaat Noord-Nederland zijn er wel ontheffingen aangevraagd voor het sneller varen in het donker, maar zijn die niet verleend, onder meer vanwege natuurwetgeving.

Watertaxi’s de Bazuin tot op heden uit de vaart

Politie en Rijkswaterstaat zeggen geen maatregelen te hebben genomen naar aanleiding van de dodelijke botsing vrijdag tussen snelboot Tiger en watertaxi Stormloper in het Schuitengat. Rederij Doeksen en watertaxi-exploitant de Bazuin zeggen op eigen initiatief wel maatregelen te hebben genomen.

Bij het ongeluk kwamen vrijdag twee mensen om het leven. Twee te water geraakte personen worden nog vermist. Ook de vijfde dag van zoeken naar de twee drenkelingen bij Terschelling heeft niets opgeleverd. De politie zette onder meer een sonarboot en drones in om de 12-jarige jongen en volwassen man te zoeken die vermist worden sinds de aanvaring, maar tevergeefs.

Uit data op openbare websites die vaarverkeer op zee weergeven valt op te maken dat de snelboot van Doeksen sinds het ongeluk nauwelijks nog de kortere route over het Schuitengat neemt. De Bazuin en Fenix, twee andere watertaxi’s die de Bazuin exploiteert naast de Stormloper, hebben sinds de catastrofe helemaal niet meer gevaren. ,,Tot op heden hebben we nog niet gevaren”, bevestigt Bazuin-eigenaar Guido Berends. Het is de enige vraag die hij wil beantwoorden. ,,Eigenlijk wil ik graag iedereen te woord staan, maar dat wordt me afgeraden. Daar houd ik me aan.”

Doeksen wil niet zeggen waarom het Schuitengat sinds vrijdag volgens de AIS-data zo goed als gemeden wordt. Directeur Dirk Spoor laat via de e-mail weten: ‘in het belang van het onderzoek (dat zorgvuldig moet gebeuren in het belang van alle betrokkenen en nabestaanden) kunnen we helaas niet op je vragen ingaan’. Woensdag was het Schuitengat gestremd voor sonaronderzoek, maar dat gold niet voor de andere dagen na het ongeluk.

Het Schuitengat is sinds een jaar of zes weer af en toe in gebruik als alternatief voor de sneldienst tussen Harlingen en Terschelling. Anders dan op de hoofdvaarroute mag hier volgens Rijkswaterstaat niet sneller gevaren worden dan 20 kilometer per uur. Volgens AIS-data voer de Tiger vlak voor de fatale botsing 55 kilometer per uur en de Stormloper 28 kilometer per uur. De dagen voorafgaand aan het ongeluk voeren de snelboot van Doeksen en de drie watertaxi’s van de Bazuin volgens genoemde data elke tocht sneller dan volgens Rijkswaterstaat mocht door het Schuitengat.

Politie: onderzoek gaat nog wel even duren

De politie kan niet bevestigen of er te snel gevaren is voorafgaand aan het ongeluk. ,,Dat maakt deel uit van ons onderzoek. De antwoorden kunnen we nog niet delen met de buitenwereld”, licht woordvoerder Dennis Janus van de Landelijke Eenheid toe. Voor zover bekend doen op dit moment alleen de politie en de Onderzoeksraad voor Veiligheid onderzoek naar het incident.

De politie onderzoekt of er verwijtbare schuld is, de OVV doet naar eigen zeggen een verkennend onderzoek of er lessen uit dit ongeval te trekken zijn. ,,Ons onderzoek gaat nog wel even duren”, zegt politiewoordvoerder Janus. ,,Ongevallen in de scheepvaart zijn zo complex, daar moet je heel veel puzzelstukjes voor leggen.”

Tiger-kapiteins oefenden calamiteit

Amper twee weken voor de fatale botsing lanceerde de Maritieme Academie in Harlingen nog een nieuw simulatieprogramma, speciaal voor de kapiteins en stuurmannen van de Tiger. Met het programma kunnen ze calamiteiten en andere uitzonderlijke situaties oefenen op de Waddenzee, zoals mist of een ‘man over boord’. Zowel de aanwezige schippers als directeur Arjen Mintjes gaven aan dat het in korte tijd qua veerdiensten een stuk drukker is geworden op de Waddenzee. Het aantal afvaarten van Doeksen is in twee jaar tijd minstens verdrievoudigd, schatten ze. ,,99 van de 100 keer gaat het goed, dus niet altijd. Daar willen we beter op inspelen”, zei senior-kapitein Gerard Pont tijdens de lancering.

