Gaat de SKS deze zomer wel los? Met skûtsjes sile is nog geen skûtsjesilen

Schippers, bemanningen en bestuursleden van de SKS praten zaterdag over skûtsjesilen in coronatijd. Komt er een zeilbubbel? Of is een kampioenschap zonder fans en feest geen skûtsjesilen?

Publiek aan de oever bij een SKS-wedstrijd. Bij het evenement gaat het niet alleen om het zeilen maar ook om de grote groep mensen die de skûtsjes achterna reist.

Publiek aan de oever bij een SKS-wedstrijd. Bij het evenement gaat het niet alleen om het zeilen maar ook om de grote groep mensen die de skûtsjes achterna reist. Foto: Archief LC

‘Der moat syld wurde’ is niet voor niets de titel van het jubileumboek van de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS). Weer of geen weer, wind of geen wind - als het even kan gaan de skûtsjes het water op. Dat deden ze vroeger, toen het nog vrachtschepen waren, en dat doen ze nu, als zeilend erfgoed.

Uitgerekend op de 75ste verjaardag van de SKS werd er niet gezeild. De coronamaatregelen stonden een rondzeilend circus in 2020 niet toe. Het Sulveren Skûtsje werd voor het eerst niet uitgereikt. Douwe Visser van It Doarp Grou kreeg de kampioensbokaal in 2019, toen Pieter Meeter met Akkrum op 9 augustus op de Snitser Mar de laatste SKS-wedstrijd won. Het voelt een eeuwigheid geleden.

De leden van de SKS komen deze zaterdag digitaal bijeen voor de jaarlijkse algemene ledenvergadering, traditioneel de aftrap van het skûtsjeseizoen. Vorig jaar was de Driuwpôlle in Woudsend tot de laatste stoel gevuld. Het was voor velen de laatste keer dat ze elkaar fysiek troffen. Niet wetende dat een week later Nederland op slot ging, mijmerden ze over hún feestjaar. Extra wedstrijden, een jubileumfeest. Dertien sterke uitdagers stonden te trappelen om de enige kampioen in hun midden, Douwe Visser, uit te dagen.

Krijgt Douwe Visser dit jaar een opvolger?

De grote vraag waarmee de skûtsjefamilie nu worstelt: krijgt Douwe Visser komende zomer wél een opvolger? Skûtsjes liggen nog onder zeil. Er mag niet getraind worden, laat staan dat er een wedstrijd op de kalender kan staan. De meeste bemanningsleden zijn ouder dan 27 jaar en mogen niet trainen - al helemaal niet op een skûtsje. Afstand houden is er onmogelijk.

Een zomer met een volwaardig kampioenschap lijkt dan ook ver weg. Elf wedstrijden op tien verschillende wateren in veertien dagen is een utopie. Maar, sprak SKS-voorzitter René Nagelhout in december: ,,Der moat syld wurde.’’ Mits veilig, mits de autoriteiten het toestaan.

Omdat een ‘ouderwets’ kampioenschap er niet in zit, zal de vereniging een compromis moeten voorleggen aan de Veiligheidsregio Fryslân. Een groepje binnen de SKS werkt met verschillende scenario’s: van twee weken zeilen in de zomer tot een kampioensweekeinde in september.

Sommige schippers binnen de vloot willen maar al te graag een zeilbubbel in. Zij zien het voor zich: een volgschip vol met geteste bemanningsleden voor anker op de Tsjûkemar. Iedere dag twee wedstrijden zeilen en na een week is er een winnaar. Publiek blijft op afstand. Niemand mag in de buurt komen van de veertien skûtsjes, de schippers en hun bemanningen.

Friesland hoort in de ban te zijn van het skûtsjesilen

Een sportman wil zo gauw mogelijk de bubbel in. Maar het skûtsjesilen is meer dan alleen een zeilkampioenschap met veertien traditionele vrachtschuiten. Het is een twee weken durende reclamespot voor Friesland. Een provincie die laat zien waarom ze ‘it bêste lân fan ierde’ is. Zoals het Fryske bloed begjint te brûzen en sieden als het kwik onder nul duikt en vaarten en meren veranderen in betoverende ijsvloeren.

Zo ‘bûnzet’ datzelfde bloed ‘troch ús ieren’ als die meren weer watervlaktes zijn waarop een aloud schippersvolk in een felle strijd vecht met de elementen. Skûtsjesilen is meer dan een leuk wedstrijdje in de zomer, dit raakt aan ‘ús wêzen’. Dit is cultuur.

Friezen boeken hun vakantie rondom de meren als de SKS-familie samenkomt. Trekken in hun kruisertje twee weken lang in het kielzog van de vloot door de provincie. Sloepen liggen zij aan zij aan het wedstrijdwater. Fans die met klapstoelen onder de snelbinders naar de waterkant fietsen en met verrekijkers door het riet de strijd op water volgen. Een afgeladen volle zeedijk bij Stavoren waar Omrop Fryslân door transistorradio’s schalt. Dorpen en steden waar de SKS-vloot voor de wal ligt en duizenden feestvierders afkomen op de gezellige silerijfeesten in dampende tenten. Ook dát is skûtsjesilen. Of misschien: juist dát maakt het skûtsjesilen.

Het is alles of van alles niets

SKS-voorzitter Nagelhout zou bij de afweging voor een kampioenschap in coronatijd de beslissing van zijn evenknie bij de Elfstedentocht indachtig kunnen houden. Wiebe Wieling was stellig. Je kunt marathonschaatsers in een wedstrijdbubbel langs de elf steden laten knallen en publiek op afstand houden. Maar dat is geen Elfstedentocht. Daar hoort onlosmakelijk de toertocht bij, de afgeladen kades vol publiek, het uitbundige feest in de steden. Die cocktail van sport, folklore en vertier maakt de Tocht der Tochten. Daarin valt niet te snijden. Dat geldt voor het Friese uithangbord als Koning Winter regeert en evengoed voor het zomerse visitekaartje. Het is alles of van alles niets.

Scenario’s in de skûtsjevloot

Binnen de skûtsjevloot denken schippers verschillend over hoe je een kampioenschap kunt zeilen. Een paar voorzetten:

ZEILEN ALS ALTIJD

De regels staan het toe dat er in twee weken elf wedstrijden worden gezeild op tien wateren. Iedereen wordt getest om de kans op besmettingen laag te houden.

IN EEN BUBBEL

De hele vloot sluit zich op in een bubbel. Bemanningsleden verblijven een week op een volgschip en zeilen twee wedstrijden per dag op een afgesloten meer, gedacht wordt aan de Lemster Baai of de Tsjûkemar. Publiek is niet welkom of hooguit op de wal, uiteraard met inachtneming van de afstandsregels

IEDER WEEKEINDE EEN WEDSTRIJD

Ieder weekeinde in de zomervakantie zeilen de skûtsjes één of twee wedstrijden, als het even kan op een ander wedstrijdwater. Ze worden allemaal van tevoren getest, zodat ze veilig hun wedstrijden kunnen zeilen.

EEN KAMPIOENSWEEKEINDE

Pas als de regels het toestaan, komt er een kampioensweekeinde. In één weekeinde zeilen de skûtsjes meerdere wedstrijden. De winnaar krijgt geen Sulveren Skûtsje, maar mag ik zich coronakampioen noemen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
SKS