Oud-wethouder Leeuwarden: toeslagenstelsel is zo ingewikkeld dat het schulden in de hand werkt

Nederland heeft zo’n ingewikkeld toeslagenstelstel dat het schulden in de hand werkt. Daar moeten we vanaf, vindt Marco Florijn, oud-wethouder van Leeuwarden en kersverse voorzitter van de NVVK, vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren.

Marco Florijn, oud-wethouder van Leeuwarden en Rotterdam, is nu voorzitter van de Nederlandse vereniging van Volkskrediet. De overheid is volgens hem de oorzaak van veel schulden. FOTO NIELS WESTRA

Marco Florijn, oud-wethouder van Leeuwarden en Rotterdam, is nu voorzitter van de Nederlandse vereniging van Volkskrediet. De overheid is volgens hem de oorzaak van veel schulden. FOTO NIELS WESTRA

Vanuit zijn vorige functies - Florijn was wethouder in Leeuwarden en Rotterdam - wist hij wel dat het schuldenprobleem in Nederland groot is, maar toen hij als nieuwbakken voorzitter van de branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren de harde cijfers onder ogen kreeg, was dat toch even schrikken.

In 2016 klopten bijna 90.000 mensen aan bij de schuldhulpverlening, met een gemiddelde schuld van bijna 41.000 euro bij vijftien schuldeisers. Bijna tweederde van de mensen met grote financiële problemen heeft een inkomen op of onder het minimumloon. Twee jaar geleden was dat nog 44 procent.

,,Tijdens de crisis kregen ook mensen met een hoger inkomen te maken met een grote schuldenlast, bijvoorbeeld omdat ze hun huis moesten verkopen voor een ton minder dan de aankoopprijs of door een faillissement. Nu zijn het vooral weer de mensen met lage inkomens, zoals flexwerkers en mensen met een uitkering. Het inkomen van een flexwerker schommelt vaak enorm en je kunt na een jaar zomaar weer op straat staan. Je bent zó kwetsbaar. Onze samenleving wordt steeds ingewikkelder, en mensen hebben veel eigen verantwoordelijkheid. Niet iedereen kan dat aan, ik maak me daar grote zorgen over.’’

De overheid is vaak de oorzaak van de schulden, stelt u.

,,We hebben een bizar ingewikkeld toeslagenstelsel in Nederland. Bij het doorgeven van veranderingen in je leefsituatie gaat er veel fout. Als je bijvoorbeeld de kinderopvangtoeslag te laat stopzet, en dat kan iedereen overkomen, zit je al snel met een hoge schuld. En je kunt zomaar als fraudeur bestempeld worden; dat zien we bijvoorbeeld bij vluchtelingen wier huwelijk niet wordt erkend in Nederland. Daar komt bij: de verschillende inkomensvoorzieningen hebben allemaal een ander moment van uitbetaling. Je moet bijna een expert zijn om alles goed bij te houden.’’

Wat wilt u veranderen als voorzitter van de NVVK?

,,Ten eerste wil ik een meewerkverplichting voor schuldeisers. Schuldeisers kunnen weigeren mee te werken bij het oplossen van schulden. Vaak moeten we naar de rechter om de onwelwillende schuldeisers tot medewerking te dwingen. Dat is voor de schuldenaar een probleem, maar schaadt ook de belangen van de schuldeisers die wél willen meewerken aan een oplossing. En het kost een boel geld. De overheid is de grootste en de lastigste schuldeiser. Onder die vijftien schuldeisers zitten namelijk veel overheden, zoals de Belastingdienst, de gemeente en het Centraal Justitieel Incassobureau met bekeuringen voor verkeersovertredingen.’’

,,Het is natuurlijk nooit goed dat je een bekeuring krijgt, en met notoire hardrijders die keer op keer beboet worden, hoef je geen medelijden te hebben. Maar je kunt ook bekeurd worden als je net iets te hard rijdt of per ongeluk fout parkeert. Met de reden wordt echter geen rekening gehouden, iedereen wordt over één kam geschoren. Dat moet anders. Je moet oog hebben voor de menselijke maat. Als allerlei bijkomende kosten voor administratie, dagvaardingen etcetera hoger zijn dan de oorspronkelijke boete, schiet je je doel voorbij.’’