Academie-directeur Mintjes (die tevens vice-voorzitter van de KNRM is in Harlingen, waarvoor de dienstdoende schipper ten tijde van het ongeluk met de Stormloper ook vaart), wil er momenteel vooralsnog niets over zeggen tegen de media. ,,Wij vinden dat ons instituut, dat onze mensen zo betrokken zijn bij dit ongeluk, dat we op dit moment geen antwoorden geven. Dat moet iedereen begrijpen.” Mintjes verwacht dat zijn instituut – dat schippers opleidt en bijschoolt voor de binnenvaart, waar de Waddenzee ook onder valt – betrokken wordt bij de onderzoeken die er lopen naar de oorzaak van het ongeluk. ,,Daar werken wij dan natuurlijk vol aan mee. Maar nee, we zijn nog niet benaderd.”

Peter Geijsel, binnenvaartschipper en freelance docent aan de Maritieme Academie in Harlingen en het Nova College in IJmuiden, durft wel uit te spreken dat het wat betreft passagiersvoorzieningen drukker is geworden op de Waddenzee. ,,Je ziet het aanbod van watertaxi’s groeien, daar is vraag naar.” Sinds begin dit jaar worden er hogere eisen gesteld aan schippers op watertaxi’s en ander kleiner passagiersvervoer. Volgens Geijsel is dat ingevoerd vanwege de wildgroei aan passagiersdiensten op het water.

Controle op snelheidsovertredingen op de Waddenzee is een aantal jaren geleden ondergebracht bij Rijkswaterstaat, laat de politie weten. ,,Rijkwaterstaat is hier in eerste instantie verantwoordelijk voor.” Rijkswaterstaat meldt dat snelheidscontroles in reguliere diensten worden verwerkt. ,,Onze patrouillevaartuigen zijn aanwezig op de Waddenzee. Handhaving is onderdeel van het takenpakket van de mobiel verkeersleider, maar is niet de enige taak”, aldus een woordvoerder. Hoeveel boetes er de afgelopen jaren zijn uitgeschreven voor snelheidsovertredingen, kon Rijkswaterstaat nog niet achterhalen.

Watertaxi’s komen vanaf 2010 opzetten

Zeezeiler Guus Westra van de Frisian Yacht Club neemt waar dat er gaandeweg steeds harder gevaren wordt op de Waddenzee, waar relatief nog altijd veel ruimte is. De Frisian Yacht Club was een van de eerste, misschien wel de eerste, die watertaxi’s introduceerde in de Friese wateren. ,,Dat was een proef met twee sloepen. Daar maakten we tochten mee in Noordwest-Friesland.”

Het Wad zijn de watertaxi’s van de Frisian Yacht Club niet opgegaan. ,,We wilden geen concurrent worden van Doeksen”, vertelt Westra. Doeksen startte in 2011 met een waddentaxi, De Zeehond. Wagenborg begon in 2010 al met watertaxi’s naar Ameland en Schiermonnikoog. In het najaar van 2020 is daarmee gestopt, omdat Wagenborg inmiddels naast de gewone veerdiensten sneldiensten inzet naar Ameland en Schiermonnikoog.

Heden ten dage varen verder drie bergers een watertaxi-dienst naar Ameland, Schiermonnikoog en Terschelling. Daarnaast worden er RIB’s (Rigid Inflatable Boats) ingezet als watertaxi naar Vlieland. De meeste watertaxi’s zijn voor acht tot twaalf passagiers.

Rederijen vervoeren gestaag meer passagiers

Uit de kersverse vervoerplannen van Doeksen en Wagenborg valt op te maken dat de vervoersvraag gestaag is gegroeid in een jaar of vijftien. De vraag van reizigers naar Terschelling nam toe van zo’n 360.000 in 2005 tot meer dan 450.000 in 2021. Op Vlieland steeg die vraag tussen 2005 en 2021 van ruim 150.000 passagiers naar zo’n 210.000. Door de inzet van nieuwe boten in 2020 is het aantal afvaarten nog veel meer aangezwollen.

Naar Ameland nam het aantal passagiers toe van 605.000 in 2009 naar een geschatte 736.000 in 2022, blijkt uit het kersverse vervoerplan van Wagenborg. Naar Schiermonnikoog ging dat in die periode omhoog van 237.000 naar 357.000. Diverse voorspellingen gaan ervan uit dat de komende tijd meer mensen een overtocht gaan maken van en naar de Friese Waddeneilanden.

Nieuws

menu