Help! Hoe moet ik bij de Tweede Kamerverkiezingen stemmen? Alles wat je moet weten over stemmen in coronatijd

Vandaag over zes weken zijn de Tweede Kamerverkiezingen - als ze doorgaan. Kan ik mijn poststem digitaal volgen en tien andere vragen over een stembusgang in coronatijd.

BOXTEL - Bewoners van een verpleeghuis brengen tijdensde herindelingsverkiezingen hun stem uit in een mobiel stembureau.

BOXTEL - Bewoners van een verpleeghuis brengen tijdensde herindelingsverkiezingen hun stem uit in een mobiel stembureau. Foto: Rob Engelaar

Om te beginnen. Waarom gaan de verkiezingen voor een nieuwe Tweede Kamer eigenlijk ‘gewoon’ door?

Het kabinet denkt de verkiezingen op 17 maart veilig te kunnen organiseren. Gemeenten zorgen voor een stembusgang die coronaproof verloopt, zegt minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken. Het kabinet vindt verkiezingen van ‘groot maatschappelijk en democratisch belang’. Juist in tijden van crisis moet men zich kunnen uitspreken over het gevoerde beleid, zegt Ollongren. En niemand geeft de garantie dat stemmen op een later moment veiliger is.

De Tweede Kamer kan tot een week voor de verkiezingen beslissen om de verkiezingen uit te stellen. Dan worden de verkiezingen op z’n vroegst in juni gehouden, anders pas in het najaar. In de zomervakantie is het niet handig om verkiezingen te houden. Mensen zijn op vakantie en minder in de gelegenheid om te stemmen.

Komende vrijdag komt de Kiesraad bijeen om te praten over de verkiezingen. Ook het kabinet en het OMT hebben de verkiezingen op hun agenda staan. Het kan dus zomaar zijn dat dit artikel binnen een paar weken achterhaald is. Maar dat weten we dán pas.

Dus: de verkiezingen gaan door. Maar wat als ik op 17 maart niet naar een stemlokaal wil, omdat ik me daar niet veilig voel. Wat kan ik dan doen?

Ervan uitgaande dat u wel wil stemmen, zijn er meerdere opties. Wie 70 jaar of ouder is, krijgt eind deze maand een briefstembiljet thuisgestuurd. Iedere oudere kan thuis het biljet invullen en op de brievenbus doen. Ook kan het biljet worden ingeleverd bij een afgiftepunt in de gemeente.

De stembureaus gaan twee dagen eerder open. Op maandag 15 maart en dinsdag 16 maart kan er al gestemd worden in een paar stembureaus in de gemeente. Deze ‘early voting’ is bedoeld voor mensen die in een risicogroep vallen - van hartpatiënt tot ernstig overgewicht en een longziekte - en de drukte op de woensdag willen vermijden. Iedereen mag eerder stemmen, maar gemeenten hopen dat niet iedereen meteen komt.

Wie de deur niet uit wil, kan een volmacht geven. Iemand anders stemt dan voor u. Speciaal voor de verkiezingen is het aantal volmachten verhoogt van twee naar drie.

Wat als ik wacht tot woensdag 17 maart om te stemmen en die ochtend met klachten wakker word? Ik moet me dan laten testen en mag de deur niet uit.

Juist voor gevallen als deze is het aantal volmachten opgerekt. U moet dan iemand een volmacht geven. Hij of zij - uit dezelfde gemeente en ook kiesgerechtigd - brengt dan uw stem uit.

Normaal ging ik naar een stembureau in een verzorgingstehuis. Kan ik daar dit jaar weer stemmen?

Nee. Gemeenten laten verzorgingstehuizen en scholen massaal links liggen. Dit heeft alles te maken met het besmettingsgevaar. Directies van verzorgingstehuizen willen geen ‘vreemd volk’ over de vloer om zo hun bewoners en het personeel te beschermen. In sommige gemeenten worden wel stemlokalen geopend in verzorgingstehuizen, maar dan mogen daar alleen bewoners en personeel stemmen. In bijvoorbeeld Harlingen komt een mobiel stembureau. Deze maakt op 17 maart een ritje langs verschillende tehuizen. Bij elk tehuis krijgen bewoners vier uur lang de tijd om te stemmen.

Gemeenten wijken voor hun stemlokalen uit naar gymlokalen, voetbalkantines, cafés en buurthuizen. Om drukte te spreiden komen op verschillende locaties meerdere stembureaus. Zo komen er in De Spil in Heerenveen drie stembureaus en in sportcentrum De Steense in Wolvega twee stemlokalen met meerdere hokjes.

