Wolken, wellness en ruzie in de Hoekerpolder: gaat Langweer echt naar 'de soademieter' of valt het wel mee?

Het is even iets minder gezellig in Langweer. Want wat is een oude polder waard? Is het een prima plek voor 199 nieuwe vakantiehuisjes? Of juist niet? Veel dorpsbewoners genieten van het laaggelegen greppelland. Toch is er geen betere plek voor een nieuw vakantiepark, vindt de plaatselijke recreatie-ondernemer Bauke Jonkman. Hij ziet het watersportdorp nu ,,nei de soademieter’’ gaan omdat er geen verhuur-verplichting geldt voor de bestaande vakantiehuisjes.

Bauke Jonkman ziet het wel zitten.

Bauke Jonkman ziet het wel zitten. Foto: niels de vries

De Hoekerpolder, met wuft geel speenkruid en een horizon waar de Langweerder torenspits uit 1777 scherp tegen afsteekt, is een geliefd wandelgebied. Aan de polderkant is het silhouet van Langweer nog gewoon ouderwets Langweer. Maar de moderne toerist wil beleving, weet recreatieondernemer Bauke Jonkman die in het polderland 199 vakantiehuisjes wil bouwen. Die wil ‘’wellness’‘ en dat kan heel mooi in het oude lage vrije land.

Er staat een snerpende wind op het dijkje dat het lage land van de Hoekerpolder omringt. Wolken zeilen boven groen gras, een buizerd hangt miauwend boven het riet en op het hoekje bij de Janesloot wappert de was van de bewoners van het vrachtschip ‘Vrede’ aan een idyllische ouderwetse waslijn.

Langweerders wandelen graag over de polderdijk. ,,Even het hoofd schoonvegen’‘, zegt een dorpsbewoner in een strak dichtgeritste jas. Zijn zieke vrouw doet thuis een dutje en hij geniet van de schuivende wolken, het kabbelende water en de belofte van fluitenkruid in de berm.

Jazeker, knikt de man. Hij weet van het plan om 199 vakantiehuizen in de polder te bouwen. Schamper glimlachje: ,,Maar dat gaat toch niet door.’‘

Zou het?

In de haven van recreatiebedrijf Twirre liggen de 25 sloepen van Bauke Jonkman te wachten op warmer weer en watersporters. In de beginjaren negentig verhuurde de recreatie-ondernemer nog Valken, polyester open zeilboten. Maar na de komst van het eerste sloepje in 1995 (,,in stalen dingkje’‘) ging het roer definitief om. De meeste watersporters zoeken nu gezelligheid en gemak. Veel liever gaan ze motorvaren met een picknickmand aan boord en dikke kussens op de banken.

Al gauw, toen de sloepverhuur op stoom kwam, besloot Jonkman ook eigen ‘Langweerder sloepen’ te gaan produceren en verkopen. Het was spannend, bekent hij. ,,Ik hie gjin sint.’‘ En kijk nu eens. Overal in de haven liggen ivoorkleurige sloepjes. De instapprijs voor een ‘classic’ van 6.50 meter is 29.950 euro en wie een luxere uitvoering van 7.50 meter met een ‘cabin’ oftewel kajuitje wil aanschaffen moet minimaal 55.200 euro neerleggen.

De wereld verandert, ziet Jonkman. En Friesland heeft te lang doorgeborduurd op dat wat er al was. Daardoor is Langweer de jonge watersporters die vroeger massaal naar discotheek Het Keldertje kwamen kwijtgeraakt. Maar waarom is kitesurfen eigenlijk alleen toegestaan aan de kust? Waarom kunnen kitesurfers eigenlijk niet terecht op de Langwarder Wielen? Ruimte genoeg toch? ,,As it hurd waait sjochst no net ien op de mar.’‘

En nu hij het toch over moderne behoeftes heeft. Wat is er mis met snelvaren? Dat kan toch prima op de waterstrook langs de snelweg? Als je de ,,goede mix tussen natuur en de toekomst’‘ vindt, zegt Jonkman, komen de jongeren heus weer terug.

Een thema

Kijk naar Terherne dat is getransformeerd tot het Kameleondorp. Toeristen willen een thema, denkt hij. Die zoeken ‘doe-dingen’. En Langweer moet vooruit. Achttien jaar al strijdt hij voor vernieuwing.

Hij legt een oude schets op tafel. ,,Sjoch dit wie myn earste plan.’‘ Bijna twintig jaar geleden wilde Bauke Jonkman in samenwerking met een projectontwikkelaar de Hoekerpolder volbouwen met ,,een dikke honderd’‘ gewone koophuizen, 250 recreatiewoningen, 120 staanplaatsen voor caravans plus een hotel met een binnen- en buitenzwembad.

Achteraf beschouwd was het inderdaad een beetje veel, erkent hij. En een paar jaar later sneefde ook een tweede kleinere planopzet voor een ‘Elfsteden-vakantiepark’. Er hadden allang replica’s van de Sneker Waterpoort en het stadhuis in Dokkum plus huisjes met Hindelooper geveltjes op eilandjes in de Hoekerpolder kunnen staan, maar een nieuw verkozen gemeenteraad ging daar voor liggen.

Daarom probeert Jonkman het nu nog een keer. Met zijn eigen bedrijf Waterfront Fryslân en vastgoedonderneming Rotteveel M4 uit Alkmaar is hij opnieuw gaan schetsen. Want Langweer gaat ,,nei de soademieter’‘. ,,Der komme hieltiid minder minsken.’’ En tegelijkertijd zijn er kansen. In 2014 werd bijvoorbeeld een Dorpsvisie vastgesteld waarin de Hoekerpolder werd aangewezen voor nieuwe recreatie-ontwikkelingen.

Leeg

Hij wil niet zomaar wat, zegt de recreatie-ondernemer. Hij houdt zich met de plannenmakerij voor het waterpark in de Hoekerpolder precies aan de kaders. En dat er iets moet gebeuren staat als een paal boven water. Ooit had hij in het nabijgelegen Villapark Langweer 62 van de 86 huizen in de verhuur, maar omdat de huizen ooit zonder verhuurverplichting werden verkocht, zijn het er nu nog maar 12. Nu staat het overgrote deel van de huisjes het halve jaar leeg en profiteert de regio er amper van.

Lastig is ook dat de bezettingsgraad van de huurhuizen die nog wel beschikbaar zijn is afgenomen. Vroeger werden ze zo’n 22 tot 25 weken per jaar verhuurd maar in niet-coronatijden zijn ze volgens de recreatieondernemer nog maar 12 weken per jaar bezet.

Hoe dat komt? Het zijn er te weinig om nog uitgebreid promotie voor te maken en moderne vakantiegangers hebben wensen waaraan Langweer nu nog niet kan voldoen. Ze willen in de herfst of winter ‘s avonds nog even zwemmen in een binnenbad of aqua-joggen of naar de sauna. ,,Mar dêr is hjir gebrek oan.’‘

Een nieuw recreatiepark met 199 huisjes in de Hoekerpolder kan daarom de redding van het dorp worden, denkt Jonkman. Er moet water omheen komen, zodat je er een bootje kunt neerleggen. En op de ijsbaan tussen het dorp en het park zou je ‘s winters kunnen schaatsen en ‘s zomers kunnen survivallen en vlotten bouwen.

Een ‘blote-voeten-pad’ scoort ook, weet hij. Net als ,,in stikje wellness’‘. En dat alles moet gedaan worden door plaatselijke ondernemers. Enthousiast: ,,Ik tink datst it al gau oer 100 fulltime banen hast.’‘ Landal Greenparks, een organisatie met 150 vakantieparken in heel Europa, wil het beheer van het 50 miljoen euro kostende park graag op zich nemen.

Geen gedoe

Even verderop, aan de Buorren in Langweer, achter de roede-verdeelde ramen van zijn werkkamer schudt Freek Faber mismoedig zijn hoofd. De oud-voorzitter van Dorpsbelang is naar eigen zeggen niet bepaald een ‘robuuste actievoerder’, maar toch schreef hij samen met twee medestanders protestartikelen in het Dorpsblad. Met de opiniestukken keerden ze zich tegen de plannen voor een waterpark in de Hoekerpolder, maar toen het coronavirus toesloeg en de plaatselijke horeca zwaar getroffen werd door de lockdown verkozen ze de luwte. ,,We wilden geen gedoe, geen acties. Niet in deze coronatijd.’‘

Liever maakten ze een keurig boekwerkje dat ze vorig jaar september aan gemeentelijke beleidsmakers en politici uitdeelden. Daarin legden ze ,,nog eenmaal feiten en opvattingen neer die door veel mensen in Langweer worden gedeeld’‘, zo noteerden ze. En nu vertrouwen ze er samen met alle andere bezorgde dorpelingen op ,,dat niet alleen veel en hard roeptoeteren indruk maakt, maar dat ook redelijke argumenten ertoe doen’‘.

Toch is er stiekem natuurlijk allang gedonder in het dorp. Het Hoekerpolderplan splijt de gemeenschap. Je bent voor of je bent tegen. Faber en consorten kregen naar eigen zeggen 180 steunbetuigingen en Jonkman wordt geruggesteund door de horeca en veel ondernemers in het dorp.

Geregeld wordt er in het voorbijgaan nu stuurs naar elkaar gekeken, hier en daar werden vriendelijke betrekkingen verbroken en horeca-ondernemer Johannes Rinsma mopperde vorig jaar in deze krant dat de bezwaarmakers ,,allemaal oud-directeuren en bestuurders van grote bedrijven zijn die het dorp willen houden zoals het nu is.’‘

Niks van waar, zegt Faber (78) Hij werd geboren in Joure en keerde in 2003, na een carrière ‘in en rond het onderwijs’ en een wethouderschap in Loenen aan de Vecht, terug naar Friesland. ,,We worden geframed als hoge heren die na hun pensioen in de Randstad hier naartoe zijn verhuisd en nu niks willen. Maar mijn vrouw Katrien en ik wonen hier nu zeventien jaar.’‘ En iedere dag doet hij met zijn Friese stabij Bijke een rondje Hoekerpolder. ,,Die vergezichten, die wolken... Ik word er bijna lyrisch van.’‘

Natuurlijk kun je met een nieuw recreatiepark geld verdienen, zegt Freek Faber, maar de typisch Friese weidsheid van de polder is toch ook kostbaar? ,,’s Winters kun je over het water van De Kȗfurd richting Woudsend kijken, in het noordwesten zie je de kerktoren van Hommerts en aan de zuidkant ligt het oude dorp Langweer.’‘

,,Soms lijkt het wel alsof we met z’n allen die schoonheid niet meer zien, alsof we er een blinde vlek voor hebben gekregen’‘, denkt hij. ,,Beetje bij beetje wordt de ruimte opgeknabbeld.’‘ Even niet opletten en de dorpskern met 450 gewone huizen in Langweer wordt straks in zijn geheel omsloten door een ring van vakantiehuisjes en stacaravans. Aan de noordkant zijn het er nu al 100, aan de oostkant bij Boornzwaag gaat het om 300 wooneenheden en de zuidkant bij Eysingastate telt straks 300 vakantieverblijven.

Moeten daar nu werkelijk nog eens 199 nieuwe huisjes aan de westkant in de polder bij? De bezwaarmakers denken van niet. Faber: ,,De plannen gaan uit van het adagium ‘Hoe meer hoe beter’. Maar wij draaien het om. Wij kiezen voor ‘Hoe beter hoe meer’. Ik denk echt dat het op de lange termijn meer zoden aan de dijk zet als je de kwaliteit van het landschap bewaart.’‘

Leegloop?

Bovendien loopt het dorp helemaal niet leeg, vindt hij. De toeristenstroom is niet aan het verdampen maar aan het veranderen. ,,Gasten komen niet meer alleen via het water maar nu ook op de fiets, wandelend of met de camper. Er valt genoeg te verdienen. Niet voor niets is het tal horecagelegenheden de afgelopen tien jaar alleen maar toegenomen.’‘

Hij schreef het allemaal op in het boekje dat naar de gemeentelijke beleidsmakers en politici is gestuurd. Want de bal ligt nu bij de gemeente De Fryske Marren. Toen Bauke Jonkman het vakantieproject in de Hoekerpolder presenteerde, besloot de gemeente dat er eerst een nieuwe ‘recreatievisie’ moest komen. Pas als die is afgehamerd komt het ‘waterpark’ aan de orde.

Piet Plantinga uit Joure is alvast razend benieuwd. Vorig jaar verdiepte hij zich tijdens de cursus ‘Ambassadeur van het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân’ in de ontstaansgeschiedenis van de Hoekerpolder. Het polderland ligt namelijk in het nationaal landschap van de Zuidwesthoek.

