LC Klimaatpanel: Kunnen we CO2-uitstoot uit veen omkeren?

Het veenweidegebied tussen Wolvega en Nijetrijne. FOTO SIEBE SWART

Dat veenbodems bij ontwatering zakken en CO2 uitstoten is inmiddels algemeen bekend. Maar kun je het ook omkeren: veenbodems CO2 laten opnemen uit de lucht en zo opwarming van het klimaat tegengaan? Dat deden veenbodems in het verleden ook, voordat ze in de Middeleeuwen ontgonnen werden.

CO2-opname in veen is op de lange duur zelfs effectiever dan in bossen. Als je een bos plant, nemen de bomen veel CO2 op. Dat wordt opgeslagen in planten, hout (biomassa) en humus in de bodem. Dat zijn allemaal stoffen waar koolstof in zit: de C van CO2. In het begin gaat dat heel snel. Maar naarmate de tijd vordert, produceren die bomen ook steeds meer afval: dode bladeren, dood hout. Dat wordt grotendeels afgebroken door het bodemleven - bacteriën, schimmels, bodemdieren. Daarbij komt weer CO2 vrij.

De opname van CO2 en het verlies ervan moet je van elkaar aftrekken om de netto CO2-opname te berekenen. In de loop van tientallen jaren neemt de netto CO2-opname in een bos af, doordat de afbraak van bladeren en dood hout toeneemt en de biomassa niet oneindig doorgroeit.

Moeras versus bos

Bij veenmoerassen vertraagt die netto-opname van CO2 veel langzamer. In een natte moerasbodem gaat de afbraak van het plantenafval veel trager dan in een droog bos. Dat komt door zuurstofgebrek in de natte, met water verzadigde bodem. Veel bodembacteriën en schimmels kunnen daar niet tegen. Het grootste deel van het dode plantenmateriaal wordt als veen opgeslagen. Vaak kun je planten in het veen nog goed herkennen. Zolang de bodem nat blijft, is de opname van CO2 groter dan de afbraak. Ondergrondse opslag van CO2, zoals de natuur het doet.

Water en de juiste plantengroei zijn het belangrijkst. Veen vind je altijd in natte, lage delen van het landschap. Waar veel regen valt, zoals in Ierland en Schotland, groeit er zelfs veen op berghellingen. Een belangrijke plant is veenmos. Veenmos houdt veel water vast en scheidt zuren af die de afbraak van dood plantenmateriaal remmen. Zo kan veen zich over grote gebieden uitbreiden en omhoog groeien tot een metersdikke veenlaag: hoogveen.

Bij een dalende bodem door bewegingen van de aardkorst of stijgende zeespiegel, zoals in het westen van Nederland, kan veen nog langer doorgroeien; bovendien wordt het dan vaak bedekt door lagen zand en klei uit rivieren of zee. Veen dat onder deze omstandigheden is gegroeid heet laagveen.

Veen laten groeien

Kun je veen weer laten groeien in Nederland? Ja dat kan, en het gebeurt ook in natuurgebieden. Natuurherstel kan zorgen voor meer veengroei en CO2-opname, en dat kan verrassend snel gaan, is gebleken uit experimenten.

Het gaat overigens niet zonder problemen. Het eerste probleem is moerasgas, ofwel methaan. Methaan is een sterker broeikasgas dan CO2 en kan het effect van CO2-opname soms tenietdoen. Dat hangt echter van het type plantengroei af. Voedselrijke ecosystemen met veel meststoffen nemen veel CO2 op, maar stoten ook veel methaan uit. Voedselarme ecosystemen met veel veenmos groeien langzamer, maar stoten meestal heel weinig methaan uit. Gericht natuurbeheer kan helpen om methaan-uitstoot zo laag mogelijk te houden.

Het tweede probleem is schoon water. De extreem droge zomers van de laatste jaren zorgen voor watertekort en remmen de groei van het veen, of veroorzaken CO2-uitstoot door uitdroging van veen. Dat geldt trouwens ook voor bossen; droogte kan daar ook CO2-uitstoot veroorzaken. Als de droge en hete zomers van de laatste jaren de nieuwe klimaattrend worden, wordt het ook steeds moeilijker om gebruik te maken van de mogelijkheden die de natuur ons biedt om CO2 uit de lucht te halen.

Dr. J. (Ko) van Huissteden is emeritus hoofddocent aan de VU in Amsterdam. Hij houdt zich bezig met de koolstofcyclus (methaan, permafrost, veenbodems en ecosystemen) en paleoklimaat. Hij deed jarenlang onderzoek naar het permafrost in Siberië en bracht onlangs een boek uit over permafrost. Ook doet hij onderzoek naar bodemdaling en uitstoot in veenweidegebieden.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Klimaatpanel
Klimaat
Veenweide