Lang, gelukkig en gezond leven: in deze bloeizones in Friesland doen ze er alles aan om dat voor elkaar te krijgen

Voedsel uit eigen streek, veel sociale contacten en een omgeving die uitnodigt tot bewegen. Zie daar de elementen die kunnen bijdragen aan een lang en gezond leven. Een ‘bloeizone’ van Friese wijken en plaatsen, waaronder Heeg, moet het goede voorbeeld geven.

Dorine van den Beukel, Freya Zandstra en Daan Bultje (vanaf links) tussen de kippen in de gezamenlijke boomgaard van Heeg.

Dorine van den Beukel, Freya Zandstra en Daan Bultje (vanaf links) tussen de kippen in de gezamenlijke boomgaard van Heeg. Foto: Niels de Vries

Eigenlijk, zegt Dorine van den Beukel zonder schroom, zijn ze in Heeg gewoon bezig om een ,,nije ekonomy” te bouwen. ,,Duorsum en op lange termyn ek fol te hâlden.” Stel dat iedereen het zou doen als een behoorlijke groep mensen in haar eigen dorp, zegt ze, dan ziet de wereld er over pak ‘m beet tien jaar heel anders uit. Gezonder, schoner, eerlijker.

Van den Beukel staat tot haar enkels in de modder bij De Tussentuin, een project van de stichting Duurzaam Heeg. Verderop wordt de boerenkool geoogst. Straks zijn de laatste rode bieten aan de beurt. Er wordt, afhankelijk van het seizoen, nog veel meer groente gekweekt op de bedden die bij elkaar opgeteld zo’n 750 vierkante meter van het totale volkstuinencomplex.

De bodem mag nu kleddernat zijn, afgelopen zomer was het gortdroog. En droogte wordt de komende decennia eerder regel dan uitzondering, is de verwachting. Daarom komt er voor de tuin in Heeg een waterpomp, aangedreven door de stroom die wordt opgewekt door een zonnepaneel van de plaatselijke energiecoöperatie.

Wie hier een paar dagdelen per week als vrijwilliger aan de slag gaat, mag groente meenemen naar huis. En ‘vrienden van de tuin’ die wegens fysiek ongemak of gebrek aan tijd niet in staat zijn om te schoffelen en onkruid te wieden, die kunnen hier bij de picknicktafel terecht om sperziebonen, Nieuw-Zeelandse spinazie, courgettes, knoflook of andere gewassen te kopen. Behalve in de winter.

Het werken in de tuin is óók goed voor de conditie en zorgt bovendien voor sociale cohesie. Want in coronatijd mag niet veel, maar op gepaste afstand van elkaar in de grond wroeten en gesprekken voeren over van alles en nog wat kan geen kwaad.

,,Minsken hawwe ferlet fan kontakt”, zegt Freya Zandstra, net als Van den Beukel bestuurslid van Duurzaam Heeg. ,,Hjir kinne se gesellich en feilich kletse. Der binne de ôfrûne tiid in soad frijwilligers bykaam, der binne nije freonskippen ûntstien. Watst ek merkst: mear as oait tinke minsken nei oer iten en sûnens.” Dan wijst ze richting een vogel in de bomen verderop. ,,Sjoch, in koperwiek!” En met een knipoog: ,,It bewiis dat it hjir mei de biodiversiteit wol goed sit.”

Kippen met een vrij leven

De gemeenschappelijke volkstuin is slechts een van de projecten in Heeg. Zo lopen in de boomgaard van het Heempark dertig Vredelingers rond, kippen die een mooi en vrij leven hebben. Elke dag raapt een van de vrijwilligers de eieren. Die worden tegen kostprijs verkocht. En als de bomen vol hangen met rijp fruit, kunnen Hegemers dat plukken als ze willen.

