Nieuw plastic uit het riool; Leeuwarder proeffabriekje levert bewijs

Kan het echt, van rioolslib plastic maken? Een tijdelijk proeffabriekje aan de Greunsweg in Leeuwarden levert bewijs.

Yede van der Kooij (links) en Jelmer Tamis met hun ,,bruine goud''. FOTO LC

Yede van der Kooij (links) en Jelmer Tamis met hun ,,bruine goud''. FOTO LC

,,In kroan op myn wurk.’’ Zo betitelt Yede van der Kooij (66) de installatie die nu een paar weken naar tevredenheid draait op het terrein van de Leeuwarder rioolwaterzuivering. Het zijn Van der Kooij’s laatste dagen als innovator en chemisch technoloog van Wetterskip Fryslân, dus ,,de grutste bioplestik-reaktor fan de wrâld’’ werkt net op tijd.

De grootsheid van de reactor zit niet meteen aan de buitenkant. We hebben het over een 4 meter hoge, zwarte kunststofzuil die het middelpunt is van een samenspel van slangen, snoeren, vaten en machines. Binnenin, daar gebeurt het. Slibbacteriën zetten vetzuren om in polymeren, die ze bij wijze van brandstof opslaan in hun eigen celletje. 

De eencelligen doen dit in ,,een luxe bubbelbad’’, zoals biotechnoloog Jelmer Tamis van Paques het omschrijft. Hij beklimt een keukentrap om op precies het goede moment een grote kan met een sodaoplossing leeg te schenken onder het hoedje van de zuil. Een blik op het scherm in de aanpalende container met besturingsapparatuur leert hem even later dat de ph-waarde meteen oploopt. Het badwater wordt dus minder zuur.

Bruine goud

Zo worden de bacteriën wisselend blootgesteld aan perioden waarin er soms genoeg en soms niks te eten is. Dat triggert ze om reserves aan te leggen voor tijden van krapte. Als ze dat onder de knie hebben, worden ze overvoerd met vetzuren. ,,Dan frette se har hielendal fol mei polymeren, oant se hast knappe’’, schetst Van der Kooij. 

Dat is het moment om te oogsten. In een centrifuge wordt het water uit de pap geslingerd. De bacteriekoek die overblijft wordt door een loeihete wringer gehaald, die de substantie droogt en walst. Dat levert fragiele flinters op. ,,Het bruine goud’’, zegt Tamis als hij en Van der Kooij een emmertje opentrekken om de knisperende vlokken te laten zien. 

In een volgende stap moet Tamis de flinters nog ‘opzuiveren’, om de polymeren te scheiden van de bacteriehulzen. Aan het eind van de rit houdt hij witte plastickorrels over die zacht worden bij verhitting en biologisch afbreekbaar zijn. En de bacterieresten? Die kunnen in theorie weer dienen als brandstof voor het verwarmen van de wals.

Productie opschalen

Meer productiedetails geven Van der Kooij en Tamis niet prijs. De Leeuwarder pilot is de vrucht van zeven jaar onderzoek en vormt de schakel tussen laboratorium en fabriek. Van der Kooij: ,,Dit is in tuskenmaatsje. We meitsje no yn trije wike tiid fan 4 kuub slyk 20 kilo plestik.’’ Het vervolg is aanstaande. In Dordrecht draait eind volgend jaar een echte fabriek op het terrein van afvalverwerker HVC. Die wordt gevoed met slib en vetzuurhoudend afvalwater uit het Zeeuwse Bath. Met die materialen wordt in Leeuwarden ook gewerkt. 

Wetterskip Fryslân steekt er zijn nek voor uit met vier collega-waterschappen (Brabantse Delta, De Dommel, Hollandse Delta en Scheldestromen), kenniscentra Stowa en Wetsus en VC en Paques. Er is een startbudget van 4,5 miljoen euro, waaraan de waterschappen dit najaar ieder 500.000 euro bijdroegen. 

De Dordtse fabriek moet bioplastic afleveren in hoeveelheden waarmee makers van kunststofproducten serieus kunnen proefdraaien. Er staan al drie ‘preferred suppliers’ in de coulissen, weet Van der Kooij. Het zijn producenten van afbreekbare plantenkweekpotjes, draden voor in kassen en zelfhelend beton. Tamis: ,,We moeten nu zorgen dat we de productie kunnen opschalen en nagaan of mensen op ons product zitten te wachten. We dagen iedereen die toepassingen bedenkt uit om zich te melden.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland