Sport Fryslân: bewegen moet topprioriteit zijn en daarvoor moeten we alles uit de kast halen

Alles moet uit de kast worden gehaald om meer Friezen in beweging te krijgen, zegt Anne Jochum de Vries, directeur van Sport Fryslân. Hij waarschuwt voor een golf aan gezondheidsproblemen.

Lammert Harkema (midden) in actie als buurtsportcoach voor het project Mei-inoar Aktyf.

Lammert Harkema (midden) in actie als buurtsportcoach voor het project Mei-inoar Aktyf. Foto Catrinus van der Veen

Anne Jochum de Vries draait er niet omheen. ,,It is slim.” Voor de coronacrisis was al bekend dat ongeveer de helft van alle volwassenen in Nederland overgewicht heeft en te weinig beweegt. Friezen vormen geen uitzondering.

De situatie is het afgelopen jaar alleen maar beroerder geworden, constateert De Vries. Hij schat dat alle inwoners van Friesland samen zo’n 2 miljoen kilo zijn aangekomen, omdat ze hun energie niet kwijt konden in de sportschool of bij hun club. Het baart de baas van Sport Fryslân, de provinciale organisatie voor bewegen en sport, zorgen. ,,Ynaktyf wêze fertaalt him ommers op de wat langere termyn yn syktepatroanen en groanyske oandwanings. Der komt in golf op ús ôf.”

Beweegnorm

Uit een onderzoek van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen in opdracht van het Kenniscentrum Sport & Bewegen blijkt, dat aan het einde van 2020 zo’n 750.000 Nederlanders van boven de 25 jaar minder aan de beweegrichtlijn voldeden dan voor de uitbraak van de coronacrisis. Van hen wonen er volgens onderzoeker Jelle Schoemaker zo’n 28.000 in Friesland.

Die beweegnorm is opgeteld 150 minuten per week matig intensief bewegen (wandelen of fietsen bijvoorbeeld) en twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen doen.

Van alle Nederlandse volwassenen kreeg eind 2020 36 procent voldoende beweging. Een deel van de bevolking werd juist wél actiever: hogeropgeleiden en vrouwen, in de groep tot 45 jaar. Volgens de onderzoekers zijn niettemin in totaal 46.000 gezonde levensjaren verloren gegaan.

,,Koroana hat de brekberens fan ús mienskip bleatlein”, zegt De Vries. ,,Minsken dy’t net goed op harren sûnens lette, binne kwetsber. 70 prosint fan alle Nederlanners beweecht minder en bern binne de helte minder aktyf wurden. Ik fyn dat wy it ôfrûne jier fiersten te min heard ha dat it belangryk is om aktyf te wêzen.”

In sommige ‘beweeggroepen’ van Sport Fryslân voor 60- en 70-plussers, zijn zeven op de tien mensen afgehaakt. ,,In soad minsken binne benaud dat se koroane oprinne. De fraach is: krije we dy minsken aanst wer yn beweging? En levert minder bewege bliuwende skea op of net?”

Koploper vitaliteit

Hij is optimistisch van aard. Maar er moet heel veel gebeuren. Cruciaal: bewegen moet topprioriteit worden bij het overheidsbeleid. Hij is het eens met de Nederlandse Sportraad, die pleit voor forse investeringen en een speciale sportwet.

Friesland moet koploper worden op het gebied van vitaliteit, meent De Vries. ,,Bewege is ek in ‘verdienmodel’. Alle euro’s dy’t bestege wurde, leverje 2,50 euro op omdatst úteinlik minder soarchkosten hast. Wêrom feroarje we yn Nederlân it systeem net en sette we net folle mear yn op previnsje?”

Hugo van der Poel van het Mulier Instituut, dat een monitor van de gevolgen van corona voor sport en bewegen bijhoudt, stelt vast dat de kloof tussen actieven en inactieven in Nederland is gegroeid. ,,Je ziet meer mensen wandelen, fietsen en buiten fitnessen of boksen, maar dat zijn vaak personen die een hogere opleiding hebben genoten en meer verdienen”, zegt hij.

,,Mensen met een lagere opleiding hebben veel minder de neiging om te sporten in de openbare ruimte. Het verschil dat er al was, namelijk dat hogeropgeleiden meer aan sport doen dan lageropgeleiden, is door de coronacrisis groter geworden. Nederland is nu door de bank genomen ongezonder dan een jaar geleden.”

Bewegingsonderwijs

De trend moet zo snel mogelijk worden gekeerd, zegt Anne Jochum de Vries. Investeren in bewegen begint wat hem betreft bij de jeugd. De Vries vindt dat bewegingsonderwijs op de basisschool net zo belangrijk moet worden als rekenen en taal. Minstens twee keer per week horen kinderen les te krijgen van een vakleerkracht. Niks ten nadele van de onderwijzers die de gymlessen met veel inzet ‘erbij’ doen, zegt de directeur van Sport Fryslân, maar lichamelijke opvoeding is een vak apart.

