Kranig Wier neemt het op tegen machtig Defensie: 'Wy binne as David tsjin Goliath'

Wier neemt het op tegen de machtige reus Defensie in zijn strijd tegen de brommende nieuwe militaire radarpost bij hun dorp. Na een half jaar van testen en onderzoeken zijn ze alles behalve gerust op een oplossing en teleurgesteld in de overheid die hen laat bungelen. ,,It is David tsjin Goliath.”

De drie leden van de Werkgroep Radar Wier bij de radarpost. Frits de Vries (bril), Gerda Algra en Hans Blanksma

De drie leden van de Werkgroep Radar Wier bij de radarpost. Frits de Vries (bril), Gerda Algra en Hans Blanksma FOTO JAAP SCHAAF

Als ze met de hond een rondje gaat lopen, kiest ze tegenwoordig liever voor het Tsjerkpaad dan de Hegedyk . ,,Dan bin ik mar wer wat fierder ôf fan dat ding en de strieling. Stom hè, mar sa begjinne je gewoan te tinken”, zegt Gerda Algra (42), terwijl ze de hond van buurman Hans Blanksma (54) een aai over de kop geeft. ,,O, ècht?”, reageert die met een verbaasde blik. ,,Dat doch ik ek. Ik kom dêr leaver net”, gebaart hij naar de landerijen grenzend aan zijn tuin.

‘Het ding’ is de nieuwe militaire SMART-L-radar die het ministerie van Defensie vorig jaar plaatste op de plek van de oude installatie die er sinds 1976 stond. Veertig jaar lang repte Wier amper over de luchtruimbewaker, nu bepaalt het hun dagelijks leven en is ‘het ding’ hen onder de huid gekropen. De radarpost maakt herrie, een constante monotone bromtoon die nog het meest lijkt op een schuurmachine.

Oplossing ingewikkeld

Defensie vertelde het dorp twee weken geleden tijdens een online bijeenkomst wat haar bevindingen zijn na een half jaar testen en onderzoeken. Kort gezegd kwam de boodschap hierop neer: een oplossing voor het geluid is veel ingewikkelder dan gedacht en kan nog wel even duren. En de straling vanuit de radarpost valt binnen alle geldende normen. Bewoners van het dorp en de omgeving hoeven zich geen zorgen te maken over hun gezondheid. De radar gaat weer aan tot elf uur ‘s avonds en blijft voorlopig ‘s nachts nog uit, omdat dan de geluidsnorm nog wordt overschreden.

Na de Teamssessie zochten Wiersters elkaar op in de tuin van dorpshuis d’ Ald Skoalle om even stoom af te blazen. Want de frustratie was bij sommigen tot een kookpunt gestegen. ,,Ik wie flabbergasted ”, zegt Algra. Was dit nu alles? ,,Eins wie it boadskip krekt lyk as yn jannewaris. We binne noch gjin stap fierder.”

Dat na een half jaar de oplossing nog zo ver weg lijkt en er misschien wel helemaal niet is, stemt de Wiersters moedeloos. Algra: ,,Definsje bepaalt. Sy sizze: we sitte ûnder de noarm. Dan binne je útpraat.”

Ze zit samen met Blanksma en Frits de Vries in een werkgroep namens de 190 inwoners van hun dorp. Niet omdat ze zoveel verstand hebben van radars, geluidsnormen en straling. Integendeel. Blanksma is techniekdocent op het Nordwin College, Algra P&O-adviseur bij NoorderBreedte en De Vries gepensioneerd biologiedocent. Maar iemand moet in actie komen.

Defensie neemt de angst voor de straling van de nieuwe radar - die sterker is dan oude - onvoldoende serieus, zegt Algra. Het gaat om frequentie, draaisnelheid en piekwaarden. Metingen wijzen volgens het ministerie uit dat aan de toegestane normen wordt voldaan. Algra: ,,Yn de noarm hawwe se miskyn gelyk, mar om de fiif sekonden wurdtsto deroan bleatsteld. It is kontinu. Hjir is mear strieling as wêr ek”, wijst ze om zich heen. ,,Mar myn bern lizze dêr te sliepen hè.”

Dat defensie simpele vergelijkingen trekt met telefoonstraling valt verkeerd. ,,It wurdt bagatelliseard. Mar net ien kin sizze wat it op langere termyn betsjut.”

Geen haan naar gekraaid

Los van de beweringen over straling en geluid steekt het meest de manier waarop het dorp zich behandeld voelt. Het is dat het bromgeluid opviel waardoor de dorpelingen eind vorig jaar vragen begonnen te stellen. En dat televisiezenders begonnen te storen en wifi-apparaten vanzelf uit- en aangingen waardoor ze opeens een link legden met de radar. Anders was de boel vervangen, denkt de werkgroep en had er geen haan naar gekraaid.

