Honderden maagverkleiningen per jaar door Centrum voor Obesitas in Leeuwarden, maar afvallen lukt alleen met leefstijlaanpassing

Afvallen, het is een van de meest gehoorde goede voornemens. De ultieme manier om gewicht te verliezen is een maagverkleining. Het Centrum voor Obesitas Nederland in Leeuwarden doet er honderden per jaar. In ruim 80 procent is die succesvol, mits men er in slaagt de leefstijl ingrijpend aan te passen.

Marloes Emous, bariatrisch chirurg MCL.

Marloes Emous, bariatrisch chirurg MCL.

Het obesitascentrum, onderdeel van Medisch Centrum Leeuwarden en opgericht in 2008, heeft een bovenregionale functie. Jaarlijks krijgen honderden mensen uit heel Noord-Nederland er een maagverkleining.

,,De ingreep heeft de laatste twintig jaar een enorme vlucht genomen. De eerste jaren deden we er 35 per jaar, in 2019 zaten we op 950. Alleen dit jaar (in 2020) waren het er door corona veel minder, 550’’, vertelt Marloes Emous, bariatrisch chirurg en medisch manager. Vier op de vijf patiënten is vrouw.

Mensen met overgewicht die in aanmerking willen komen voor een maagverkleining, worden uitgebreid gescreend. Zo moet je een BMI (body mass index) hebben van 40 of hoger, of van 35 in combinatie met een hoge bloeddruk, suikerziekte of andere aan overgewicht gekoppelde ziekte.

Mensen worden uitgebreid bevraagd op hun eetgewoonten, een voorwaarde is dat diëten niet hebben geholpen en je moet zeer gemotiveerd zijn om je leefstijl aan te passen.

En, heel belangrijk: je moet psychisch stabiel zijn. Er mag dus geen sprake zijn van psychische stoornissen zoals een actieve depressie of psychose. Emous: ,,Iemand die bijvoorbeeld last heeft van emotie-eten of eetbuien, moet dat eerst aanpakken met hulp van de GGZ. Daarna kan hij of zij terug komen bij ons.’’ Ook het hebben van een netwerk is belangrijk voor de morele steun.

Vooroordelen

Want het is beslist geen sinecure, een maagverkleining, benadrukt Emous. Patiënten die de ingreep ondergaan, hebben nogal eens te maken met vooroordelen van de buitenwereld: lekker makkelijk. Eerst vreet je je vol, daarna laat je je gewoon opereren. ,,Mensen hebben daar echt last van. Vaak worstelen zij al jaren met hun gewicht. Afvallen is vaak niet het probleem, jezelf op gewicht houden wel.’’

Een maagverkleining moet volgens haar vooral worden gezien als een hulpmiddel bij een extreme leefstijlaanpassing. ,,Daar gaat het uiteindelijk om. Je kunt erna veel minder eten, alleen maar kleine porties verspreid over de dag, je mag niet eten en drinken tegelijk, en je krijgt te maken met veel hormonale veranderingen.’’ Dus geen driegangendiners met wijn erbij.

Om de patiënten te helpen dit vol te houden, worden ze zowel voor als na de ingreep intensief begeleid. ,,Vooraf door een diëtist in de buurt, na de operatie zijn er groepsbijeenkomsten met een diëtist en een psycholoog. Na een jaar volgen nog jaarlijkse controles bij het Centrum en na vijf jaar neemt de huisarts de nazorg over. Daar moet je een keer per jaar langs voor een vitaminecontrole. Door de operatie worden vitaminen namelijk minder goed opgenomen, dus moet je supplementen slikken.’’

Gezonder

Goede voorlichting is belangrijk. ,,Mensen moeten bijvoorbeeld niet denken dat je er mooier op wordt. Alles gaat hangen en contourhersteloperaties door de plastisch chirurg worden maar beperkt vergoed. Je wordt er wél gezonder van. We zien bijvoorbeeld dat bij steeds meer mensen die ernstig overgewicht hebben, maagverkleining een positief effect heeft op diabetes, hoge bloeddruk of astma.’’ Patiënten winnen volgens haar maar liefst zes tot acht jaar met een behandeling.

