Tempel te midden van het omgeploegde terpenlandschap

Wijnaldum krijgt een tempel. Bezoekers kijken uit over de grootse, Friese geschiedenis die vervat is in het nu amper zichtbare terpenlandschap.

 Jukema is bedenker/uitvoerder van het project Tempeltje van Wijnaldum.  Foto Simon Bleeker

Jukema is bedenker/uitvoerder van het project Tempeltje van Wijnaldum. Foto Simon Bleeker

Een valk scheert over het eeuwenoude landschap waar de glooiingen van drie terpen met enige goede wil te zien zijn. De windmolens in de verte brengen de observant toch gauw in het heden. Makkelijk ga je voorbij aan de geschiedenis die onder dat boerenland bij Wijnaldum ligt.

Hierin zit precies het argument verscholen van Landschapsbeheer om drie belangrijke Friese terpen helderder dan ooit onder de aandacht te brengen: Firdgum, Hallum en Wijnaldum.

Vindplaats van de fibula

De meeste mensen kennen de belangwekkende opgraving van de fibula in de terp van Tjitsma in de jaren negentig van de vorige eeuw. Maar eenmaal een laag klei erover en de geschiedenis is weer minder voelbaar, al is er natuurlijk van alles te zien en te lezen in het archeologisch steunpunt bij de kerk.

Al twee jaar buigt een werkgroep uit het dorp zich over de vraag hoe ze de 100.000 euro van Landschapsbeheer kunnen besteden. Uiteindelijk schoof architect Nynke-Rixt Jukema aan om een richting aan te geven.

De bestaande wandelroute van 5 kilometer om de drie terpen ten oosten van het dorp gaf haar een aanknopingspunt. Van het omzoomde terpenlandschap is de wandelaar zich momenteel te weinig bewust. De wens een reliëfmaquette te maken, lag al gauw op tafel. De dorpsbewoners wilden verder graag een uitkijktoren.

Inca-tempels

,,Voor mij moest er een relatie komen met de fibula”, zegt Jukema. De verschillende verhalen over de herkomst van de speld uit ongeveer 680 na Christus liet ze daarbij in zich omgaan. Was de fibula het sieraad van de dochter van de laatste koning van de Friezen, Radbod, die daar gewoond zou hebben? En was haar fibula geïnspireerd op de Germaanse Godin Freya?

Een reis naar de Incatempels in Peru afgelopen winter liet Jukema zien hoe verknoopt die tempels zijn met de verschijnselen uit de natuur, zoals de zonsopkomst. ,,De Inca’s geloofden niet in een God maar in de zon. De Friezen waren voor de komst van de Franken heidenen. Mijn fantasie slaat bij zo’n overeenkomst op tilt. Zou het kunnen zijn dat onder de plekken op de terpen waar later kerken zijn gebouwd, ook heidense offerplekken waren? Er is zo weinig bekend over die vroege geschiedenis van de Friezen. In dit landschap blijft weinig bewaard. In dat licht is de vondst van de fibula grandioos. Eigenlijk snap je niet dat er weer grond overheen ging en dat er weer aardappelen gepoot werden.’’

 

Grote steen

De zon van de Inca’s, het feit dat bezoekers een steen meenemen naar de tempels, wilde de architect laten terugkomen in Wijnaldum. En dus zochten Jukema en beeldhouwster Roelie Woudwijk een zwerfkei op de Harlinger gemeentewerf uit die naar boven kwam bij het maken van de ondertunneling van de N31 bij Harlingen. Woudwijk is nu bezig het landschap te kerven in het keiharde, rood geaderde graniet.

Het rode, gebaseerd op het rode almandijn in de fibula, komt ook terug in het rode cortenstaal in de tempel. Het bouwwerk wordt bovendien 3 meter hoog: de exacte hoogte van de hoogste terp in het gebied toen die rond 800 na Christus op z’n hoogst was.

Bij de officiële opening op de kortste dag van dit jaar moet de steen bij zonsopkomst in het tempeltje worden gehesen. Jukema plaatst het tempeltje op zo’n wijze dat bij zonsopkomst het licht precies door de onderdoorgang valt. Dit gebeurt exact hetzelfde maar dan van de andere kant op de langste dag van het jaar bij zonsondergang. Een paadje door het bosje van Staatsbosbeheer dat nog opgeknapt moet worden, benadrukt de lichtbaan.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland