Zo gaat de Open Monumentendag er in Friesland uitzien: geen gebaande paden, maar grotendeels in de buitenlucht

Open Monumentendag wordt vanwege corona een bijzondere editie. Daar waar het jaarlijkse evenement niet afgelast is, weken de organiserende comités af van de gebaande paden. In Beetsterzwaag wordt het publiek over ‘de smalle weg’ geleid.

In de Hoofdstraat van Beetsterzwaag struikel je haast over de Rijksmonumenten. Statige woonhuizen, bestuursgebouwen en administratiekantoren. En een flink deel van dit erfgoed is normaal gesproken te bezichtigen tijdens Open Monumentendag. Dit jaar doet de stichting Historisch Beetsterzwaag het anders. Net als op veel andere plekken vindt het programma grotendeels in de buitenlucht plaats.

,,We hebben altijd veel drukte in de Hoofdstraat en het is ook altijd een geprop op de locaties’’, zegt Heleen Verhage van de stichting Historisch Beetsterzwaag over het besluit om af te wijken van de klassieke route. ,,We hebben iets heel anders verzonnen. Eigenlijk kun je wel zeggen: we hebben van de nood een deugd gemaakt.’’

‘Belangrijkst route dorp’

Het publiek wordt zaterdag over het Kerkepad geleid, van de Dorpskerk in Beetsterzwaag naar de Sint Hippolytuskerk in Olterterp, beide Rijksmonument. ,,Dit pad is eigenlijk veel ouder dan de Hoofdstraat en was vroeger de belangrijkste route voor het dorp.’’ De wandeling, die grotendeels door het bos gaat, is 2,5 kilometer lang en voert langs elf monumentale bouwwerken.

De oude gereformeerde kerk aan het Kerkepad Oost bijvoorbeeld, waarvan de eerste steen werd gelegd in 1921. Toen de kerkgangers in 1967 naar de Vlaslaan verhuisden, trok er een fietshandelaar in het gebouw. ,,Best bijzonder voor die tijd’’, stelt Verhage. ,,Het was een van de eerste kerken in Nederland met een alternatieve bestemming.’’

En langs Harinxmastate, dat tot 1843 in Drachten stond. Eigenaar Maurits Pico Diderik van Harinxma thoe Slooten, destijds grietman van Smallingerland, kreeg problemen met de Drachtster bevolking, liet zijn landhuis afbreken en weer opbouwen in Beetsterzwaag. Er wonen nog nazaten in de state.

‘De Smalle Weg’

De organisatie heeft de tocht over het Kerkepad ‘De Smalle Weg’ gedoopt. De naam heeft een letterlijke betekenis en is tevens een verwijzing naar de metafoor uit de Bergrede, een tekst uit de bijbel waarin Jezus spreekt over de brede weg die leidt naar het verderf en de smalle weg die naar redding leidt. Onderweg zijn er allerlei culturele ‘verleidingen’: verhalenvertellers, muzikanten en acteurs die zich voordoen als dolende boseigenaren.

Wandelaars krijgen een brochure mee waarin naast nieuwe, ook historische foto’s van de monumenten afgedrukt zijn. ,,Het is leuk om te zien wat er in de loop der jaren veranderd is’’, zegt Verhage. Villa Bethlehem bestaat bijvoorbeeld niet meer. Er staat alleen nog een voormalig boerderijtje met deze naam. De villa, gebouwd in 1903, werd in 1930 aangekocht en gesloopt door de bewoonster van Lauswolt. Zij vond dat het gebouw haar uitzicht belemmerde.

En waar het ene pas geschoten plaatje juist heel erg verschilt van het historische beeld, staan er ook kiekjes in de brochure waarbij er nauwelijks verschillen te zien zijn. Verhage: ,,De oude en de nieuwe foto van De Horst lijken heel erg op elkaar. Deze villa werd in 1907 gebouwd als zomerwoning voor een touwslagersfamilie uit Sneek. In 1930 werd het een hotel met een grote speeltuin erbij. Het pand staat nu al heel lang te koop.’’

In de Hoofdstraat is zaterdag alleen het Lycklamahûs open, het monument uit 1824 dat in gebruik is bij de gemeente Opsterland. In het achterliggende Lycklamapark vindt de jaarlijkse kunstmarkt plaats. Ook de kerken aan het begin en eind van de monumentenroute zijn open voor publiek. ,,Best spannend hoor zo’n bijzondere editie van Open Monumentendag. Aan de ene kant hoop je dat er veel mensen komen, aan de andere kant ben je juist bang dat er te veel mensen komen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland