'Leerkracht is belangrijkste factor om meertalig onderwijs succesvol te maken'

De leerkracht is de belangrijkste factor om meertalig onderwijs op scholen succesvol te maken. Die stelling betrok Joana Duarte woensdag bij haar inauguratie tot lector Meertaligheid en Geletterdheid aan NHL Stenden Hogeschool.

De nieuwe lector Meertaligheid en Geletterdheid op NHL Stenden, de Portugese Joana Da Silveira Duarte. FOTO NIELS WESTRA

De nieuwe lector Meertaligheid en Geletterdheid op NHL Stenden, de Portugese Joana Da Silveira Duarte. FOTO NIELS WESTRA

Bij het implementeren van meertalig onderwijs moet de leraar centraal gesteld worden, stelde Duarte tijdens haar inauguratie. Alleen de leerkracht zelf kan een optimale leeromgeving creëren, waarin alle kinderen een zo goed mogelijke taalontwikkeling kunnen doormaken.

Duarte kreeg in Friesland bekendheid door haar onderzoeken op Friese scholen naar het benutten van meertaligheid in de klas. Naar aanleiding daarvan ontwikkelde ze samen met leerkrachten praktische interventies voor de onderwijspraktijk. Duarte pleit voor een inclusieve benadering als het gaat om het omgaan met meertaligheid in het onderwijs.

Translanguaging

Ze baseert zich daarbij op het concept van translanguaging: het creëren van momenten in het onderwijs waarin verschillende talen systematisch kunnen worden gebruikt. De ene leerling kan in het Fries antwoorden, de ander in het Arabisch, Pools, Engels of Nederlands.

Dit heeft tot gevolg dat naast dagdelen waarop alleen Fries of Nederlands of Engels wordt gesproken, ook momenten worden gecreëerd voor translanguaging. Dit werkt vooral goed voor de leerlingen in de midden- en onderbouw.

De lector voegde zelf de daad bij het woord door haar inauguratie in vier talen door elkaar uit te spreken. Ze maakte in haar rede onder andere gebruik van Nederlands, Fries, Nedersaksisch en Engels, zonder daar een vertaling bij te leveren. Zo konden de toehoorders zich volgens haar onderdompelen in de sociolinguïstische werkelijkheid van het Noorden.

Volgens Duarte kan het noorden van Nederland er niet omheen dat de klassen steeds diverser worden. Het benutten van die diversiteit is een van de meeste urgente uitdagingen, die ertoe moet leiden dat leerkrachten alle kinderen gelijke ontwikkelingskansen bieden.

Laboratorium

Friesland is daarvoor het laboratorium bij uitstek, vindt Duarte. Van nature is er al een talige diversiteit in de provincie, met het Fries, de dialecten van het Fries, het Nedersaksisch en bijvoorbeeld het Duits in de grensstreek. Daar komen de thuistalen van nieuwkomers bij.

De meertaligheid van kinderen moet volgens Duarte als kracht gezien worden, als hefboom voor het leren. Hardnekkige opvattingen daarover moeten ter discussie gesteld worden, zoals het zien van meertaligheid als probleem omdat het leerkansen in de weg zou staan. We moeten volgens de lector af van taalhiërarchieën, waarbij nationale talen boven minderheids- of streektalen worden gesteld.

Recent onderzoek heeft uitgewezen dat het van groot belang is om ééntaligheid af te leren. Twee- en meertaligheid levert cognitieve, persoonlijke, intermenselijke, academische en maatschappelijke voordelen op. Die meertaligheid moet daarom volgens Duarte als troef gebruikt worden om een rechtvaardig onderwijssysteem te garanderen.

De sleutel is de collective teacher efficacy , de gedeelde overtuiging van leraren dat zij door hun gezamenlijke actie de resultaten van leerlingen positief kunnen beïnvloeden. Dan zijn er wel leraren nodig die overtuigd zijn van de meerwaarde van meertalige interactie.

,,Der mot nog hiel wat wark verzet worden’’, voorspelde Duarte in het Nedersaksisch. Het is één van de taken van haar lectoraat om samen met leerkrachten, docenten en studenten daarvoor lesmateriaal te ontwikkelen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Leeuwarden