Al ruim vijftien jaar afval rapen op de Terschellingse stranden (plastic wordt nu ook verwerkt tot bloempotten)

Al ruim vijftien jaar wordt op de Terschellingse stranden afval geraapt. Sinds enige tijd wordt een deel van het plastic verwerkt tot onder meer bloempotten.

Nico Brink, Jan-Boy Bosma en Guus Schweigmann.

Nico Brink, Jan-Boy Bosma en Guus Schweigmann. FOTO NEEKE SMIT

In een oogopslag kijkt Anja Berg (58) uit Lelystad tientallen meters verderop naar de rand van natuurreservaat de Noordsvaarder. Dan snelt ze er vastberaden op af: een plastic flesje. ,,Ik heb er een scherp oog voor.’’ De vrouw is een fanatieke afvaljutter. Zeker een of twee weken per jaar is ze op het eiland op vakantie. Die dagen besteedt ze ,,soms wel vier, vijf, zes uurtjes’’ met jutten.

Misschien kwam het door de ramp met de MSC Zoe begin 2019, misschien was het iets ervoor, maar ergens rond die tijd besloot ze het afval te gaan rapen. ,,Mijn man zei drie jaar geleden: ‘Je lijkt wel mesjogge.’ Maar hij is nu ook hooked .’’

Amsterdammer maakt Terschelling schoon

Wie de vrouw twintig jaar geleden had gezien op het strand met een zak in de handen, had misschien inderdaad wel gedacht dat ze niet goed was. In die tijd was je echt wel een zonderling, zegt oprichter Jan-Boy Bosma (70) van stichting De Milieujutter, terwijl hij in een trekker met lege aanhang over een hobbelig strand rijdt. Op weg naar plukjes afval waarover hij meldingen heeft gekregen.

Ruim in de vorige eeuw al begon de geboren Amsterdammer zich als toerist te ergeren aan het afval op het strand. ,,Op de Noordsvaarder zag ik op een gegeven moment een heel grote 10 liter-bus menie liggen - van die ouwerwetse oranje loodmenie’’, verwijst hij naar de grondverfsoort. ,,Die was eruit gestroomd. Het stonk ontzettend en ik dacht: dat zal binnenkort wel weggehaald worden. Een paar maanden later was ik hier weer op het eiland en zag ik die bus nog liggen. Ik dacht: dit is te gek.’’

Het was de ,,trigger’’ om een plan dat hij al eens had gedeeld met anderen uit te voeren: een trekker regelen en de boel opruimen. ,,Ik werd in eerste instantie raar bekeken. Moet die uit Amsterdam komen om de boel schoon te maken; dat is toch te gek? Ik zei: ja maar als jullie het niet doen, moet die Amsterdammer toch aan de slag.’’

‘Het heeft effect’

Inmiddels milieujutten volgens Bosma jaarlijks honderden eilanders en toeristen op het strand. Het heeft effect, zegt hij. Waar hij vroeger een hele kar tussen twee of drie strandpalen kon vullen, lukt hem dat nu nog niet eens door het hele strand af te struinen. Sinds de containerramp staan bij alle strandopgangen containers en zijn er zakjes die mensen kunnen meenemen om te rapen, zegt Bosma. Als mensen het niet kunnen meenemen, laten ze het op bepaalde plekken achter en melden ze het bij de stichting.

Het meeste vuil dat de jutters aantreffen is van vissers afkomstig, zeggen Guus Schweigmann (68) die ook bij de stichting zit en vrijwilliger Nico Brink (73). Ze zijn met Bosma mee op pad. ,,Die vissers hebben allemaal pluis onder hun netten’’, zegt Brink. Schweigmann: ,,Dat is het meest gevonden artikel op het strand. Vissers hangen het aan de onderkant van hun netten. Dan slijt dat eraf en niet hun net.’’

Plastic afval wordt bloempot

Een groot deel van het afval wordt op de reguliere manier verwerkt bij een afvalverwerker. Harde plastics houden de jutters apart voor stichting De Jut Fabriek in West-Terschelling, waarvan Schweigmann voorzitter is. De Jut Fabriek gebruikt het om nieuwe producten te maken, vertelt vrijwilliger Merel Leijs (23) uit Kinnum. Ze laat in een kast de producten zien: onderzetters, plantenpotjes, waxkammen voor surfborden, haakjes, deurknoppen en schaaltjes. ,,Dat zijn de mallen die we op dit moment hebben.’’

De producten die de jutters aanleveren, worden verzaagd en door een shredder gehaald. De korrels van 3 millimeter die overblijven worden vervolgens omgesmolten en tot de producten geperst. ,,Kijk, hier gooien we die korrels, het granulaat, in. Het duurt ongeveer een minuut of tien en dan hebben we gesmolten plastic.’’

Niet al het plastic is geschikt voor De Jut Fabriek. Plastic zakken bijvoorbeeld moeten op een andere manier worden verwerkt. Hoe? Daarnaar kijkt het oprichtersduo Vincent Kooijman (33) en Ivo Wiersma (34) momenteel. Zijn droom is om over 8,5 jaar al het plastic van Terschelling te verwerken. Of dat gaat lukken, hopen de twee over een halfjaar te weten. Dan loopt de periode af van het subsidieproject.

De Jut Fabriek kreeg ruim 37.000 euro uit het Iepen Mienskipsfûns van de provincie, zegt Kooijman telefonisch. Hij is voor zijn werk, bij Rijkswaterstaat, in Den Helder. Ook als het niet lukt om al het plastic te verwerken, gaat De Jut Fabriek door, zegt hij. Want volgens hem is een belangrijk onderdeel het bewustmaken van mensen: ze laten zien dat er enorm veel plastic in de zeeën ligt en dat het gebruikt kan worden als grondstof. Om die reden geeft De Jut Fabriek voorlichting en workshops.

Grotere shredder

De eerstvolgende stap is het kopen van een grotere shredder, want de stichting kan nu niet al het plastic dat wordt aangevoerd verwerken. ,,Alles wat we binnenkrijgen moet door die kleine shredder’’, zegt Leijs. ,,Dat betekent dat we een viskist zeker in tien kleine stukjes moeten zagen voordat we het kwijt kunnen.’’

Ongetwijfeld zal Anja Berg uit Lelystad nog van waarde zijn voor de aanlevering van plastic. Voorlopig is ze nog niet op het afvaljutten uitgekeken. ,,Je bent lekker buiten’’, zegt ze, ,,je waait uit, je hoeft nergens aan te denken en ondertussen ben je toch een beetje met je gedachten aan het zoeken, heel ontspannen. Je bent gewoon helemaal leeg aan het einde van de dag. Pure yoga. Yin-yang.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Terschelling