Vandaag op de kop af wordt de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen 75 jaar

Vandaag op de kop af wordt de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen 75 jaar. In 1945 streden de skûtsjes voor het eerst om de eer op de Langweerder Wielen. Wiemer Hoekstra (90) was erbij als 15-jarige knaap.

De skûtsjes droegen vroeger nog geen grote zeiltekens.

De skûtsjes droegen vroeger nog geen grote zeiltekens.

Gisteren kon men bij de Hooidammen in de honderd masten van tjalken tellen, die daar nog bijeen waren na het skûtsjesilen van zaterdag. Van de week trekt de heele vloot naar Eernewoude waar 2 augustus skût-sjesilen is. Daarna zal ze zich opmaken naar Grouw, waar 4 augustus skûtsjesilen is. Waar ze dan blijft weten we niet, het heele programma kennen we niet uit ons hoofd, maar 14 augustus vindt men de schepen weer in Eernewoude.... waar alwéér skûtsjesilen is. En dan volgt nog zoo iets op de Fluessen.’

B ij de Leeuwarder Koerier maakten ze zich in de zomer van 1945 drukker over het vervoer van goederen, dan over het skûtsjesilen, dat ‘alwéér’ plaatsvindt. De hoofdredactie stelde de lezers de vraag: ‘We vinden het prachtig, dat deze oude volkssport herleeft, maar hoe zit het met de transportvraagstukken. Kunnen al die schepen weken achtereen gemist worden?’

Binnenvaartschipper S.W. Sijperda geeft een week later in een ingezonden brief in het dagblad het antwoord: ‘Er is bijna nog geen vervoer voor onze Friesche skûtsjes. Na de eerste drukte in de oude aardappelen vlak na de bevrijding, wordt er practisch heel weinig scheepsruimte meer gevraagd. Ondergetekende heeft zelf 14 dagen in de Lemmer gelegen.’

In 1945, in het jaar van de oprichting van de Sintrale Kommisje Skût-sjesilen, was er voor schippers alle tijd om te zeilen. 25 skûtsjes gingen in de eerste zomer na de bevrijding in twee klassen de strijd met elkaar aan. Skûtsjes kwamen en gingen. Bij de ene lokale strijd deden vier skût-sjes mee, bij de andere zes. Huisraad werd op de wal gezet, familieleden stapten als bemanningslid op. Er werd gezeild bij De Veenhoop, Earnewâld, Sneek en It Heidenskip. Op 31 augustus volgde de eerste wedstrijd onder de vlag van de SKS, toen nog ‘Vereeniging van Skûtsjesilerscommissies in Friesland’. Uitslagen en verslag van de eerste SKS-wedstrijd ontbreekt, maar duidelijk was dat schipper Klaas van der Meulen met het skûtsje de Twee Gebroeders, van de familie Salverda uit Stavoren, de wedstrijd op de Langweerder Wielen won. Hij kroonde zich tot eerste SKS-kampioen. Niet namens een stad of dorp, maar als privépersoon.

 

Heel precies weet Wiemer Hoekstra het niet meer. Hoe de dag verliep of wat er gebeurde. ,,Klaas van der Meulen wûn dy dei, wol ik leauwe”, vertelt de oud-skûtsjeschipper thuis in Drachten vanuit een luie stoel in een woonkamer vol foto’s met schepen en schuiten.

Hoekstra is wandelende skûtsjegeschiedenis, loot uit de SKS-stam, een van de laatste mannen van het eerste uur. In 1929 werd hij aan boord van een skûtsje geboren en hij was dertien toen hij voor het eerst meeging bij een wedstrijd, nog voor de geboorte van de SKS. Heit Aldert Hoekstra vervoerde grind, modder en zand. In 1931 stapte hij van het vrachtschip onder zeil over op grotere tjalken voortgestuwd door een gemotoriseerde opdrukker. ,,Wy giene doe al de Isel en de Rijn oer om stien. Heit wie doe al út de skûtsjes weigroeid” In 1940 werd een 73-tons tjalk aangeschaft. ,,Der siet in grut túch op.” Het duurde maar even of Wigle Bouma meldde zich bij Aldert Hoekstra. Kon hij dat zeil niet lenen voor een wedstrijd skûtsjesilen? ,,En dy jonge fan dy kin ik ek wol brûke. Ik moast it swurd mar deltraapje en hjir en dêr in hântaast dwaan.”

