Slaan we door met het slachtofferspreekrecht?

Minister Sander Dekker. FOTO ANP

Weer wordt het spreekrecht uitgebreid voor slachtoffers. Advocaten van verdachten en gedupeerden staan op dit thema lijnrecht tegenover elkaar.

De positie van het slachtoffer in het strafproces is nog niet sterk genoeg, vindt het kabinet. Minister Sander Dekker (VVD) voor Rechtsbescherming kondigde gisteren, op de Europese dag van het Slachtoffer, nieuwe wetgeving aan die moet leiden tot meer genoegdoening voor de benadeelde partij. Het kabinet wil dat het voor verdachten van zware gewelds- en zedendelicten verplicht wordt om naar hun eigen rechtszaak te komen.

Daarnaast worden slachtoffers voortaan eerst gehoord door de rechtbank, voordat een veroordeelde na een behandeling in een tbs-kliniek in aanmerking komt voor proefverlof. ,,Het slachtoffer bepaalt niet of iemand langer binnen moet blijven”, zei minister Dekker gisteren in De Volkskrant. ,,Het slachtoffer moet zich kunnen uiten over zaken als een contactverbod of een woonplaatsverbod.” Ook de stieffamilie van iemand die het slachtoffer is geworden van een ernstig misdrijf krijgt voortaan de ruimte om iets te zeggen tijdens een rechtszaak.

Het onderwerp is in het strafrecht al een twistpunt sinds 2005, toen er voor de eerste keer wetgeving kwam ten behoeve van de rol van het slachtoffer.

Voor: 'Goed dat slachtoffer plek krijgt in hart recht'

,,Het is onmiskenbaar dat het slachtoffer de afgelopen jaren een steeds grotere rol heeft gekregen”, zegt slachtofferadvocaat Nanne Greven. ,,Dat is een heel goede zaak. Maar in de basis blijft een strafzaak natuurlijk iets tussen de staat en de verdachte. Al zijn onder staatssecretaris Fred Teeven wellicht andere verwachtingen gewekt. De intentie van deze nieuwe plannen van minister Dekker zijn heel goed, dat het slachtoffer een vaste plek krijgt in het hart, hoofd en handelen van de officier van justitie en de rechtbank. Maar ik vraag me wel af welk probleem met deze maatregelen precies worden opgelost. Ik heb zelf nog nooit meegemaakt dat een verdachte er niet was, terwijl een cliënt van me wel iets wilde zeggen.''

,,Bij ernstige zaken zal een rechter ook altijd gelasten dat een verdachte er alsnog bij wordt gehaald, al was het alleen maar om hem te horen over de feiten en persoonlijke omstandigheden. Ik als slachtofferadvocaat kan de rechtbank desnoods ook nog verzoeken de verdachte op te halen. En wat het tbs-plan betreft: dat vind ik een hele moeilijke. Volgens mij moet je sommige lastige zaken ook gewoon aan deskundigen kunnen overlaten. We zijn nog altijd bezig om de bestaande regels te implementeren in de praktijk.''

,,In de rechtbank in Leeuwarden gaat het al heel goed. Slachtoffers en hun familie hebben bijvoorbeeld een eigen wachtkamer en officieren nemen altijd toch de tijd om aan mijn cliënten uit te leggen wat ze van plan zijn. Dat zijn belangrijke zaken. Natuurlijk zijn er nog altijd stappen te zetten, maar dan denk ik meer aan de opstelling in de rechtszaal zelf. Nu spreekt een slachtoffer altijd tegen het achterhoofd van een verdachte aan. Zeker bij bijvoorbeeld een dodelijk ongeluk is dat niet prettig, waarschijnlijk ook niet voor de verdachte.''

Tegen: 'Minister Dekker heeft in een cocon geleefd'

,,Minister Dekker vindt dat er te lang een blinde vlek voor slachtoffers is geweest in de rechtszaal. Dan denk: die man heeft de afgelopen jaren in een cocon geleefd”, zegt strafrechtadvocaat Tjalling van der Goot. ,,Sinds 2005 is hun positie in de rechtszaal alleen maar uitgebreid. Die ruimte is ten koste gegaan van verdachten. Het spreekrecht voor slachtoffers is al veel te ver doorgeschoten. Ze kunnen nu al sturend optreden omdat ze zich mogen uitspreken over de bewijslast.''

,,Nu wil de minister ook nog dat verdachten verplicht aanwezig zijn als een slachtoffer wat wil zeggen. Dat is ten eerste in tegenspraak met het recht van de verdachte om niet te verschijnen. En ten tweede wordt er geen probleem mee opgelost. Ik heb als strafrechtadvocaat nog nooit meegemaakt dat een cliënt er niet was, terwijl er wel een slachtoffer was dat wat wilde zeggen. Het is zo populistisch allemaal.''

,,Sowieso is het gek dat een verdachte, waarvan dus nog niet vaststaat dat hij dader is, moet luisteren naar een vermeend slachtoffer van iets waarvoor de verdachte twee weken later wellicht wordt vrijgesproken. Dan wil de minister ook nog dat slachtoffers mogen spreken op het moment dat de tbs van een veroordeelde voorwaardelijk wordt beëindigd. Dat is een juridisch-medische kwestie. Wat is de volgende stap? Dat we de beslissing over het wel of niet terug laten keren in de maatschappij in handen leggen van het slachtoffer?''

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland