Gemeenten moeten vechten voor miljoenen: 'Het rijk kan de boel niet blijven uitkleden'

Foto SHUTTERSTOCK

Friese en Groningse gemeenten willen een vuist maken tegen het rijk nu ze minder geld uit het Gemeentefonds dreigen te krijgen. ,,Een gezamenlijke lobby is nodig.”

De ontsteltenis is groot in de gemeenten die worden getroffen door de kortingen. Ze hebben het financieel al moeilijk. De broekriem nog verder aanhalen als gevolg van lagere bijdragen uit het Gemeentefonds achten ze bijna onmogelijk.

Wat is het Gemeentefonds?

Het Gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor gemeenten. Het rijk vult de pot jaarlijks met 30 miljard euro. Bij de verdeling daarvan spelen zo’n zestig verschillende factoren een rol. Het aantal inwoners is belangrijk, maar ook het aantal eenoudergezinnen en de hoeveelheid ziekenhuisbedden tellen bijvoorbeeld mee. Aan iedere ‘maatstaf’ hangt een verdeelsleutel. De gemeenten leveren de gegevens, het rijk maakt de som.

Waarom zijn de Friese gemeenten boos?

De rijksoverheid wil herijken om de huidige rekenmodellen minder complex te maken. Er is een nieuwe systematiek bedacht met minder variabelen en andere beloningen per factor. Dat pakt nadelig uit voor tien van de achttien Friese gemeenten, waaronder de niet-stedelijke in de noordoosthoek: Noardeast-Fryslân, Dantumadiel en Achtkarspelen. In het huidige model staan ‘maatstaven’ waar deze gemeenten volgens minister Kajsa Ollongren ,,bovengemiddeld baat bij hadden’’. Die worden in de nieuwe opzet geschrapt.

Gedeputeerde Sander de Rouwe spreekt als financieel toezichthouder van een ,,stapeling van onderwerpen’’ die juist deze gemeenten nu ,,extra kwetsbaar maken’’. Ze hebben, zegt De Rouwe, niet de vitaliteit om de kosten op te vangen en ,,zomaar meer inkomsten te genereren’’. Dan gaat het om extra parkeerinkomsten, een (nog) hogere ozb of tonnen meer aan toeristenbelasting. Juist daarvoor dient het Gemeentefonds als solidair vangnet.

Ook voor Leeuwarden, Tytsjerksteradiel, Waadhoeke, Heerenveen, Opsterland, Ooststellingwerf en Smallingerland is een korting ophanden.

Wat zijn de gevolgen?

,,As dit trochgiet, dan betsjut it foar Achtkarspelen in koarting fan jierliks 2,5 miljoen euro op in begrutting fan 85 miljoen”, zegt wethouder Harjan Bruining. Zijn gemeente wordt in Fryslân het hardst getroffen: min 83 euro per inwoner. ,,In enoarme strop. It liket as ha wy altyd tefolle krigen, mar dat is net sa.”

Hij weet niet waar de gemeente op zou kunnen bezuinigen. Minder investeren in pak ‘m beet sport of cultuur? ,,Ast dêr oan komst, dan komst oan it sosjale semint, oan it wolwêzen fan minsken. It gefolch is mear gebrûk fan de Wmo.”

Het afgelopen jaar boog Achtkarspelen al 3 miljoen euro om door bezuinigingen en hogere lasten (ozb). ,,De kosten fan de Wmo en de jeugdsoarch efterfolgje ús al jierren. De ynsidintele kompinsaasjes soenen struktureel wurde moatte.”

Wethouder Felix van Beek van Smallingerland constateert dat zijn gemeente ,,er al beroerd” voor staat. ,,En dan komt deze korting van 2,8 miljoen er nog overheen. Vooral het sociaal domein krijgt minder geld toebedeeld. Dat treft ons hard. We hebben een regiofunctie met veel zorgvoorzieningen. En we hebben meer zwakke wijken dan andere gemeenten.”

,,Je kunt de boel niet blijven uitkleden, want dat gaat ten koste van de burgers”, vervolgt hij. ,,De ozb verhogen is onaantrekkelijk. Maar als er geen andere keuze is, kom de optie onvermijdelijk op tafel.”

Wat kunnen de gemeenten nog doen?

Bruining en Van Beek voerden woensdag overleg met collega-wethouders uit Fryslân en Groningen. ,,Der wienen in protte dy’t it hier rjocht oerein stean hienen”, vertelt Bruining. ,,Sa lilk wienen se. Der komt no in krêft op gong dy’t net te kearen is.” Volgende week staat een digitale vervolgbijeenkomst gepland, meldt Van Beek. ,,We hebben een eenduidig verhaal. Een gezamenlijke lobby is nodig.”

Overigens wordt de korting, als het zover komt, niet ineens doorgevoerd, maar trapsgewijs. ,,It is dus net in eksekúsje, mar in marteling”, constateert Bruining. De beide wethouders putten hoop uit het feit dat de herverdeling niet definitief is. Bruining: ,,It lêste wurd is hjir noch net oer sein.”

Nieuws

menu