Historische toespraak Rutte: 'Je vraagt je af: gebeurt dit echt?'

President Mark Rutte spreekt op televisie het land toe. FOTO ANP/ROBIN VAN LONKHUIJSEN

Op gedragen, vaderlijke toon richtte premier Mark Rutte zich maandagavond tot alle Nederlanders in een historische tv-toespraak. Hij vroeg om vertrouwen en eenheid.

Vanuit het Torentje liet Rutte zich zien als bezorgd regeringsleider, turend in de camera, zich richtend op ‘alle zeventien miljoen mensen’ in ons land. Daarbij maakte hij zich snel deel van zijn publiek, als één van ons. Want ‘samen’ staan ‘we’ voor ‘een opgave van enorme omvang’.

De premier legde zijn kaarten op tafel. De bezwering van het coronavirus gaat niet meevallen. Het is ‘een achtbaan die steeds sneller lijkt te gaan rijden’. ,,Je vraagt je af: gebeurt dit echt? Want de maatregelen die hier worden getroffen zijn ongekend voor landen in vredestijd.’’ Bovenal vroeg Rutte om saamhorigheid. ,,Bij alle onzekerheden die er zijn, is één ding volstrekt duidelijk: we moeten dit echt met zeventien miljoen mensen doen. Samen komen we deze moeilijke periode te boven. Let een beetje op elkaar. Ik reken op u.’’

Afstand van terughoudendheid

Als overtuigd liberaal houdt Rutte zich er vaak verre van om burgers voor te schrijven wat te doen. Maar in zijn toespraak nam hij afstand van die terughoudendheid. Er zijn ‘aanwijzingen’ om groepen, scholen en horeca te mijden die moeten worden ‘opgevolgd’. ,,In het belang van mensen die kwetsbaarder zijn.’’

Toch markeerde de premier tegelijk de grenzen van zijn beleid. Een totale lockdown van het land, zoals Spanje bijvoorbeeld doet, wil hij pertinent niet. Dat zou langer dan een jaar kunnen gaan duren.

Het land afsluiten zou Nederland grotere schade kunnen toebrengen, dan het oplevert. ,,Nederland is een open land en zolang er geen vaccin is, zal het coronavirus als een golf door de wereld blijven gaan en ons land niet overslaan.’’

Wel blijft het ‘zoeken’ naar de ‘balans tussen maatregelen nemen die nodig zijn’ en ‘het gewone leven zoveel mogelijk door laten gaan’.

Zijn boodschap was ‘geen gemakkelijke’, zei hij. En Rutte pretendeert geenszins alle antwoorden te hebben. Hij vaart vooraleerst op het ‘kompas’ van ‘wetenschappelijke kennis en betrouwbare feiten’, geleverd door het RIVM, ‘virologen, artsen en andere specialisten’.

Impliciete sneer

Het was evenzeer een uitleg als een impliciete sneer naar zijn criticasters, die hem de afgelopen dagen getalm verwijten, omdat het kabinet aanvankelijk niet de scholen wilde sluiten. Rutte merkte op dat ‘een mening snel is gegeven’. Maar: ,,Het antwoord op alle vragen die leven, begint bij de kennis en ervaring van deskundigen.’’

Realisme mijdt de premier daarbij niet. Dezelfde wetenschap waarop hij bouwt, vertelt hem dat ‘een groot deel van de Nederlandse bevolking met het virus besmet zal raken’.

In een poging tot steun, sprak Rutte niet van een kabinet dat maatregelen oplegt, maar benadrukte hij met klem dat ‘we’ allemaal ‘met dezelfde vragen’ worstelen. En dat ondernemers gesteund zullen worden. Het kabinet is daarom bezig om tot een steunpakket te komen waarmee deze ‘extreem moeilijke periode’ doorstaan moet worden.

Rutte richtte zich in zijn eerste tv-toespraak ooit, de eerste van een premier sinds Joop den Uyl in 1973 tijdens de Oliecrisis, eigenlijk op álle burgers, ongeacht status of positie. Zonder een duistere toekomst voor te schotelen, zegt hij wel dat het ‘een tijd is waarin we elkaar moeten vinden, over meningsverschillen en tegenstellingen heen’. ,,Een tijd om het gezamenlijke belang boven het eigenbelang te stellen.’’

Reacties op de uitsprak van Rutte:

'Ik mis gedragsregels'

Joep de Jager, verpleegkundige op de Intensive Care van ziekenhuis Tjongerschans in Heerenveen: ,,Ik vind het jammer dat Mark Rutte niet meer nadruk op de gedragsregels heeft gelegd. Zondagavond was het op de snelweg net zo druk als anders. Ik dacht: Hoe kán dat nou. Wij zitten op onze intensive care in de stilte voor de storm. En de omslag komt er aan. Zestig procent van de Nederlandse bevolking wordt ziek, dat zijn negen miljoen mensen. Tien procent daarvan komt in het ziekenhuis terecht, en daarvan belanden 18.000 op de intensive care. Blijf thuis. Anders vlakt die piek niet af.''

'Eerlijk maar wel stijf'

Aukje Schaafsma, regisseur en theatermaker bij Tryater en gezelschap Skoft&Skiep: ,,Het was eerlijk maar afstandelijk. En erg op het individu gericht met zinnen als: 'Kan ik nog naar mijn werk'. Ik vond ook dat hij te strak achter zijn bureau zat, met zijn handen stijf tegen het papier. Ik had hem zachter willen zien. Soms leek het ook alsof hij klaar was en dan kwam er toch nog iets. Het einde was mooi, dat we over onze meningen heen moeten stappen. Dat we dit samen moeten doen. En wat er in die werkkamer aan de muur hangt, dat ga ik nog eens bestuderen.''

'Zoals een land zijn premier wil zien'

Caspar van den Berg, hoogleraar Global and Local Governance, Campus Fryslân: ,,De ernst en de details, zoals het portret van Thorbecke, passen eigenlijk meer bij Frankrijk of de VS. Die landen hebben meer een leiderscultuur. Rutte zei hiermee: ik heb iets uit te leggen, dan trek ik ook alles uit de kast. Het volk is sinds 1973, door Den Uyl tijdens de oliecrisis, niet zo toegesproken. De parallel is duidelijk. Ook deze corona-crisis grijpt in en de premier vraagt om de inzet en acceptatie van iedereen. Het was soeverein en staatsman-achtig. En op punten persoonlijk. Zoals een land zijn premier wil zien, denk ik.''

 

Nieuws

menu