Ik ben 70 jaar of ouder en ik stem via de post. Hoe weet ik dat mijn stem telt?

PostNL verwerkt alle briefstemmen tussen 10 en 17 maart. Ze laten er extra mensen voor rijden en legen de brievenbussen vaker. Ook zorgen ze ervoor dat de stemmen bij de juiste gemeente worden bezorgd. Alle briefstemmen worden bij de verwerking voorzien van een datum en een handtekening. Deze ‘stempel’ moet bewijzen dat de stem op tijd is verwerkt.

Kan ik mijn poststem ook volgen? Ik wil zeker weten dat MIJN Stem niet verloren gaat.

Nee, er komt geen track and trace-code op de stembrieven. Haagse fracties wilden dat wel, zeiden ze in december in een debat met minister Ollongren over de verkiezingen. Het zou duur zijn, omdat iedere brief aangetekend verstuurd moest worden, zei zij.

Wie bang is dat zijn of haar stem zoek raakt, kan de stem inleveren bij een afgiftepunt of een volmacht geven aan iemand anders, zei Ollongren.

Die afgiftepunten, waar staan die?

Gemeenten zijn maar zuinigjes met het openen van deze afgiftepunten, blijkt uit de verkiezingsdraaiboeken. In zestien van de achttien gemeenten komt maar één afgiftepunt, op het gemeentehuis. Alleen in Harlingen (3) en Smallingerland (2) staan er meer. De afgiftepunten zijn open op werkdagen tot 17:00 uur en op 17 maart van 7:30 uur tot 21:00 uur.

Ik ben 70-plusser maar wil pas op het laatste moment mijn stem uitbrengen. Hoe doe ik dat?

70-plussers mogen ook gewoon naar een stembureau komen om te stemmen, als ze dat verantwoord vinden. Er komen geen speciale ouderenuurtjes op woensdag 17 maart. Dat staat de wet niet toe.

Ook kunnen 70-plussers op woensdag thuis een biljet invullen en deze inleveren bij een afgiftepunt. Doe hem dan niet op de brievenbus, want dan komt de stem te laat binnen en telt ‘ie niet.

Als ik met mijn briefstembiljet bij een stembureau kom, kan ik daar mijn briefstem inleveren?

Liever niet, maar een stembureaulid mag de stem niet weigeren. Wel wordt de stem opzij gelegd en later meegeteld. De stemkeuze is dan niet terug te zien op het proces verbaal van dat stembureau, maar van het ‘briefstembureau’, waar alle briefstemmen worden verzameld en geteld. Om te voorkomen dat de stem kwijt raakt, worden die biljetten door twee mensen, vooral stembureauleden, vervoerd naar de plek waar die briefstemmen worden verzameld en geteld.

Ik stem altijd strategisch. Komen er nu al eerder exitpolls, aangezien er al eerder gestemd mag worden?

Minister Ollongren kan peilingbureaus niet dwingen geen exitpolls te geven. Wel is ze met hen in gesprek om tot goede afspraken te komen. Ollongren wil voorkomen dat de exitpolls op maandag of dinsdag het stemgedrag op woensdag beïnvloeden, zeker niet als het bijvoorbeeld uitdraait op een tweestrijd.

Gemeenten mogen trouwens wel op maandag en dinsdag opkomstcijfers delen.

Maar, even: ik doe op donderdag 10 maart mijn stem op de bus, en meld me een dag later op het gemeentehuis voor een nieuwe stempas, omdat ik zeg dat ik hem kwijt ben. Dan kan ik dus dubbel stemmen?!

Leuke gedachte, maar die vlieger gaat niet op. Iedere gemeente registreert wie een vervangende stempas komt aanvragen. De stemmen die per brief of via een afgiftepunt binnenkomen mogen pas geteld worden nadat de gemeente weet wie een nieuwe stempas heeft aangevraagd. Wanneer de briefstemmen worden geteld, zien stembureauleden dat een vervangende pas is aangevraagd. De briefstem wordt dan terzijde gelegd en telt niet mee.

De briefstemmen die al binnen zijn, worden woensdag overdag al geteld. De uitslag wordt pas na het sluiten van de stembusgang geteld. Ook de stemmen die op maandag en dinsdag zijn uitgebracht in een stemlokaal, worden dan al geteld. Dat moet op een andere locatie gebeuren dan waar nog stembureaus open zijn. De gemeente Leeuwarden gebruikt daar schouwburg De Harmonie voor.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Verkiezingen
Noordelijk lijsttrekkersdebat
Aanrader van de redactie
Instagram