Achteraf is dat ,,van de zotte”, als je er over nadenkt”, zegt Algra. Defensie had toch op zijn minst de omwonenden kunnen informeren over de vervanging van de installatie en de mogelijke gevolgen. Net als dat gemeente Waadhoeke - die een advies moet geven over de vergunning aan Defensie - haar inwoners op de hoogte had moeten brengen, vindt de werkgroep. ,,Us wie noait wat ferteld as we net sels oan de bel lutsen hienen.”

Misschien zijn ze naïef geweest in Wier, zegt Algra. ,,Mar je meie der dochs fanút gean dat je feilich wenje yn je eigen doarp en dat de oerheid dêr soarch foar draagt?” De gemeente was in eerste instantie niet goed op de hoogte over de vergunning, zegt Blanksma. ,,Wy moatte as ûnwittende ynwenners fan in lyts doarp fjochtsje tsjin it machtige Definsje. It is David tsjin Goliath.”

Algra weet nog dat ze de vergunning voor de nieuwe radar doorlas en na elke bladzijde alsmaar meer dingen onderstreepte. ,,Hoe fierder ik kaam, hoe faker ik tocht: Dat is dochs raar wat hjir stiet? Dit kloppet dochs net en wat hjir beweard wurdt is wol hiel apart.”

Inmiddels voelt de werkgroep wel steun vanuit de gemeente. Twee ambtenaren zijn aangeschoven in de werkgroep om het dorp te helpen om de problemen aan te kaarten. Waadhoeke probeert met brieven druk te zetten in Den Haag en binnenkort volgt een gesprek met een hoge Defensiebaas en verantwoordelijk staatssecretaris Barbara Visser.

Slechts minieme geluidsreductie

Defensie heeft meerdere dingen geprobeerd en onderzocht om het bromgeluid te dempen. Ze hebben andere olie gebruikt, de draaisnelheid aangepast, ventilatoren afgedempt en de constructie verzwaard. Maar het levert slechts minieme geluidsreductie op. Niks lijkt echt te helpen.

In Wier klinkt de roep om een koepel. En ook burgemeester en wethouders van Waadhoeke hebben Defensie met klem gevraagd de mogelijkheid om er een koepel overheen te zetten te onderzoeken. De oude installatie die nooit overlast veroorzaakte, ging schuil onder een dak. Het ministerie zegt toe de mogelijkheid te bekijken, maar zegt er gelijk bij dat een koepel mogelijk een negatief effect heeft op de werking van de radar.

Weer voelen de Wiersters zich in de steek gelaten. ,,Se moatte harren dochs maksimaal ynsette om it probleem op te lossen, soest tinke”, zegt Blanksma. Hij noemt een voorbeeld. Vergelijkbare radars staan op stalen constructies, de Friese heeft een betonnen fundatie. ,,Dy oaren meitsje gjin lawaai. No, dan soene je sizze: sjoch dêr nei. Mar wy moatte alles sels oandrage.”

Het dorp had verwacht dat Defensie met hen mee zou denken en met alternatieven of ideeën zou komen. ,,We moatte it as yndividu sels opknappe.” Met de straling is het hetzelfde verhaal. Algra leest van alles over mogelijke oplossingen om het buiten de deur te houden. ,,Moatte we spesjale ferve op ús gevels smarre tsjin de strieling, of helpt pikegaas?” Ze zou willen dat het ministerie hen de helpende hand reikt in plaats van hen te laten bungelen.

Machteloosheid

De machteloosheid neemt langzaam de overhand bij de werkgroepsleden. ,,We binne opsadele mei yts dêr’t we noait wer fanôf komme.” Dag en nacht houdt het hen bezig. Met zijn drieën zijn ze uren en dagen en weekenden druk om zich te verdiepen in taaie, ondoorgrondelijke materie waarvan ze geen kaas hebben gegeten. ,,It is noait rêstich yn ’e holle’, zegt Algra. ,,Je wurde erchtinkend. En skeptysk. Je moatte der om tinke dat je gjin wappy wurde.”

Beide hebben ze overwogen te vertrekken. Dan maar een bord in de tuin. ,,Mar ik bin gek ek, wy wenje hjir geweldich”, zegt Blanksma. ,,Ik wol hielendal net fuort.” Maar strijden tegen de overheid vraagt een lange adem, zoveel is na een half jaar duidelijk.

Voorlopig laten ze nog niet los. Ze overwegen een jurist in te schakelen en hopen dat de gemeentelijke druk op Den Haag misschien iets uithaalt. Ondertussen bromt, draait en straalt de radar door en lopen Algra en Blanksma hun uitwijkrondje met de hond. Piekerend over de vraag: Wie zorgt voor ons?

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland