Sleutelen aan het klimaat?

ILLUSTRATIE

Sinds het begin van de industriële revolutie is het op leefniveau wereldwijd gemiddeld meer dan één graad Celsius warmer geworden door het versterkte broeikaseffect. Dit hangt direct samen met de emissies van CO2 en andere broeikasgassen door de mensheid. Daarmee is door de mensheid al onbedoeld gesleuteld aan het klimaat.

Niet overal op aarde warmt het even snel op. In de tropen is het minder opgewarmd, maar op de polen en ook in Nederland is de opwarming sneller gegaan. Dit hangt samen met veranderingen in de overheersende windrichtingen en de ligging van hoge- en lagedrukgebieden.

In Nederland is een opwarming van ongeveer 2 graden Celsius gemeten door het KNMI sinds 1900. De laatste jaren beginnen we de gevolgen hiervan steeds meer te merken, zoals bij de extreme zomerhitte van 2019, de extreme buien met veel neerslag en overstromingen deze zomer in Limburg, het heftige onweer met valwinden in Leersum, het eerder beginnen van de lente, de langere perioden met verdroging, enzovoorts. En voor de toekomst zal Nederland moeten leren leven met een stijgende zeespiegel. Onlangs heeft het KNMI hierover een zeer leesbaar klimaatsignaal afgegeven.

We hebben dus nu al te maken met de gevolgen van klimaatverandering en we weten ook al heel lang dat een drastische beperking van de emissies van broeikasgassen zoals van CO2 nodig is, natuurlijk niet alleen in Nederland maar mondiaal. Daarover zijn op 12 december 2015 door 196 partijen bindende afspraken gemaakt in Parijs op de COP21 klimaatconferentie van de Verenigde Naties.

Doelgericht sleutelen

Het doel is om de mondiaal gemiddelde opwarming van de atmosfeer te beperken tot ruim onder de 2 graden Celsius, maar bij voorkeur tot 1,5 graden Celsius (vergeleken met het pre-industriële niveau). Op de onlangs gehouden COP26 klimaatconferentie in Glasgow is opnieuw door de landen gesproken en zijn er opnieuw toezeggingen gedaan om de opwarming te beperken.

Maar gaat het ook lukken om de broeikasgasemissies (sterk) te verminderen en daarmee de opwarming te beperken? Hierover bestaan grote zorgen in de wereldgemeenschap en in de wetenschap. Dat is de reden waarom door sommigen ook gedacht wordt aan het doelgericht sleutelen aan het klimaat (ook wel klimaatengineering of geo-engineering genoemd).

In de figuur zijn enkele van de potentiële opties om het klimaat te beïnvloeden geïllustreerd. Het gaat ruwweg om twee type opties, namelijk het daadwerkelijk verwijderen van CO2 uit de atmosfeer en pogingen om de reflectie van straling van de zon te vergroten.

Potentiële opties

Verwijderen van CO2 uit de atmosfeer kan in principe door de grootschalige aanplant van bomen, maar daar is veel landoppervlak voor nodig. Ook opslag van CO2 in voormalige gasvelden onder de zeebodem zou een optie kunnen zijn. Daarnaast is er onderzoek gedaan naar het verrijken van de oceanen met ijzer, waardoor algengroei zou worden bevorderd en de opname van CO2 zou kunnen worden vergroot.

Ook wordt er gedacht aan andere opties, zoals het bestrooien van de zeeën met olivijn en mineralen. Helaas zijn de resultaten van deze opties niet eenduidig en bovendien omstreden.

Reflectie van de zonnestraling aan het aardoppervlak kan (lokaal en regionaal) worden vergroot door het planten van daartoe geschikte vegetatie en landbouwgewassen, alsmede het toepassen van lichtgekleurde daken en straten in de gebouwde omgeving.

Daarnaast kan het atmosferisch klimaat worden beïnvloed door het witter maken van lage wolken boven zee (door het inspuiten van zoutkristallen) of het inbrengen van stofdeeltjes in de stratosfeer (zoals dat van nature bij vulkaanerupties gebeurt).

Neveneffecten

Deze acties zouden dan wel voortdurend op grote schaal moeten worden herhaald en het is niet duidelijk of er geen onbedoelde neveneffecten zullen zijn op het regionale weer en klimaat. Ook is het niet vanzelfsprekend dat er genoeg maatschappelijk en politiek draagvlak zal zijn voor het grootschalig sleutelen aan het atmosferisch klimaat.

Hopelijk lukt het de mensheid om de mondiale emissies van broeikasgassen snel en sterk te verminderen. Ook dan is het actief verwijderen van CO2 uit de atmosfeer waarschijnlijk nog nodig om de mondiale opwarming te beperken, zodat het moedwillig sleutelen aan het atmosferisch klimaat kan worden vermeden.
 

De auteur van deze bijdrage Bert Holtslag is emeritus hoogleraar Meteorologie aan Wageningen Universiteit en lid van het klimaatpanel van de Leeuwarder Courant (LC). Eerder schreef hij voor LC bijdragen over ‘de warme atmosfeer van 2020’ en over ‘de warme stad’.

Nieuws

Meest gelezen