In Natuera, het gebouw van Stichting Heempark Heeg, staan dozen vol biologische dadels, rozijnen, noten en rijst. Die zijn door de ‘inkoopgroep’ aangeschaft bij de groothandel. Hegemers kunnen er hun van huis meegenomen bakjes mee vullen. Dat scheelt verpakkingsmateriaal en zorgt voor reductie van plasticgebruik. Want ook dat is een doel: zorgen voor minder afval. ,,Yn Excel hâlde wy by hoefolle ferpakkingsmateriaal wy besparje”, zegt Van den Beukel. ,,En dat is hiel wat.”

Er is meer. Neem de liftplek van Heeg. Moet je van Heeg naar Sneek, Leeuwarden, of IJlst en je hebt geen auto en wilt of kunt niet gebruik maken van het openbaar vervoer? Dan is de kans groot dat een dorpsgenoot je wel wil oppikken bij het liftpunt met brandend lampje. Wil je niet liften en zit je liever zelf achter het stuur, dan is er de elektrische deelauto waarvan gebruik kan worden gemaakt.

Heeg is, zegt directeur Daan Bultje van het Healthy Ageing Netwerk Noord-Nederland, een goed voorbeeld van een dorp waar bewegen, zorg voor elkaar, gezond eten, een groene omgeving en duurzame mobiliteit bij elkaar komen. Het kan niet anders dan dat dat op termijn positieve effecten heeft op de plaatselijke volksgezondheid.

Heeg en Bakkeveen lopen voorop

Bultje kreeg van de provincie ,,vanuit de vitaliteitsambitie” de opdracht om een plan te schrijven over hoe Friezen zelf kunnen zorgen voor meer gezonde levensjaren. Hij gebruikte bij de uitwerking onder meer de inbreng van een groep mensen die al een tijdlang de ambitie heeft om een Friese ‘Blue Zone’ te creëren, een gebied waar bewoners gezond oud worden door een combinatie van gezond eten, veel sociale contacten, beweging en een groene omgeving.

Over de hele wereld zijn er een aantal Blue Zones, onder meer in Griekenland en Italië. De Friese variant heet de ‘bloeizone’. Daarvan maken nu zes initiatieven deel uit.

,,Heeg loopt samen met Bakkeveen, waar ook heel veel goeds gebeurt, voorop”, zegt Bultje. ,,In vier andere plaatsen zijn ze aan de slag om op hetzelfde niveau te komen.” Vanaf maandag, de dag die voor de gelegenheid is omgedoopt tot Bloei Moandei in plaats van het deprimerende Blue Monday, worden de zes een week lang voor het voetlicht gebracht op www.bloeizone.frl .

,,De opdracht is om in Friesland binnen twee jaar vijftien van dit soort plekken te krijgen, verdeeld over zoveel mogelijk gemeenten”, vertelt Bultje, die zelf in Oosterzee woont.

,,Heel veel organisaties werken mee. Sport Friesland bijvoorbeeld, maar ook NHL Stenden, De Friesland, IVN Noord (natuureducatie, red.), GGD Fryslân en veel lokale organisaties. Als wij horen dat er ergens dorpen met perspectief zijn, gaan we erop af. We doen dit samen. Studenten staan ter beschikking om te helpen met initiatieven die veel potentie hebben. We hopen dat andere plekken worden getriggerd om ook op het bloeizonelijstje te komen.”

Bultje hoopt dus op olievlekwerking. ,,Je ziet hoe de zorg in Nederland vastloopt. Zeker nu, in coronatijd. We hebben alle moeite om alles te bemensen. Als je ervoor kunt zorgen dat uiteindelijk minder mensen zorg nodig hebben, is dat natuurlijk het beste. Preventie is van groot belang. Wat dat betreft is er echt heel veel mogelijk.”

,,De andere kant van de medaille is dat je ook de problemen tegenkomt”, vervolgt hij. Hij noemt een voorbeeld. ,,De huisarts in Bakkeveen heeft het hele dorp gemobiliseerd om gezonder te gaan leven. Dat is prachtig. Maar een arts wordt vergoed op basis van het behandelen van ziekte, niet op activiteiten die ziekte voorkomen.”

