Burgemeesters Agricola en Brouwer: boven de partijen, onder de mensen

Het aantal burgemeesters dat niet is aangesloten bij een politieke partij neemt elk jaar toe. Oebele Brouwer (Achtkarspelen) en Klaas Agricola (Dantumadiel) snappen wel waarom. Hun stelling: het is praktisch en fijn om ongebonden te zijn.

De partijloze burgemeesters Oebele Brouwer (rechts) en Klaas Agricola.

De partijloze burgemeesters Oebele Brouwer (rechts) en Klaas Agricola. FOTO NIELS WESTRA

Of ze burgemeester van een grote stad zouden willen zijn? Of ze gelukkig zouden worden in pak ‘m beet Rotterdam of Utrecht? Klaas Agricola en Oebele Brouwer beginnen te lachen. Het antwoord laat zich raden: nooit en te nimmer. Groter is in hun beleving niet beter. Groot betekent verder weg van mensen, anoniemer en minder effectief.

En al zouden de twee partijloze burgemeesters wél aan het roer van een omvangrijke stad willen staan, dan was het zo goed als onmogelijk.

Voor een gemeente met meer dan 100.000 inwoners komen in de praktijk alleen mannen en vrouwen in aanmerking die al een hele politieke carrière achter de rug hebben, die korte lijntjes hebben naar Den Haag, die door hun partijkader in de voorsorteervakken van het burgemeesterschap worden gezet. Uitzonderingen daargelaten. In Maastricht draagt de partijloze Annemarie Penn-Te Strake sinds 1 juli 2015 de ambtsketen.

Brouwer en Agricola zijn heel bewust partij-onafhankelijk. ,,Ik bin fan gjinien, mar tagelyk bin ik fan elkenien”, zegt Agricola. ,,As boargemaster moatst objektyf wêze. Ik tink dat dit makliker is as der gjin partij achter de namme stiet.” Als dat wel het geval is, benadrukt Agricola, wordt er automatisch van alles verwacht. ,,Dan tinkt in fraksje yn de rie: hy is ien fan ús. Ut prinsipe wol ik dat net.”

In zijn vorige werkplaats Dalfsen was Agricola wethouder. Hij was aangesloten bij Gemeentebelangen. Dat gold ook voor zijn voorganger. ,,Hy wie hiel tagonklik en hie foar alle minsken oandacht. Dat spruts my oan. Dêrom haw ik doe ek keazen foar Gemeentebelangen. Mar om no lid te wurden fan in lanlike politike partij… Ik sjoch de mearwearde net. Ik folgje de polityk, stim ek altyd. Mar net altyd itselde.”

Vis in het water

Oebele Brouwer zat in zijn jeugd bij de Anti-Revolutionaire Jongerenstudieclubs (ARJOS), een organisatie van de ARP, een van de voorgangers van het CDA. De ARP was de partij van zijn vader, die zestien jaar in de gemeenteraad van (toen nog) Sneek zat.

Het was van huis uit bijna vanzelfsprekend dat Brouwer ook politiek betrokken zou zijn. ,,Eins wie ik fiersten te jong al fiersten te aktyf yn de polityk.” Toen de progressieve tak van de ARP een beetje werd weggedrukt, hield hij het voor gezien. ,,Ik bin studearjen gien.”

Hij werkte 27 jaar bij het Openbaar Ministerie en was van plan rechter te worden. Toen kwam de klus in Achtkarspelen voorbij. Dat leek hem schitterend. Een belangrijke voorwaarde voor Brouwer: hij wilde beslist onafhankelijk blijven. Al bijna twee jaar voelt hij zich nu als een vis in het water.

Vaak hoort hij mensen zeggen: ‘Wat soe Brouwer stimme?’ Een antwoord krijgt niemand. ,,It is net relevant. Ik bin partijleas en as ik de rie foarsit, sille se noait fernimme oft ik in foarkar ha foar it iene of it oare stânpunt. Ik wol ôfrekkene wurde op myn ûnôfhinklikens. Oft ik in swevende kiezer bin? Ek op dy fraach komt gjin antwurd. Dat binne, sis mar, oerwagingen fan it hert.”