Op zich hoeft die beschermde status geen belemmering te zijn voor de bouw van een recreatiepark, zegt de gepensioneerde Plantinga die jarenlang als ruilverkavelingdeskundige bij het kadaster werkte. Maar moet je een park op die plaats eigenlijk wel willen? ,,Tussen 1975 en 2010 zijn er rondom het dorp al heel veel vakantieparken met grote aantallen huisjes ontwikkeld en gelukkig is het open landschap daardoor nog niet aangetast, maar als je gaat bouwen in de Hoekerpolder torn je wel aan de karakteristieke Friese openheid.’‘ Voorzichtig: ,,Misschien is het goed om eens op een wat filosofischer manier naar de Hoekerpolder te kijken.’‘

Hij laat een boek zien. Het is van de hand van de Britse filosoof Roman Krznaricz en het heet De goede voorouder, langetermijndenken voor een kortetermijnwereld ’. Met glinsterende ogen: ,,Dit is helemaal van deze tijd en ook nog eens van toepassing op de situatie bij Langweer. Want tot nog toe baseren we beslissingen vaak alleen op de korte termijn. Vooral de economie en het financiële rendement wegen zwaar, maar hoe zorgen we ervoor dat de generaties na ons ook nog plezier van onze beslissingen hebben?’’

Als je anders naar de weidsheid, de wolken en de greppels gaat kijken, hebben ze bijvoorbeeld wel degelijk waarde, denkt hij. Dus wat willen we nou eigenlijk? Wordt het niet tijd om eens grondig over de toekomst van het landschap na te denken nu er door de energietransitie, het huizentekort, de moderne landbouw en de toenemende recreatie zoveel druk op staat?

In het provinciehuis in Leeuwarden ligt dat vraagstuk overigens al op tafel. Vorige maand luisterden de statenleden tijdens een ‘inspiratiesessie’ naar directeur Jos Franken van het Nederlands Bureau voor Toerisme (NBT). Volgens hem gaan toeristen door de coronacrisis straks onherroepelijk anders naar hun omgeving kijken. Veiligheid, vertrouwdheid, nabijheid, natuur en landschap worden belangrijker dan ooit.

En daarom zijn het NBT en de recreatieclub Merk Fryslȃn nu een nieuwe weg ingeslagen. Waar de toeristische sector in Nederland voorheen vooral gericht was op meer bezoekers, meer bestedingen en meer consumptie is het vizier tot het jaar 2030 nu gericht op ,,kwaliteit boven kwantiteit’‘. En in die strategie staat het landschap centraal.

Vreemde ogen

,,Soms heb je vreemde ogen nodig om anders naar je omgeving te kijken’‘, hield de toerismedirecteur de statenleden voor. ,,Buitenlandse journalisten die op uitnodiging van het NBT naar Nederland komen, raken bijvoorbeeld niet uitgekeken op de wolkenluchten, de kerktorens en de koeien. En Friesland kan daarvan profiteren. Het toerisme hier kan bijdragen aan de bescherming en het beheer van het landschap.’‘

Maar gaat die vlieger ook op voor de Hoekerpolder? Freek Faber is er niet gerust op. Hij vindt dat de nieuwe recreatievisie van de gemeente verdacht lang op zich laat wachten. Er schijnt al een eerste versie van het rapport bij raadsleden rond te dwalen maar voorlopig is het nog oorverdovend stil. ,,Ik ben bang dat de visie om de komst van het recreatiepark heen wordt geschreven.’‘ Burgers zijn anders gaan denken over het belang en de bescherming van het landschap, merkt hij. ,,Maar de overheden blijven achter. De weidsheid en de ruimte leggen het nog steeds af tegen de economie en het geld.’‘

En dan ineens vertelt hij over de tijd waarin hij als jongeling Joure verruilde voor Amsterdam. Ergens in die jaren deed hij als pedagogiekstudent mee aan een hersenonderzoek van professor Peter Defares. ,,Mijn brein werd geactiveerd en daarna moest ik voor een gehoor van dertig medestudenten vertellen wat er in me opkwam. De professor vroeg wat ik hoorde en voelde en plotseling kwam de gronderige geur van het riet bij de Goengarypster Poelen bij me boven. Ik had de tranen in mijn ogen van ontroering.’‘

Hij grinnikt: ,,Stel je voor. Ik was net uit Friesland vertrokken. Ik had net de deur van de provincie met een klap achter me dichtgeslagen en ineens zat ik met natte ogen voor een publiek van leeftijdgenoten te vertellen over de geur van het riet in Friesland.’‘

Het Friese landschap was blijkbaar toch in zijn hersenpan verankerd. Niet voor niets besloot hij aan het einde van zijn loopbaan weer terug te keren naar zijn geboortestreek. Hij miste de vrije lucht en verlangde terug naar de weidsheid waar hij nu weer dagelijks doorheen loopt in de Hoekerpolder. Peinzend: ,,Dat zegt toch wel iets over de kracht ervan, toch?’‘

‘Gruwelijke bustocht’

Even verderop, in de hal van zijn recreatiebedrijf Twirre bezingt overigens ook Bauke Jonkman de schoonheid van de polder. Hij woont pal tegenover de plek waar straks het vakantiepark mogelijk gaat verrijzen. Zijn buren en hij zijn straks de eersten die het uitzicht gaan missen. Maar hij vecht voor de leefbaarheid van Langweer, zegt hij. En zijn plan wordt breed gedragen. Het is nu of nooit.

De volgende dag, 45 kilometer verderop, neemt architectuurkenner Peter Karstkarel uit Leeuwarden de telefoon op. Bijna twintig jaar geleden organiseerde hij samen met Huub Mous de ‘gruwelijke bustocht’ langs de lelijkste bebouwing in Friesland. Och, och, och wat een ellende is er heus ook op recreatiegebied de afgelopen decennia verrezen, vindt hij. De buspassagiers raakten destijds niet uitgekeken.

Alleen bij Gaastmeer is in de jaren zeventig ,,een voorbeeldig recreatiepark met houten huisjes neergezet’’, zegt Karstkarel maar daarna was het hek van de dam. Ten oosten van Langweer bij Boornzwaag werd bijvoorbeeld een groot recreatiepark gebouwd. Vol afgrijzen: ,,Vreselijk. Vreselijk.’‘

Overigens gaf het plan bij Gaastmeer in 1973 ook al opschudding onder bezorgde omwonenden, herinnert Karstkarel zich. Omdat er veel tegenstand was werd er een voorlichtingscampagne gelanceerd waarin de toenmalige gemeente Wybritseradeel alle zorgen probeerde weg te nemen. En daarna gebeurde er ,,eigenlijk een wonder’’. Want het park Lieuwedaem werd geen ,,romantische trutteboel’’ maar een ,,keurig en niet krampachtig parkje van 56 houten huizen’’ dat prachtig opgaat in het omringende landschap.

,,Het kan dus wel’’, zegt de 76-jarige Karstkarel. ,,Als je ze niet te groot maakt en ze zich bescheiden verhouden tot het omringende landschap kun je best recreatieparken neerzetten.’‘ Maar volgens hem gebeurt het niet ,,omdat er verdiend moet worden’‘. Ach wat heeft hij zich er kwaad om gemaakt. En nu? ,,Nu heb ik een leeftijd dat ik me nergens meer druk over maak. Er zijn al zoveel teleurstellingen geweest. Men leert het toch niet.’‘

Terug naar Bauke Jonkman. Hij weet heus dat zijn project niet alleen steun maar ook weerstand oproept. ,,Mar ik bin in doarpsman dy’t it bêste mei it doarp foar hat.’’ En nieuwe tijden vragen om nieuwe plannen. Hij weet zeker dat de Langweerder gemeenschap straks volop gaat profiteren. Niet voor niks startte de dorpsjeugd vorig jaar een petitie voor de komst van het waterpark. Zij kunnen straks ook werken en zwemmen in het nieuwe zwembad en verjaardagsfeestjes vieren in het toekomstbestendige park. De mogelijkheden zijn eindeloos.

En waarom denk je dat de Ondernemersvereniging Langweer, de Vereniging Promotie Langweer en de horeca ook achter de plannen staan, zegt Jonkman hartstochtelijk. Het park kan zo mooi worden. Het wordt zorgvuldig landschappelijk ingepast. Langweer wordt weer toonaangevend. ,,En it giet mar om in lyts stikje fan de polder.’’ Het overgrote deel van het greppelland blijft leeg.

Buiten schijnt de zon. Wolken jagen over het greppelland. De wereld verandert. De Hoekerpolder wacht af.

Je kunt deze onderwerpen volgen
De Fryske Marren
Landschapspijn
Natuur en milieu
Toerisme
Instagram