Schulden bij de overheid gaan altijd voor op andere; openstaande rekeningen voor motorrijtuigenbelasting, waterschapslasten en gemeentelijke heffingen worden rechtstreeks door overheidsinstellingen afgeschreven.

,,Ja, die bevoorrechte positie van de overheid moet eraf, want daardoor worden andere betalingsregelingen gedwarsboomd. De NVVK wil samen met de overheid werken aan een oplossing hiervoor. Voor de staatssecretaris van sociale zaken is dat lastig, want zij heeft te maken met verschillende ministeries. Die departementen van sociale zaken, justitie en financiën moeten samenwerken om tot een integrale aanpak van schulden te komen.’’

Zijn pleidooi voor een meewerkplicht voor schuldeisers betekent niet dat die allemaal het onderspit moeten delven, benadrukt Florijn. ,,Helemaal niet, het zijn niet voor niks schuldeisers. Het gaat mij juist ook om de kleine ondernemers die financieel echt te lijden hebben onder het feit dat ze hun geld niet krijgen en steeds vaker daardoor zelf in de schulden komen. Los daarvan, hoe sneller er een oplossing voor schulden kan komen, des te beter het ook is voor de welwillende schuldeisers.’’

Staatssecretaris Jetta Klijnsma gaf u onlangs tijdens een radio-uitzending gelijk toen u stelde dat de overheid medeschuldig is aan de enorme schuldenlast.

,,Ja, dat vond ik wel verrassend en heel fijn. Dan heb ik namelijk een haakje om er mee verder te gaan, en om ervoor te zorgen dat dit in haar overdrachtsdossier komt. Haar opvolger kan er voor zorgen dat we veel sneller tot schuldenregelingen komen waardoor schulden niet verder oplopen.’’

,,Ik wil ons toeslagenstelsel stapsgewijs afschaffen en wat iemand nu aan toeslagen krijgt op een andere, eenvoudiger manier verstrekken. Ik weet dat dit niet van vandaag op morgen lukt. Ik noem het dan ook groot onderhoud dat ik bij de nieuwe staatssecretaris ga neerleggen. Er móet een momentum komen om onze schuldenaanpak te veranderen en ik denk dat dat nu is. Omdat Nederland klaar is met het gedoe rond toeslagen en schulden. Dat zag je wel aan alle aandacht rond de documentaire ‘Schuldig’, afgelopen najaar.’’

Iets anders wat moet veranderen volgens Florijn, zijn de hoge incassokosten. ,,40 procent van de schulden bestaat uit incassokosten, extra kosten als boete voor het te laat betalen, een veel te hoog percentage. Langzamerhand zie je dat incassobureaus en de overheid wat terughoudender zijn met beslag leggen op iemands geld of bezit. Eerst de beslagvrije voet (het bedrag dat mensen minimaal moeten houden om op het bestaansminimum te blijven, red.) toetsen in plaats van meteen beslag leggen, wat minimaal 700 euro per keer kost. Maar dan moet je wel het overzicht hebben op wat voor schulden iemand nog meer heeft uitstaan.’’

Florijn pleit ook voor verdere professionalisering van de schuldhulpverlening in Nederland.

,,Ik denk aan een schuldhulpacademy waarin onze expertise, die van incassobureaus en deurwaarders wordt samengebracht. Er is namelijk ontzettend veel behoefte aan kennis onder schuldhulpverleners. Ook in sociale wijkteams lopen medewerkers vaak aan tegen schulden als oorzaak van andere problemen. In Leeuwarden schuiven mensen van de Kredietbank daarom soms aan in het wijkteam, dat vind ik heel belangrijk.’’

,,Uit onderzoek is gebleken dat langdurige schulden iets doen met je hersenen. Je gaat van dag tot dag leven en een lange termijnplanning is lastig. Mensen durven de deur niet meer open te doen, zijn bang om de post open te maken. Dat heeft niets met intelligentie te maken, het overkomt ook een academicus met schulden. Dat is een heel belangrijk inzicht voor mensen in de schuldhulpverlening.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Serie Arm in Friesland