Agricola en Brouwer, die het uitstekend met elkaar kunnen vinden, herhalen het een paar keer: ze zijn geen carrièreburgemeesters. Ze zien hun huidige functie niet als een stap naar nog iets mooiers of hogers. ,,Jo moatte nea boargemaster wurde om it boargemaster wurden. It plek dêr’t jo wurkje en de minsken dy’t der libje moatte by jo passe.”

In de eerste honderd dagen van zijn burgemeesterschap bezocht Agricola, die nu ruim drie jaar aan het roer staat in Dantumadiel, alle 28 dominees in de gemeente. Hij ging, als katholiek die geboren is in Reahûs, ook geregeld naar een protestantse dienst.

,,Geregeld krige ik de fraach: ‘Mar jo binne dochs Roomsk?’ Dat kloppet, mar ik fyn it nijsgjirrich hoe’t it Wurd yn de tsjerken ferkundige wurdt. Dêr lear ik fan. Ik hie wol in byld fan in ‘hersteld hervormde’ leauwende, mar no’t ik yn tsjerke west ha, is dat kompleter wurden. Jo moatte wurdearring hawwe foar alle leauwensoertsjûgingen. Sa ha ús heit en mem my grutbrocht.”

Hij gaat normaal gesproken altijd naar echtparen in Dantumadiel die 60 of 65 jaar getrouwd zijn. Nu, in coronatijd, neemt hij vaak telefonisch contact op met mensen die jubileren. Dan hoort hij de verhalen over wat er in al die jaren is gebeurd achter de voordeur, hoe groot het verdriet is dat sommigen al lang meedragen. ,,Dan binne wy dochs it beaken dêr’t sy harren ferhaal eefkes kwyt kinne.”

Burgervader

Dan ben je dus, zegt Agricola, veel meer burgervader dan burgemeester. ,,Dat kin allinnich as jo in minskeminsk binne, as jo op lykweardich nivo stean wolle mei oaren. Mar dat kin ek allinnich as jo yn in oersichtlike gemeente wurkje. Boppedat is de balâns belangryk. Koartsein: in boargemaster rint noait foarop mei de polonêze en docht noait it ljocht út.”

Soms is het nodig om in functie met de vuist op tafel te slaan, bijvoorbeeld als het aankomt op beslissingen rond openbare orde en veiligheid. Maar vaker en liever biedt Agricola een luisterend oor. Brouwer herkent dat wel. ,,Seker no’t minsken yn betizing binne, kinne wy as boargemasters it ferskil meitsje.”

Brouwer kreeg laatst het verzoek om even langs te gaan bij een dementerende man van 70 jaar die allerlei objecten in Achtkarspelen tekent. Of de burgemeester met hem op de foto wilde en een illustratie van de oude Mejontsma State in Buitenpost in ontvangst wilde nemen. ,,Jawis kom ik lâns foar de tekening en in fotoke’’, had Brouwer gezegd.

Hij gaat, in coronaloze tijden, ook geregeld naar zorgcentrum ’t Suyderhuys in Surhuisterveen, samen met zijn vrouw Ynske. De mensen die er na de corona-uitbraak zijn overleden aan Covid-19, kende hij allemaal.

Soms moet hij hard optreden, zoals vorige maand in Twijzelerheide, waar hij een noodverordening afkondigde en de ME inschakelde om rellende jeugd tot bedaren te brengen. ,,Ik krige streekrjocht de ferhalen fan minsken dy’t seinen: ‘Wy witte dat jo hjir faker komme’. It helpt ast de minsken kenst. En ik moat sizze dat it doarp it nei de needferoardening treflik dien hat.”

Het is heel simpel wat Brouwer betreft: hij kan alléén in Achtkarspelen burgemeester zijn. Hij snapt er de cultuur, weet wie en hoe de mensen zijn en spreekt hun taal. Zijn familie komt er oorspronkelijk vandaan. ,,Dû moatst my net yn in oare gemeente delsette. Dat wol ik net, dat doch ik net.”

