Pietenatlas: vooral veel Zwarte Pieten in Friesland (en Nederland)

FOTO NIELS DE VRIES

Piet is dit jaar in Nederland vooral bruin of zwart, blijkt uit navraag bij 271 van de 388 gemeenten of sinterklaascomités in Nederland.

In een relatief klein aantal gemeenten lopen tussen de traditionele Pieten ook roetveegpieten mee; in twee grote steden doen alleen maar roetveegpieten mee aan de intocht.

In 238 van die plaatsen is Piet bij de intocht zwart of (donkerbruin). Zeventien comités melden dat er enkele tot veel roetveegpieten meelopen. In twee van Nederlands grootste steden (Amsterdam, Den Haag) lopen enkel nog roetveegpieten mee. Rotterdam maakt de kleur van Piet pas een dag voor de intocht bekend, vorig jaar liepen daar zowel bruine als roetveegpieten mee. In de vierde stad van Nederland, Utrecht, lopen dit jaar voor het laatste klassieke Pieten mee.

Een aantal comités wilde, soms uit vrees voor ordeverstoringen tijdens de intocht, geen antwoord geven op de vragen. Ook beslissen sommige organisaties pas op het laatste moment over de kleur van Piet, zij wachten de ontwikkelingen in het Sinterklaasjournaal af. Dat gaf aan dat er dit jaar geen felgekleurde Pieten meer te zien zijn, maar wel een ‘bont gezelschap aan helpers’.

De landelijke intocht is dit jaar in Dokkum, op 18 november. Sinterklaas zal geen bontgekleurde Pieten meenemen. Hoe de Pieten er dit jaar dan wel uit zullen zien, blijft nog even geheim. Franekeradeel, Dongeradeel, Het Bildt en Tytsjerksteradiel hebben nog geen beslissing genomen of wilden niets zeggen. De gemeente Menameradiel reageerde niet.

Pietendiscussie

Daarmee lijkt de pietendiscussie die in 2011 weer haar kop opstak en jarenlang fel voortwoekerde, vooralsnog niet tot een verdere, wijd verspreide verandering bij de intochten in Nederland te leiden. Het aantal gemeenten dat roetveegpieten bij de intocht laat meelopen, neemt niet toe. Vorig jaar was dat het geval bij 21 intochten van de ondervraagde 289 gemeenten.

Veel sinterklaascomités geven aan dat de discussie in hun dorp of stad ‘helemaal niet speelt’. ,,Mensen vragen hier niet om andere Pieten”, stellen meerdere intochtcomités. Ook geven organisatoren aan dat de sponsors van hun intochten specifiek om een ‘klassieke’ Piet vragen. Als er tijdens de intocht andere Pieten meelopen, staat daarmee de sponsoring van volgend jaar op de tocht, is de soms rechtstreeks uitgesproken boodschap.

Ook een praktisch bezwaar wordt door veel comités genoemd: in de kleinere steden en dorpen maken roetveegpieten de acteurs te herkenbaar. Piet heeft overigens nergens meer kroeshaar en dikke, rode lippen, zoals in vorige decennia het geval was. Een flink aantal organisatoren geeft ook aan de discussie over Piet beu te zijn en de vragen van deze krant niet op prijs te stellen. ,,De media houden de discussie in leven”, stellen zij.

Jop Euwijk en Frank Rensen van historisch onderzoeksbureau Het Citaat verwachten dat de lokale verschillen tussen Piet zullen toenemen. ,,In de ene plaats pikzwart, in de andere plaats alle kleuren van de regenboog. Het sinterklaasfeest is altijd al van streek tot streek anders ingevuld”, schrijven zij in hun nieuwe boek De identiteitscrisis van Zwarte Piet. ,,De Zwarte Piet die jullie hebben onderzocht, is de afgelopen vijf jaar weinig verandert op het gebied van kleur. Maar ‘traditioneel’ is die Zwarte Piet strikt genomen niet, want de traditie verandert steeds”, stellen zij.

,,De laatste zes jaar hebben een enorme verschuiving laten zien, zeker als je beseft dat de er al sinds het begin van de 20ste eeuw kritiek is geweest op Zwarte Piet. We zitten nu echt op een omslagpunt, al is het niet in een jaartje geregeld. Het enge en bestraffende element van de sinterklaasviering - tegenwoordig bijna verdwenen - is ook meer dan 100 jaar onderwerp van discussie geweest.”

Hun historische onderzoek leverde overigens geen sluitend bewijs op voor de vraag waar de figuur van Zwarte Piet nu precies vandaan komt. ,,Daar is, ook onder wetenschappers, geen consensus over. Het ware verhaal bestaat niet. Maar dat het fenomeen grote raakvlakken vertoont met racistische stereotypen lijkt ons onomstotelijk bewezen.”

Nieuws

Meest gelezen