Netwerk van boeien volgt vissen in Waddenzee

FOTO RIJKSWATERSTAAT

Markeringsboeien van Rijkswaterstaat op de Waddenzee worden mogelijk voorzien van ontvangers om de bewegingen van gezenderde zeebaarzen, ruwe haaien, zeeforellen en harders te volgen.

Met behulp van de boeien moet een ‘digitaal web’ over de Waddenzee worden gespannen, om vissen die met kleine transponders zijn uitgerust jarenlang te kunnen tracken. Er zijn volop vragen te beantwoorden, zegt marien bioloog Lies van Nieuwerburgh van Rijkswaterstaat. ,,Op welke manier trekken ze, hoe vaak gebruiken ze de zeegaten, waarom en wanneer komen ze naar de Waddenzee? Onderwaternatuur is moeilijk te meten. De zee is troebel, dus de natuur is onzichtbaar. We weten weinig over de visstand in de waterkolom omdat het zo arbeidsintensief werk is.’’

Wat wel duidelijk lijkt te zijn over deze grotere vissen, is dat het in de Waddenzee ronduit slecht met ze gaat. ,,In vijftig jaar tijd is biomassa van vis in het algemeen, uitgedrukt in kilo’s, teruggelopen met 90 procent. De meeste soorten zijn er nog wel, maar de dieren zijn kleiner en het zijn er ook veel minder’’, zegt Van Nieuwerburgh.

Die constatering is ontleend aan metingen door het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), dat al meer dan vijftig jaar met een meetfuik monsters neemt bij Texel. Dit is ook meteen de duidelijkste langjarige meetreeks die beschikbaar is, weet Van Nieuwerburgh.

Meetprojecten

Er wordt door verschillende partijen op meer plaatsen bemonsterd. Jaarlijks worden steekproefsgewijs commercieel interessante bodemvissen (zoals schol) gemeten, Rijkswaterstaat en Waddenvereniging hebben meetprojecten in het Eemsestuarium, Natuurmonumenten beheert een meetfuik bij Schiermonnikoog en waterschappen tellen op verschillende plaatsen langs het vasteland de intrek van vissen naar zoet water. Opvallend genoeg worden de uitkomsten nergens gebundeld. Rijkswaterstaat, sinds 2017 de natuurbeheerder van het Wad, is voornemens hierin verandering te brengen. ,,We proberen initiatieven zoveel mogelijk te verbinden, nationaal maar ook trilateraal.’’

Het plan om boeien onder water te voorzien van ontvangers is een schakel in het project Waddentools Swimway. Dit is een initiatief van de Waddenvereniging en wetenschappers van NIOZ, Groningen en Wageningen, gesteund door overheden. Dit project is gericht op duurzaam herstel van de functies van de Waddenzee als paai-, opgroei- en trekgebied.

Visvriendelijker

Er staan experimenten op stapel met een visvriendelijker inrichting van de randen en kwelders van het Wad, een zachtere overgang tussen dijk en wad en het in beeld brengen van de visstand en het voedselweb van de vis. Het Waddenfonds heeft de afgelopen zomer besloten er 3,6 miljoen euro in te steken. Rijk en provincies staan samen voor 1 miljoen euro.

Swimway is afgeleid van het al langlopende Flyway-project waarmee natuurorganisaties, wetenschappers en overheden inzichten verwerven over de levenscyclus van trekvogels die het Wad aandoen. Het besef dat vissen een vergelijkbare behandeling verdienen is veel jonger. Van Nieuwerburgh: ,,Vis staat nu op de agenda omdat mensen beseffen dat het een belangrijk deel is van het voedselweb. Over het droogvallende deel van het Wad hebben we heel veel kennis opgedaan via de Flyway en andere onderzoeksprojecten. Door de analogie te maken met Flyway is het makkelijker om ook met de Swimway serieus aan de slag te gaan. Het gaat niet goed met een aantal visetende vogelsoorten, zoals de sterns. Als je daar een oplossing voor wilt zoeken, kom je toch ook bij de vis uit.’’

'Al die verschillende overgangen tussen zoet en zout, maar ook tussen droog en nat en tussen slibbig en zandig, maken dat er zoveel soorten zijn en dat het gebied zo uniek is'

Herstelmaatregelen zullen in de meeste gevallen niet rechtstreeks op soorten gericht zijn, zegt Van Nieuwerburgh. ,,Uitgangspunt is dat de natuurlijke dynamiek zijn gang kan gaan. Als je het leefgebied op orde hebt en drukfactoren - zoals lokale verstoring door bijvoorbeeld baggeren of visserij - vermindert of wegneemt, kom je waarschijnlijk al een heel eind. Alleen als het nodig blijkt, zullen we actief gaan herstellen. De natuurlijke processen zijn de reden dat de Waddenzee is aangewezen als Unesco-werelderfgoed. Al die verschillende overgangen tussen zoet en zout, maar ook tussen droog en nat en tussen slibbig en zandig, maken dat er zoveel soorten zijn en dat het gebied zo uniek is.’’

Nieuws

Meest gelezen