In de sollicitatieprocedure was zijn partijloosheid nooit een punt van discussie. ,,It hat net oan de oarder west. Nul, echt nul. It gie wol oer it feit dat ik gjin ûnderfining ha as as wethâlder en as riedslid. Mar dat is logysk.”

Tendens

Friesland heeft met Brouwer en Agricola twee partij-onafhankelijke burgemeesters. Landelijk zijn er 26 (van wie sommigen eerder wel tot een partij hoorden) en dat zijn er meer dan ooit. Vermoedelijk is het een tendens die niet meer te stoppen is. ,,It foech fan in boargemaster feroaret”, zegt Brouwer. ,,Feiligens en iepenbiere oarder wurde belangriker. Minsken dy’t net út de polityk komme, mar no bygelyks by de plysje of as rjochter wurkje, tinke hieltyd faker: soe it fak fan boargemaster wat foar my wêze?”

Toch denkt Brouwer dat de partijburgemeester zal blijven. Dat moet ook, vindt hij. ,,As it oer belied giet dat alle gemeenten oangiet, is it bygelys goed dat wy as Fryske boargemasters yn ús fermidden minsken ha dy’t út de lanlike polityk komme. Sybrand Buma fan Ljouwert bygelyks, mar ek Jan Rijpstra fan Smellingerlân en Ineke van Gent fan Skiermûntseach. Dat is in foardiel.”

Voor alle burgemeesters die lid zijn van een partij, geldt volgens Brouwer echter altijd opnieuw: hoe kan ik mijn ambt vervullen zonder dat mijn partijgezicht in de beeldvorming overheerst? ,,Wurdt Femke Halsema fan Amsterdam in oar persoan omdat der tusken heakjes GroenLinks achter har namme stiet? Wêrom wurdt de partij eins altyd neamd by boargemasters? Ek kollega’s dy’t bûn binne, steane úteinlik ommers boppe alle partijen.”

Zelf voelen Brouwer en Agricola het ontbreken van een Haags netwerk niet als een gemis. Als er wat is, bellen ze rechtstreeks met commissaris Arno Brok (,,In ‘burgervader’ foar de Fryske boargemasters”), of met een gedeputeerde.

En anders nemen ze contact op met een burgemeester die wél geregeld contact heeft met landelijke beleidsbepalers. Dat kan een Friese collega zijn, maar ook iemand die in hetzelfde ‘klasje’ zit. ,,Alle boargemasters dy’t yn deselde perioade begûn binne, sitte yn in klaske en hâlde hieltyd kontakt mei elkoar”, legt Brouwer út. ,,Dat is leuk en weardefol.”

Agricola: ,,Sa’n groepke is in feilige haven, kinst dyn ferhaal dêr kwyt.” Ook van groot belang, zegt hij: de relatie met Jeroen Gebben (VVD) en Johannes Kramer (FNP), de burgemeesters van respectievelijk Tytsjerksteradiel en Noardeast-Fryslân. ,,Tegearre wolle wy it noardeasten fan de provinsje op de kaart sette. En it moaie is: wy gunne elkoar wat.”

Voorbeeld

Brouwer en Agricola doen veel op de fiets. Mensen onderweg groeten hoort bij het vak. ,,Allinnich yn Droegeham moat ik al acht kear de hân opstekke”, vertelt Brouwer grijnzend. En als hij dat een keer vergeet? ,,Dan krij ik dat te hearren. Ik bin my der hiel bewust fan dat ik altyd it goeie foarbyld jaan moat.”

Agricola knikt. ,,Mar it wurdt noait in tonielstikje. Ik gedraach my altyd itselde. Net omdat oaren dat wolle, mar omdat ik bin wa’t ik bin. Dat jildt ek foar Oebele.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Achtkarspelen
Beleid / Bestuur / Raad
Lokale politiek
Aanrader van de redactie