Blijvend effect

Gedeputeerde Douwe Hoogland wil graag dat de Friese bloeizone een structureel karakter krijgt. ,,It idee past perfekt by it bestjoersakkoart fan de provinsje, Lok op 1. It past ek by it brede wolfeartstinken dat wy útstriele wolle.” Hoogland constateert dat aandacht voor natuur, voor bewegen en gezond streekvoedsel in Covid-tijd een vlucht heeft genomen. Deels zal dat effect blijvend zijn, denkt hij, ook als de pandemie de wereld uit is.

Freya Zandstra en Dorine van den Beukel zouden daarom graag zien dat het provinciebestuur meer gaat doen. ,,Projekten fanút de mienskip biede in oplossing foar in ferskaat oan problemen”, zegt Van den Beukel. Ze hoopt dat het college de urgentie voelt om bewegingen als in Heeg te helpen door meer samenwerking met andere dorpen te stimuleren met regelgeving, kennis en professionele hulp. ,,Dan wurdt de impact allinnich mar grutter.”

Zandstra knikt. ,,Foar de rezjy fan al dit soarte fan projekten soe der wat jild frijmakke wurde kinne. Dat soe helpe by it fersnellen fan ûntwikkelingen. Der is yn doarpen grut ferlet fan ûndersteuning by leefberensfragen. It Netwerk Duurzame Dorpen docht it bygelyks hiel goed op it mêd fan duorsumens. Foar ús is dat ûnmisber.”

Verwacht geen wonderen van de overheid, zegt Daan Bultje. Gezond leven kan hooguit met wat extra overheidsgeld gestimuleerd en gefaciliteerd worden. De ideeën ontstaan in dorpen en steden zelf.

,,De bloeizone is in moaie start”, zegt gedeputeerde Hoogland erover. ,,In omjouwing dy’t der foar soarget datst minder op de bank sitst en minder gau in pûde chips pakst, is hiel wichtich. Mar as provinsje moatte wy ek wer net te stjoerend wurde. It goeie gefoel moat fanút de minsken sels komme. Fansels kinne wy, en ek de gemeenten, by de ûntwikkeling en de fersterking fan projekten fan ûnderop in belangrike rôl spylje. Ek mei jild. Want it kostet dan wat ekstra, it levert úteinlik noch folle mear op. Dêr giet in folgjende kolleezje wat my oanbelanget absolút fierder mei.”


Andere initiatieven

Bakkeveen

Onder aanvoering van huisarts Jon Brouwers dragen veel vrijwilligers bij aan een gezonder dorp. Er zijn onder meer wandelgroepen, receptenboeken en plannen om van het hele dorp een tuin te maken.

Lees ook | Hoe wordt Bakkeveen gelukkig en gezond oud?

Leeuwarden

Stichting 058 SamenSterk is in 2020 opgericht door Jerrel Ramdat, die obesitas en diabetes heeft overwonnen door aanpassing van zijn leefstijl. Nu motiveert hij als ervaringsdeskundige een groot aantal inwoners in en rondom Leeuwarden. Tijdens bijeenkomsten wordt stilgestaan bij voeding, bewegen en gezelligheid. Het draagt bij aan sociale samenhang en zingeving.

Sint Nicolaasga

In Sint Nicolaasga hebben organisaties onder de noemer ‘Wolwêze Sint Nyk’ de handen ineen geslagen om van Sint Nicolaasga het gezondste dorp van Fryslân te maken. Ze richten zich op goed eten, werken en bewegen.

Eastermar

In Eastermar zetten inwoners zich in voor een gezonder en duurzamer Eastermar. Een van de initiatieven is Enerzjyk Eastermar, met het doel om van het dorp in 2030 energieneutraal te maken.

Akkrum/Nes

In Akkrum en Nes werken bewoners vanuit de Doarpskeamer aan een voedseltuin, diverse culturele activiteiten en plannen om in 2021 een nog gezondere omgeving te maken.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Duurzaamheid
Aanrader van de redactie