,,Der soe eins ek in soarte fan Cito-toets foar bewegen komme moatte. Alle bern soenen de skoalle nei groep 8 sûnder motoaryske achterstannen ferlitte moatte. Dat is no beslist net it gefal.”

Bij Sport Fryslân liep een project met buurtsportcoaches die mede door een financiële bijdrage van zorgverzekeraar De Friesland vaker als vakleerkracht op basisscholen aan de slag konden. ,,Der wurdt no wurke oan in ferfolch mei de Fryske ‘bloeizones’ as ynspiraasje, de plakken dêr’t de omjouwing útnûget om te bewegen, sûn te iten en sosjale kontacten te ûnderhâlden”, vertelt De Vries. ,,It is enoarm belangryk om bern te learen hoe belangryk harren liif is.”

Niet vanzelfsprekend

,,Vooral blijven lachen met z’n allen, dan gaat het stukken beter”, roept buurtsportcoach Lammert Harkema.

Hij begeleidt deze ochtend op het voetbalveld achter de Franeker sporthal De Trije tien vrouwen, die in verband met de coronamaatregelen in verschillende groepjes bezig zijn. Sommigen frisbeeën, anderen zijn aan het touwtjespringen, een aantal doet een spelletje met een tennisbal. Als Harkema van het beweegteam Waadhoeke (aangestuurd door Sport Fryslân) na afloop vraagt wat ze het leukst hebben gevonden, is het antwoord: ,,Dat we elkaar weer gezien hebben.”

Mooi, vindt Harkema. ,,Ik meitsje my sterk foar ynwenners foar wa’t it net fanselssprekkend is om te bewegen. Dizze froulju hawwe sawol mei in finansjele as in sportive drompel te krijen. Wy biede harren de mooglikheid om wer yn groepsferbân te bewegen. Sa wurde se wer echt ûnderdiel fan de mienskip. Se kinne ûntdekke hokker wize fan bewegen by harren past en letter oanslute by in feriening. En se sjogge elkoar wer. Minsken binne dêr echt oan ta.”

Het is, sinds de voorzichtige sportversoepelingen van maart, de derde keer dit jaar dat ze samenkomen. Harkema heeft zijn project Mei-inoar aktyf genoemd.

Het beweegteam in Waadhoeke bestaat uit elf buurtsportcoaches. Ze hebben een frustrerend jaar achter de rug. ,,Hûndert prosint”, zegt Harkema. ,,Wy koene ús enerzjy te min yn aksje omsette.”

Nog steeds kan lang niet alles. ,,It stiet der gewoan min foar mei it bewegen yn de provinsje”, weet Remco den Dulk. Hij is een van de twee regiomanagers van Sport Fryslân. ,,Ik sjoch dat ek yn myn eigen omjouwing.”

Stip op horizon

Het vervelendst, vindt Harkema’s collega Remco Kooistra, is dat de stip op de horizon steeds wordt verlegd. ,,Sa ha wy der alles oan dien om mei de KNKB it skoallekeatsen wer klear te krijen. Mar dat is alwer útsteld nei juny. Dat kostet in soad enerzjy.”

Daniëlle Veenstra, die als buurtsportcoach gymlessen geeft op scholen, herkent dat wel. Maar er is ook een andere kant, vertelt ze. ,,Corona heeft ons creatief gemaakt”, zegt ze. ,,Toen kinderen thuisonderwijs kregen, moesten we andere manieren bedenken om ze toch te laten bewegen. Dat lukte in het begin met challenges en later hebben we een digitale speurtocht bedacht. Dat was een hit. Maar je ziet de kinderen niet, je bent het zicht kwijt.”

Nu zijn de scholen weliswaar open, maar het beleid is overal anders. ,,De iene skoalle lit ús wol ta yn de gymseal, mar de oare wol dat we bûtendoar lessen jouwe”, zegt Kooistra, die behalve op scholen ook wekelijks bij het asielzoekerscentrum in Sint Annaparochie lessen verzorgt. ,,Ik ha dêr in groep fan 19 minsken, mar ik mei mar mei 12 oan de slach. Dat komt troch de leeftiidsgrins fan 27 jier…”

Het viel hem in aanloop naar de verkiezingen in maart op hoe weinig politieke partijen het hadden over bewegen en leefstijl. ,,Soest krekt ferwachtsje dat it belang no wol sjoen wurdt.” Harkema vult aan: ,,Wolfeart giet boppe wolwêzen yn De Haach. Dat moat echt feroarje.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Sport
Gezondheid