De oude gedenksteen voor oorlogsdoden werd te klein en dus heeft Schiermonnikoog nu een nieuwe

Door historisch spitwerk van Arend Maris (78) kwamen er steeds meer nieuwe namen op de lijst met Schierse oorlogsdoden. Eén probleem: de bestaande gedenkplaat op de kerk werd zo wel wat te klein.

Arend Maris bij de nieuwe gedenksteen op de Grote Kerk van Schiermonnikoog.

Arend Maris bij de nieuwe gedenksteen op de Grote Kerk van Schiermonnikoog. FOTO LC

Een granieten plaquette met 47 namen van eilandbewoners die omkwamen tijdens te Tweede Wereldoorlog. Die wordt vandaag (woensdag) onthuld aan de noordzijde van de Got Tjark in aanwezigheid van enkele nabestaanden. Gekozen is voor een beladen dag. Stipt 78 jaar geleden kwamen Duitse jagers in gevecht met Amerikaanse bommenwerpers boven zee. Om het vege lijf te redden, losten die hun bommen, die waren bedoeld voor Duitse steden. Eén bom kwam terecht op Schiermonnikoog. Zeven eilanders overleefden het niet.

Aanleiding voor de nieuwe gedenksteen is de inzet van Arend Maris, die zichzelf overigens liever geen eilandhistoricus noemt. Ieder jaar bereidt hij voor de herdenking op 4 mei een lezing voor over een van de omgekomen eilandbewoners. Daarvoor spreekt hij met familie en duikt hij in de archieven. En soms ontdekt hij dan nieuwe namen. Zo kon het zijn dat de oude zandstenen plaquette door de jaren heen nog flink werd aangevuld.

'Namen alleen zeggen niks. Op een gegeven moment vallen die in letters uiteen'

Of de oorspronkelijke makers wat overhaast waren? Maris denkt van wel, al was het maar omdat de eerste steen is gelegd in 1995, op de dag af vijftig jaar na de bevrijding. ,,Ze dachten vast: hier moeten we toch iets mee doen”. Hoe dan ook, na 38 namen kon er echt geen letter meer bij.

Een nieuwe steen dus. Maar om slechts een namenlijst is het Maris niet te doen. Integendeel. ,,Namen alleen zeggen niks. Op een gegeven moment vallen die in letters uiteen.” Net als trouwens het geval was met de verweerde gedenksteen uit 1995.

Daarom verschijnt vandaag ook zijn boek bij uitgeverij Louise. Doorgehaald, maar niet uitgewist is de titel. Opgetekend zijn de verhalen achter de 47 namen. Van de drie buurtjongens die omkwamen toen ze een aangespoelde zeemijn aanzagen voor een koperen boei (op 7 maart 1940, de oorlog was hier eigenlijk nog niet begonnen) tot de Britse bommen van januari 1941, die eigenlijk bedoeld waren voor de marinebasis op Borkum (vijf doden).

Jan Blok

Nieuw op de lijst is de naam van onder anderen de in 1890 geboren Jan Blok. Hij is een van de voormalige eilandbewoners die om het leven kwamen aan de andere kant van de wereld. ,,Niemand kende hem hier, maar nu is hij uit de vergetelheid gehaald.”

Jan Blok schopte het tot gezagvoerder bij de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot-Maatschappij (KNSM). Onderweg vanuit Schotland kwam hij voor het eerst in aanraking met vijandig vuur. Enkele schepen zonken, maar zijn schip hield in februari 1941 op het nippertje stand tegen een regen van Duitse brisantbommen.

Blok ontving hiervoor later een Bronzen Kruis. Postuum weliswaar, want overleven deed hij de overtocht uiteindelijk niet. In augustus 1941 overleed hij op Makassar, toen nog Nederlands-Indië. Doodsoorzaak: ‘tyfeuse koortsen’.

Vijf plaatsen vrij

Of er de komende jaren meer van zulke verhalen zullen opduiken? Op de granieten gedenksteen zijn voor de zekerheid nog vijf plaatsen vrij, maar aan Maris zal het niet meer liggen. Die bijt zich de komende tijd vast in een nieuw onderwerp: armoede op Schiermonnikoog. ,,Mijn hypothese is dat het minder erg was dan soms wel eens gedacht”.

En de oude gedenksteen? Die ligt nu in de gemeenteloods. Daar zal die later dit jaar worden overgedragen aan de plaatselijke historische vereniging.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Schiermonnikoog
Tweede Wereldoorlog
Waddengebied
Instagram