Friese advocaten van vader Ruinerwold zagen de andere kant van de medaille: 'Het zal nooit meer worden zoals het was'

In de documentaireserie De kinderen van Ruinerwold doen drie broers en een zus hun aangrijpende verhaal over leven in jarenlange afzondering, mishandeling, seksueel misbruik en vrijheidsberoving. Maar er is ook de andere kant van de medaille, zeggen de advocaten van de vader, Robert Snorn en Jana Andonovski.

Advocaten Robert Snorn en Jana Andonovski

Advocaten Robert Snorn en Jana Andonovski FOTO NIELS DE VRIES

Ze hadden alle afleveringen van tevoren mogen zien, maar daar zagen beide advocaten vanaf nadat de vader en de vijf jongste, nog bij hem wonende kinderen die niet aan de serie meewerkten, hadden aangegeven geen behoefte te hebben aan een preview. Robert Snorn en Jana Andonovski begrijpen het wel. Te pijnlijk. ,,Het gaat toch om hun vader’’, zegt de uit Warten afkomstige Andonovski. ,,Ik kan me voorstellen dat dat moeilijk is, maar we hebben het er nog niet met ze over gehad.’’

,,In ieder geval waren ze liever onder de radar gebleven’’, weet Heerenvener Snorn. Bovendien was de stellingname van de oudste vier al bekend. De jongste vijf, inmiddels allemaal volwassen, herkennen zich niet in het geschetste beeld. Zij hadden naar eigen zeggen wél een gelukkige jeugd. ,,Leerzaam ook, mede omdat ze geheel zelfvoorzienend waren.’’

,,Je zou denken’’, vervolgt de raadsman, ,,dat de jongsten die, in tegenstelling tot de oudsten, niet naar school waren gegaan en leefden in volledige afzondering, helemaal wereldvreemd zouden zijn, maar dat is niet het geval’’.

,,Ze hadden internet, keken ook naar YouTube, net als leeftijdsgenoten. Daarnaast konden ze gewoon naar buiten. Ze zaten niet opgesloten en wisten in ieder geval veel meer over de wereld dan de wereld van hen wist. Het was ook de bedoeling dat ze een keer uit zouden vliegen, maar wel op een door hen zelf gekozen moment.’’

'Het Openbaar Ministerie gooide alles op één hoop'

Snorn moet denken aan de film Captain Fantastic over een van de buitenwereld afgesloten gezin in de wildernis. ,,Ook daar kregen de kinderen thuisonderwijs van de vader en ze bleken veel meer te weten dan het gemiddelde kind van dezelfde leeftijd. Natuurlijk kun je je afvragen waarom ze het terrein niet verlieten en of indoctrinatie een rol speelde, maar zelf zeggen ze dat daar geen sprake van was. Een heel ander verhaal dan dat van de oudste kinderen dus. Het Openbaar Ministerie gooide alles op één hoop.’’

Net als 1,4 miljoen andere Nederlanders stemden Snorn en Andonovski vorige week woensdagavond de tv af op NPO1. Echte verrassingen bood de documentaire niet voor de raadslieden, ook omdat ze het dossier – inclusief getoonde filmbeelden – al door en door kenden. Wel vindt Snorn dat filmmaker Jessica Villerius een genuanceerd beeld schetst, ,,met oog voor de gevoeligheden in deze zaak’’.

Toeval

Snorn raakte op vrijdag 18 oktober 2019 bij toeval betrokken bij de zaak. ,,Dubbel toeval eigenlijk’’, zegt hij. ,,Ten eerste had ik die dag gewoon piketdienst in deze provincie. Ten tweede verbleef het gezin op dat moment in Earnewâld, waar het door de politie tijdelijk was ondergebracht. De melding dat de vader donderdagavond 17 oktober rond zeven uur was aangehouden, kwam de volgende ochtend om zeven uur en werd dus gedaan door de Friese politie. Daarmee kwam de zaak op mijn bordje terecht.’’

De vader, halfzijdig verlamd door een hersenbloeding in 2016, werd direct overgebracht naar PI Haaglanden (penitentiair ziekenhuis Scheveningen). Daar trof Snorn hem op maandag 21 oktober voor het eerst, voorafgaand aan de voorgeleiding aan de rechter-commissaris. ,,Een hele vriendelijke man, niet boos of opstandig of zo, eerder accepterend. Hij was ook bepaald geen domme man. Het Pieter Baan Centrum concludeerde later: ‘hij is bovengemiddeld intelligent’. Iemand die ook echt mee wilde werken. Ik denk dat hij zich, nadat het gezin was ontdekt, gerealiseerd heeft wat de gevolgen konden zijn, dat het naar Nederlandse normen een abnormale situatie was.’’

,,Dat heeft hij ruim voor de aanhouding ook weleens gezegd’’, vult Andonovski aan. ,,Als dit wordt ontdekt, moet ik naar de gevangenis.’’ ,,Niet omdat hij vond dat hij fout zat’’, gaat Snorn verder. ,,Hij wilde zijn eigen paradijs bouwen, maar hij realiseerde zich dat de maatschappij anders aankeek tegen zijn manier van opvoeden. Hij vreesde ook dat de oudste kinderen, die naar school gingen, door de buitenwereld zouden worden beïnvloed.’’