Alhoewel echte langetermijnresultaten (na twintig jaar) nog ontbreken, is de operatie volgens Emous in het algemeen ‘behoorlijk effectief, ook op de lange termijn’. ,,Ruim 80 procent van de ingrepen is succesvol, wat betekent dat men vijf jaar minstens 50 procent van het overgewicht kwijt is of ruim 20 procent van het totale gewicht. Gemiddeld verliest men 70 procent van het overgewicht. Sommige mensen vallen minder af, maar raken bijvoorbeeld wel hun suikerziekte kwijt.’’

Ja, het komt voor dat mensen na een maagverkleining toch weer aankomen. ,,De meesten komen na twee, drie jaar weer een beetje aan, gemiddeld 10 procent. Een klein groepje, een op de tien, valt te weinig af. Dat heeft verschillende oorzaken. Ze hebben bijvoorbeeld veel tegenslag waardoor het ze niet lukt hun leefstijl aan te passen en ze te veel blijven eten. Of ze hebben psychische problemen waardoor je je kunt afvragen of het de juiste operatie is geweest. Soms weten we het gewoon niet, waarom het technisch niet lukt.’’

Succes op lange termijn

Dat een maagverkleining altijd gecompliceerd is, is volgens Emous een ander misverstand. ,,Bij het grootste deel van de patiënten gaat het goed. Laatst hebben we onderzoek gedaan onder twaalfhonderd mensen. De helft heeft gereageerd en daarvan was 95 procent heel blij dat ze het gedaan hadden. Van de andere helft weten we niet zeker hoe ze aan de operatie terug denken.’’

Over het succes van de operatie op lange termijn, zegt de chirurg: ,,Het lastige is dat het moeilijk is om een goed beeld te krijgen van de hele groep; de controles houden op en niemand houdt meer bij hoe het verder gaat. In Zweden worden alle mensen gevolgd die mee gedaan hebben aan een grote studie van twintig jaar geleden. Daarin zie je dat de grote groep winst heeft van de operatie, zowel in gewichtsverlies als in levensverwachting. Maar er kunnen grote individuele verschillen zijn.’’

Het Centrum voor Obesitas doet veel aan wetenschappelijk onderzoek, waarvoor het half december nog een topklinische erkenning kreeg.

Groot probleem

Obesitas, ofwel zwaarlijvigheid, is een groot probleem in Nederland. In 2019 had 51 procent van de mensen van 20 jaar en ouder overgewicht, waarvan 15 procent ernstig (obesitas). Deze percentages zijn in veertig jaar anderhalf keer zo groot geworden. Als de groei doorzet, hebben in 2040 zes op de tien mensen overgewicht.

Emous: ,,Op basis van gewicht zouden veel meer mensen in aanmerking komen voor een maagverkleining, maar de meesten hebben er geen zin in om zich te laten opereren.’’ Ergens begrijpt ze dat wel, want: het gaat om een levensveranderende ingreep met grote gevolgen.

Drenthe is de provincie waar het percentage volwassenen met overgewicht het hoogst is (57 procent in 2019). Om die reden houdt het obesitascentrum sinds september een keer in de week spreekuur in Musselkanaal. ,,We zien dat obesitas daar echt een groot probleem is, en willen ook gaan samenwerken met huisartsen in de regio.’’ Ook in Marum en Emmeloord zijn spreekuren.

Uiteindelijk, erkent Emous, is een maagverkleining een vorm van symptoombestrijding. ,,Het is zorgwekkend dat het aantal zwaarlijvige mensen zo groeit. Er zou veel meer aan preventie gedaan moeten worden, bijvoorbeeld in de vorm van een suikertaks, maar die komt in Nederland niet van de grond. Er zijn wel wat ontwikkelingen op het gebied van medicatie om overgewicht tegen te gaan, maar dit blijft symptoombestrijding.’’

Bij kinderen is er gelukkig sprake van een minder harde stijging, signaleert Emous. ,,Door de aandacht voor bewegen en gezonde voeding.’’ Het liefst zou ze zichzelf overbodig maken. ,,Dan gaan we hier gewoon wat anders doen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Medisch / Zorg