Oorlog lijkt ver weg in liefdevol familiefilmpje uit Engwierum met onderduikster Lea. 'Ik mocht niet in de camera kijken want dat was gevaarlijk'

Still uit de film van Frans Kloosterman.

Tresoar heeft een uniek filmpje uit de oorlogsjaren in Engwierum naar buiten gebracht. Frans Kloosterman, kruidenier in het dorp, filmde zijn gezin én de onderduikers die ze opvingen, onder wie het Joodse meisje Lea Cohen. Zij overleefde de oorlog.
Lees meer over
Leeuwarden

Het is zondag vertoond tijdens het live tv-programma voor Joodse onderduikkinderen uit de hele wereld.

De levenslust spat er af, van de zomerse familietafereeltjes die te zien zijn op de ruim 10 minuten durende zwijgende zwart-witfilmpjes uit het voorjaar en de zomer van 1944.

Grootste lol

Volwassen mannen en vrouwen drinken buiten koffie terwijl kinderen koprollen maken in het gras, de familie maakt een boottochtje, een picknick in het bos. Misschien wel de leukste scène: een groepje mannen, vrouwen en kinderen heeft de grootste lol terwijl ze met elkaar aan het stoeien zijn.

Gemoedelijk en liefdevol, zo ziet het eruit. De oorlog, die nog volop gaande is, lijkt heel ver weg.

Dat viel ook Otto Kuipers op van Tresoar, die het filmpje onlangs op het spoor kwam. ,,Het lijken inderdaad gewone familietafereeltjes die ook begin jaren vijftig zouden kunnen zijn gemaakt, maar de beelden zijn opgenomen in het een na laatste oorlogsjaar, waarin de terreur in Friesland enorm toenam.’’ Kuipers wijst op het verslag dat de filmmaker, Frans Kloosterman, later van de oorlogsjaren schreef en dat nu bij Tresoar ligt.

,,Daarin beschrijft hij onder andere een overval van landwachters bij een dorpsgenoot, waar ook vier joden waren ondergedoken. Die vond plaats op 5 mei 1944, de zelfde periode dus.’’

Eerbetoon

Maar volgens Kuipers moet de film vooral worden gezien als een eerbetoon aan de familie Kloosterman uit Engwierum, die het leven redde van tientallen mensen, onder wie de Joodse Lea Cohen. Dit meisje is een van de personen die te zien zijn op de beelden; een opgewekt kind met pijpenkrullen.

Nadat ze op enkele andere adressen was ondergedoken, kwam het achtjarige meisje eind 1943 bij de familie in het Noord-Friese dorp. Nog altijd kan ze zich haar aankomst herinneren, vertelt ze vanuit Israël, waarnaar ze in 1959 emigreerde. ,,De kinderen Han en Rixt mochten opblijven om mij, het nieuwe zusje, te zien. Dat gaf me echt een familiegevoel, ik voelde me daar heel welkom. Het was beter dan op het vorige adres, waar ik soms geslagen werd.’’

Gevaarlijk

Frans en Geeske Kloosterman vertelden iedereen dat Leni, zoals haar schuilnaam luidde, een christelijk meisje was. Daarom kon ze gewoon naar school in het dorp. Soms werd het te gevaarlijk en moest ze tijdelijk elders ondergebracht worden. Tot het einde van de oorlog zou ze bij de familie Kloosterman blijven.

Dat Frans Kloosterman filmpjes maakte, kan de 84-jarige Lea zich vaag herinneringen. ,,Ik mocht niet in de camera kijken want dat was gevaarlijk, dus hou ik soms de armen voor mijn ogen.’’ Na de oorlog werd het Joodse meisje opgehaald door haar vader; haar hele familie had de oorlog overleefd.

Speciale band

Rixt Visser-Kloosterman (78), de oudste dochter, en Maaike Reitsma-Kloosterman (74), die na de oorlog geboren werd, hielden hun leven lang contact met Lea.

,,We hebben altijd een speciale band gehouden door de jaren heen’’, vertelt Rixt uit Tytsjerk. ,,Trochdat sy in hiel skoft by ús wenne hat, is sy hiel bysûnder foar ús en wy foar har. Ik neam har altiten myn suske út Israël’’, zegt Maaike die in Dokkum woont.

Waarom hun ouders, die in totaal zeventig tot tachtig mensen hielpen in de oorlog, dit deden? ,,Sy fûnen gewoan dat sy dat dwaan moasten, omdat der help nedich wie. Mar wy hawwe der noait mei harren oer praat’’, aldus Maaike.

Jaffa-sinaasappels

Lea is de familie Kloosterman altijd dankbaar gebleven voor het grote en gevaarlijke werk dat ze hebben gedaan, vertelt ze. Ze heeft daarom een Yad Vashem-onderscheiding aangevraagd voor Frans en Geeske; de vrouw werkt al ruim dertig jaar voor het instituut, waar ze de oorkonden kalligrafeert die worden uitgereikt. ,,Dat vind ik een grote eer om te doen.’’

Nog elk jaar stuurt Lea een doos Jaffa-sinaasappels naar Nederland; eerst naar Frans en Geeske, sinds hun overlijden naar haar ‘pleegzusjes’.

Nieuws

Meest gelezen