Friesland-Groningen in Delftse Deltagoot

Stukken van de Groningse Dollarddijk en de Friese Waddendijk bij Blije liggen op de pijnbank bij Deltares in Delft. Als ze de stormtest in de Deltagoot goed doorstaan kan dat miljoenen euro’s schelen.

Metershoge golven beuken op de dijkdelen in de Deltagoot, met rechts die van Blije en links die uit Groningen.

Metershoge golven beuken op de dijkdelen in de Deltagoot, met rechts die van Blije en links die uit Groningen. FOTO MATZWART/TIJMEN VAN VLIER

Stukken van de Groningse Dollarddijk en de Friese Waddendijk bij Blije liggen op de pijnbank bij Deltares in Delft. Als ze de stormtest in de Deltagoot goed doorstaan, kan dat miljoenen euro’s schelen.

In zo’n 300 meter lange betonnen bak valt een superstorm eigenlijk best mee. De metershoge golven in de Deltagoot slaan weliswaar met veel gebulder stuk op een helling met echt dijkgras, onder een dak en zonder striemende regenvlagen maakt zoveel geweld toch minder indruk. ,,En toch is dit wat een storm met windkracht 12, zoals die maar eens in de 10.000 jaar voorkomt, teweegbrengt’’, zegt dijkexpert Mark Klein Breteler van Deltares.

De woeste baren in de waterbak – 5 meter breed en 9,5 meter diep – worden vanaf de ene korte kant opgestuwd door een golfschot. Aan de overkant steken gebroederlijk naast elkaar twee stukken dijk boven het water uit, met een schot ertussen. Het ene stuk is Fries en opgetrokken uit enorme kleiblokken die vorige maand met graafmachines en speciale mallen uit de dijk zijn gestoken bij Blije. Het andere exemplaar is net zo gemaakt met tonnen Groningse klei uit de Dollarddijk.

Slib uit Eemsmonding

Een enkele golf rolt door tot over de top, maar de hardste klappen krijgen de dijken dichter bij de voet, waar de golven vol op de grasmat beuken. Hoeveel schade de watermassa aanricht en welke dijk het beter doet, is nu nog niet te zeggen. De storm is deze vrijdagochtend pas een paar uur onderweg en wordt tijdens kantooruren opgediend in brokken van anderhalf uur. Tussendoor wordt de dijk steeds uitvoerig gescand, om de mate van erosie vast te stellen. Het duurt nog wel even voor er harde resultaten liggen.

De uitkomsten zijn in de eerste plaats belangrijk voor het Gronings-Drentse waterschap Hunze en Aa’s. Dat heeft het plan opgevat om 12,5 kilometer zeewering tussen de Kerkhovenpolder en de Duitse grens te vervangen door een zogenaamde ‘brede groene dijk’. Dat groene zit hem in de eerste plaats in het ontwerp. De dijk moet aan de zee een flauw aflopend talud krijgen met alleen gras, en dus zonder asfalt en basaltblokken. De dijk van Blije dient als voorbeeld.

Ook ‘groen’ is het voornemen om de Groningse dijk op te bouwen met klei die gemaakt is van slib dat voor de deur ligt in de Eemsmonding. Daarvan moet ieder jaar het liefst 1 miljoen ton worden weggebaggerd om de vaarroute open te houden en ecologische rampspoed door vertroebeling af te wenden. Sinds 2018 wordt geëxperimenteerd met het indrogen van dit slib in kleirijperijen. Deze klei van dichtbij is goedkoper en bespaart een hoop transportkilometers en CO2-uitstoot.

Geen goede regels

Het plan is zo vernieuwend dat er nog geen goede regels voor bestaan. De berekeningen uit 1996 waarmee landelijk wordt gewerkt, zijn gebaseerd op vette standaardklei, die op dit moment eigenlijk alleen nog in België kan worden gekocht. De nieuw gemaakte klei uit baggerslib bevat volgens die regels te veel zout en organische deeltjes, maar bleek in april ook zonder grasmat al behoorlijk bestand te zijn tegen de golfslag in de Deltagoot.

,,We hopen dat we straks het rekenmodel kunnen omdraaien, zodat we niet meer uitgaan van de geldende regels, maar van de beschikbare klei’’, zegt technisch manager Marco Veendorp van Hunze en Aa’s. Er blijven nog genoeg variabelen over: taludhelling, kruinbreedte, de hoogte van de dijk en de dikte van de kleilaag. Klein Breteler: ,,Een gebrek aan kennis kun je compenseren met meer klei, maar andersom werkt het ook: met meer kennis heb je misschien wel minder klei nodig.’’

Dat is waar Wetterskip Fryslân op zijn beurt op hoopt voor de dijk van Blije. Die gaat al dertig jaar mee, maar is nu afgekeurd op basis van normen die niet zijn toegesneden op een groene dijk. Als de test in de Deltagoot uitwijst dat de dijk veilig is tot 2050, scheelt dat een slok op een borrel bij de grote dijkvernieuwing op het traject Koehool-Lauwersmeer die nu in voorbereiding is.

Zonnige verwachtingen

Voor het hele stuk van 46 kilometer is 300 miljoen euro gereserveerd. Als aan de 11,4 kilometer groene dijk niets hoeft te gebeuren scheelt dat vele miljoenen, zegt projectleider Jan Hateboer. ,,We hebben goede hoop dat deze proef aantoont dat de kleilaag sterker is dan we nu veronderstellen.’’

De test in de Deltagoot kost 1,5 miljoen euro. Die investering is vlot terugverdiend als de zonnige verwachtingen van de noordelijke waterschappen uitkomen, zegt directeur Erik Wagener van het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma, de hoofdgeldschieter.

De gegevens komen elders ook geheid van pas, want van de 1300 kilometer aan primaire waterkeringen in Nederland moet een derde worden versterkt. Wagener: ,,De businesscase is evident, maar we moeten hem wel onderbouwen. Met deze proeven beperken we de impact van dijkversterkingen voor omwonenden, maar ook in kosten en CO2-uitstoot.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Noardeast-Fryslân