Aandacht

De communicatie verliep moeizaam omdat de vader vanwege afasie niet kon praten, lezen of schrijven. Hooguit ‘ja’ knikken, ‘nee’ schudden of handgebaren maken. Wat hij wel en niet begreep werd naarmate de tijd vorderde steeds onduidelijker. Snorn: ,,Eerst dachten we dat hij ‘nee’ bedoelde als hij zijn hoofd schudde, maar later bleek dat dit niet per definitie zo hoefde te zijn.’’

Al snel besefte Snorn dat het een bijzondere zaak betrof, die ook internationaal de aandacht trok. ,,Tijdens de eerste pro-formazitting op 21 januari 2020 liepen Jana en ik door een haag van journalisten. Een gekkenhuis. Zo extreem veel belangstelling van de media, dat had ik nog nooit meegemaakt.’’ Ze hadden afgesproken dat zij meer op de achtergrond actief zou zijn en dat hij vooral de contacten met de pers zou doen.

Richting de pers was Snorn niet erg scheutig met informatie. Diverse verzoeken van talkshows wimpelde hij af. ,,In het algemeen ben ik niet iemand die veel over een zaak zegt als die nog onder de rechter is, tenzij het in het belang is van een cliënt. Ik herinner me dat een Oostenrijkse ploeg naar Nederland afreisde om verslag te doen. ‘Maar ik kan er niks over zeggen’, wierp ik tegen. ‘Dat is ook een statement’, zeiden ze en dus kwamen ze toch langs.’’

Verschillende kwalificaties in de media, zoals het ‘spookgezin’ of de ‘duivel van Drenthe’ stuitten de advocaten tegen de borst. Ook de vier kinderen die aangifte deden, verdroegen dat slecht. ,,Het gezin was niet bekend bij de buitenwereld en ze hadden een bijzonder geloof,’’ zegt Snorn, ,,maar er was niets spookachtigs aan’’. Andonovski knikt instemmend: ,,Ook de oudste kinderen zeggen dat hun vader niet uit kwade wil handelde, maar vanuit een oprecht geloof, al heeft hij het op onderdelen verkeerd aangepakt. ’’

Niet langer vervolgd

In oktober vorig jaar vroeg Snorn de rechtbank de vervolging te staken omdat zijn cliënt, vanwege diens communicatieve beperkingen, niet op een eerlijke manier kon participeren in het proces. Zijn pleidooi werd ondersteund door onder meer deskundigen van het Pieter Baan Centrum. In februari dit jaar trokken de twee betrokken officieren van justitie dezelfde conclusie en op 4 maart oordeelde ook de rechtbank dat de verdachte niet langer vervolgd kon worden omdat hij niet in staat was een goede verdediging te voeren.

Dat betekent dat de rechtbank ten aanzien van de vader geen oordeel meer velt over de ten laste gelegde feiten: vrijheidsberoving, mishandeling door het onthouden van zorg en seksueel misbruik. De mishandelingen waar de oudste kinderen over spraken, zijn inmiddels verjaard, weet Snorn. Seksueel misbruik verjaart niet maar is volgens de raadsman juridisch gezien lastig te bewijzen. Ook bij de vermeende vrijheidsberoving zijn in zijn optiek vraagtekens te plaatsen. ,,Wat de rechtbank daar van vindt, is juridisch heel interessant, maar we zullen het, wat mijn cliënt betreft, nooit weten. Wel komen die zaken nog aan de orde als de medeverdachte uit Oostenrijk, die de boerderij huurde en medeplichtig wordt geacht, voor de rechter moet verschijnen.’’

'Misschien biedt die serie toch nog enige compensatie'

Hoe boeiend een inhoudelijke behandeling ook geweest zou zijn, beide advocaten zijn vooral blij voor hun cliënt. Hij is, na anderhalf jaar vastgezeten te hebben, weer herenigd met zijn kinderen. Donderdag ontmoeten Snorn en Andonovski het gezin weer, voor het eerst sinds de uitspraak. De advocaten beseffen dat de uitspraak een domper is voor de oudste vier. ,,Zij hebben het idee dat hun verhaal nog niet gehoord is’’, stelt Snorn vast. ,,Vandaar de documentaire. Misschien biedt die serie toch nog enige compensatie.’’

De oudste kinderen vrezen dat de geschiedenis zich zal herhalen. Ze hoopten op een vorm van toezicht, maar dat kan volgens het advocatenduo niet worden opgelegd omdat de jongste kinderen meerderjarig zijn en er vrijwillig voor kiezen met hun vader samen te wonen en voor hem te zorgen. ,,Wel hebben alle kinderen contact met elkaar’’, merkt Snorn op. ,,Er is dus een vorm van sociale controle mogelijk. Daarnaast is een maatschappelijk werkster betrokken geweest die, op vrijwillige basis, hielp met praktische zaken zoals het aanvragen van ID-kaarten.’’ ,,Ze redden zich prima’’, zegt Andonovski. ,,Een isolement, zoals in Ruinerwold, kan niet meer, maar dat willen ze ook niet. Het zal nooit meer worden zoals het was.’’

De tweede aflevering van de documentaire De kinderen van Ruinerwold wordt vanavond om 21.30 uur uitgezonden op NPO1.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Televisie
Rechtbank
Instagram