Zo belandde Wiemer Hoekstra als broekje aan boord bij een zeilwedstrijd. ,,Sa gie dat doe. Skippers skarrelen lju en túch byinoar en sile mar.” Toen Wouter Pietersma twee jaar later eerder vroeg om Alderts zeil viste Wigle achter het net. ,,En ik gie mei it seil oer nei Pietersma.”

 

De eerste zeilwedstrijden werden uitgeschreven door kasteleins in de dorpen aan het water om klandizie te krijgen. ,,Se stelden prizen fan 25 of 30 gûne beskikber. Yn de hoop dat se it jûns oan de taap weromfertsjinnen.” Die prijzen waren aanlokkelijk voor de schippers die met stront, grind, zand en terpaarde hard moesten werken voor hun centen. ,,In kear winne wie twa frachten modder.”

D e wedstrijden werden vaak gehouden als er merke was of dorpsfeest en watersportverenigingen namen de organisatie over. ,,Earnewâld, Grou, De Veenhoop. Ek op ’e Fluezen en wy giene wol nei Makkum. Dat wie in útreis. De skippers krigen harren nocht fan dat hin en wer geflean. Der wiene op it lêst noch mar in hânfol.” Om de boel wat overzichtelijk te houden werd de overkoepelende Sintrale Kommisje Skûtsjesilen in het leven geroepen.

Die eerste SKS-wedstrijden waren simpel van opzet en gingen tussen de bedrijven door. ,,Freeds noch de heale nacht losse. Saterdei sile.” De schuiten werden snel nog even schoongemaakt ,,In amer wetter oer dek en skjinlûke. Guon jagen him troch in reidpôle” En zo transformeerden de skûtsjes van vrachtschip tot wedstrijdschuit.

,,Bak- en stjoerboard, dat bestie. En wa’t by de tonne kaam mocht earst.” Regels waren er amper. Rivaliteit des te meer. Schippers bedachten van alles om hun skûtsje sneller te maken. ,,Siete Meeter, dat wie sa’n útfiner”, verhaalt Hoekstra. ,,Dy sette der op Grou ris in lange mêst op jonge. Dan bin ik wat tichter by ús leave heer, sei er. Mar hy dondere yn ’e wedstryd al om.” Er werden kleine kieltjes onder de platbodems gebouwd. Het roer werd tweemaal zo lang gemaakt voor meer stabiliteit. ,,Se sieten oeral oan om te griemen. It rûn út de klauwen.” Een originaliteitscommissie – waar Hoekstra later ook zitting in had – werd in het leven geroepen. Tot op de dag van vandaag bepaalt die met een handboek vol voorschriften wat er wel of niet gesleuteld mag worden.

 

Visueel ziet het huidige wedstrijdskûtsje er mede daardoor nog nostalgisch uit. Maar met het originele vrachtschip van weleer heeft het weinig overeenkomst, stelt Hoekstra. ,,De kop en de kont binne noch gelyk, fierder neat.” De mast is veel verder naar achter geschoven, de schepen zijn verlengd en het laadruim is een fractie van wat het was. ,,It hindert neat, mar it is in wedstrydskip wurden.”

Toch is hij blij dat de historie is gebleven. Een verdienste van de jarige SKS, vindt hij. ,,Sy ha de reklame bûten de doar hâlden. Oars hiest bonte seilen krigen mei gekke letters der-op. Elk syn eigen sponsor. Soks as de Volvo Ocean Race. As it oait dochs safier komt dan kinst it gjin skutsjesilen mear neame en hoopje ik dat ik der net mear bin.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
SKS