Kallemooi wijst klachten rond haan van de hand

De Kallemooi-traditie op Schiermonnikoog ligt sinds een aantal jaren onder vuur. Er is aangifte gedaan van dierenmishandeling. De president van het feest doorbreekt het stilzwijgen.

De Kallemooi-commissie met links staand Wyb Jan Groendijk, naast hem Clive Hellinga en zittend op de voorgrond Jelle Woudstra. FOTO ILJA ZONNEVELD

De Kallemooi-commissie met links staand Wyb Jan Groendijk, naast hem Clive Hellinga en zittend op de voorgrond Jelle Woudstra. FOTO ILJA ZONNEVELD

Onder de klep van zijn schipperspet staat de ergernis bij Clive Hellinga in de ogen. Die haan, met Kallemooi, die mankeert niks als hij uit de mand komt. ,,Die wordt vertroeteld. Aanbeden, eigenlijk. Als het dierenmishandeling was, dan hielden wij er direct mee op.’’

Hellinga is president van de Kallemooi-commissie op Schiermonnikoog. Die bestaat uit zestien mannen en vrouwen die met elkaar het traditionele pinksterfeest op het eiland organiseren. Met als onderdeel daarvan het ophangen van een rieten mand met daarin een levende haan, inderdaad.

Activisme

De afgelopen jaren is de commissie geconfronteerd met dierenactivisten die ervan overtuigd zijn dat de traditie de vogel leed berokkent. Zij vinden het niet meer van deze tijd om een dier zo’n rol te laten hebben bij een folkloristisch feest. Twee jaar geleden ketenden twee actievoerders zich zelfs vast aan de mast waarin de mand hing.

De Kallemooi-commissie heeft zich tot nu toe op de achtergrond gehouden. De leden wilden de mensen die hun feest bestrijden niet belonen met aandacht. Nu kiezen ze ervoor om toch naar buiten te treden met hun verhaal. ,,Want als alleen zij in de media komen, ontstaat er een beeld dat je niet meer recht kunt zetten.’’

Zo zijn er mensen die denken dat de haan zélf opgehangen wordt in de mast, zegt Hellinga. Maar dat is niet zo. ,,Er is nog nooit een haan dood uit de mand gekomen.’’ Het traditionele vruchtbaarheidsfeest wordt al sinds mensenheugenis gehouden. ,,In het Fries Museum ligt het bewijs dat het in 1492 al op Schiermonnikoog werd gevierd.’’

Monitor

Wat gebeurt er dan wel? Een krachtige haan wordt op de zaterdagavond voor Pinksteren door een groep jongeren stilletjes uit z’n hok gestolen, vertelt commissielid Wyb Jan Groendijk. Die brengen hem naar hotel Van der Werff, waar de Kallemooi-commissie zit. De vogel wordt gekeurd door een dierenarts en dan wordt de 18 meter hoge mast, de Kallemooi, met de mand met de haan erin overeind gezet.

Die mand is ongeveer 140 bij 60 bij 70 centimeter. De bovenkant is dichtgemaakt, zodat er geen regen in valt. De onderkant is ook dicht en de zijkanten zorgen voor ventilatie en licht. De haan moet niet in het donker zitten, want anders kraait hij niet. En dat is nu juist de bedoeling. De haan moet kukeleku zeggen voor de vruchtbaarheid.

'Anonieme hooligans smijten virtuele bakstenen'

In de mand krijgt de haan een grote hoeveelheid in water gedrenkt bruinbrood mee, plus droogvoer en een dispenser met water. Verder zit er sinds een paar jaar een camera in. Op een monitor in de raadszaal van Schiermonnikoog is het reilen en zeilen van de haan te volgen. ,,Je ziet hem dan lopen’’, zegt Groendijk. Een dierenarts kijkt mee.

Klaar met commotie

Hellinga kan zich eenvoudigweg niet voorstellen hoe iemand dit als dierenmishandeling kan zien. De haan is niet gestrest, lijdt geen kou, heeft geen pijn en geen honger, zegt hij. ,,Bovendien voldoen wij aan alle eisen en normen. Meer dan de wet voorschrijft.’’

Over de principiële vraag of een dier anno 2018 nog voor zo’n traditie gebruikt kan worden, is commissielid Jelle Woudstra duidelijk: dieren moeten in onze samenleving wel meer dingen ondergaan waar ze zelf niet voor kiezen. ,,Hou dan ook op met postduivenvluchten, het concours hippique en het houden van honden en katten.’’ En dan heeft hij het nog niet eens over de pluimveehouderij.

De Kallemooi-commissie is klaar met ‘alle commotie van de vaste wal’. ,,Het is een vorm van onverdraagzaamheid’’, zegt Hellinga. Vooral via sociale media krijgt het feest felle kritiek. ,,Als je de tweets ziet die naar de burgemeester zijn gestuurd’’, verzucht Woudstra. ,,Anonieme hooligans smijten virtuele bakstenen naar de maatschappij.’’ Hellinga: ,,Ze hebben hun bek in de schijterij.’’

De organisatoren piekeren er dan ook niet over om de traditie met de haan aan te passen. De camera, de dierenarts, het droogvoer, aan alle nieuwe eisen wordt voldaan. De grens is bereikt. ,,Anders staat er twee jaar later een club op die een van de kinderspelletjes pedagogisch niet verantwoord vindt’’, zegt Woudstra.

Reünie

Dat wordt in de publiciteit over Kallemooi nogal eens over het hoofd gezien, zegt Woudstra. Dat het ook een groot eilander feest is, met traditionele kinderspelen als talhoutjerapen, zaklopen, kaarshappen en stoelendans met de harmonica. Ook is er het pinksterrijden met oude wagens rond de velden en het afsluitende Kallemooi-bal. ,,Het is een reünie voor alle Schiermonnikogers.’’

De haan wordt op ‘derde pinksterdag’ om een uur of half acht weer uit de mast gehaald. De dierenarts onderzoekt hem dan. Onder begeleiding van muziek wordt de haan teruggebracht naar de eigenaar.

,,Op het moment dat de haan losgelaten wordt, dekt hij binnen vijf minuten het hele kippenhok’’, vertelt Hellinga met het plezier van een achttienjarige knaap. ,,Dus zo gestrest is ’ie dat ’ie het hele kippenhok een beurt geeft.’’

Aangifte: onnodig lijden

Vier organisaties voor dierenwelzijn hebben aangifte gedaan van dierenmishandeling door de Kallemooi-commissie. Meerdere artikelen van de Wet dieren zijn vorig jaar overtreden, stellen de aangevers. De haan werd zonder redelijk doel weggehouden bij zijn soortgenoten, werd ernstig beperkt in zijn bewegingsvrijheid en is hierdoor langdurig blootgesteld aan stress.

,,Hij kon niet scharrelen, geen zandbad nemen, niet op stok gaan, zich niet terugtrekken of zich verschuilen voor gevaar.’’ Verder bood de mand volgens de organisaties te weinig bescherming tegen de weersomstandigheden. De aangevers willen dat er dit jaar handhavend opgetreden wordt tegen de traditie.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland