Dit zijn de 25 adviezen van stikstofkenner Johan Remkes op een rij

Foto: ANP

Johan Remkes komt met 25 adviezen voor het terugdringen van de stikstofuitstoot. Na gesprekken met boeren, bedrijfsleven, beleidsmakers en natuurorganisaties ligt de bal nu opnieuw bij het kabinet. Dit zijn Remkes’ adviezen.

1. Houd vast aan 2030

Remkes adviseert als eerste om vast te houden aan 2030. Vicepremier Wopke Hoekstra stelde eerder dat het kabinet het niet zo nauw hoefde te nemen met dat streven. Ook veel boeren vonden dit te snel en zeggen meer tijd nodig te hebben om hun werkwijze om te bouwen. Milieuorganisaties stelden juist dat 2030 te laat is voor veel natuurgebieden. Zij hebben gezegd naar de rechter te stappen naar aanleiding van dit advies.

2. Koop de grootste stikstofuitstoters zo snel mogelijk uit

Koop de grootste stikstof-uitstoters zo snel mogelijk uit. Dit zou al een enorme hoeveelheid schelen voor de landelijke uitstoot. Het zou gaan om 500 tot 600 veehouderijen in de buurt van kwetsbare natuurgebieden, de zogenaamde Natura-2000 gebieden. Deze bedrijven moeten binnen een jaar stoppen met uitstoten. Hier zou mogelijk gedwongen uitkoop voor nodig zijn, of zij moeten verplaatsen.

3. Na 2025 moet worden afgewogen wat haalbaar is

Tussen 2025 en 2028 moet goed worden afgewogen of de stikstof-reductie op sommige plekken wel kan worden gehaald. Op dat moment zou volgens Remkes meer bekend zijn over de piekbelasters, oftewel bedrijven en veehouderijen met een zeer hoge uitstoot in de buurt van kwetsbare natuur. Daarmee wordt volgens het rapport slechts 1 procent van de agrarische bedrijven getroffen, en komt er ruimte voor andere boeren en bedrijven om aan het werk te blijven. Remkes heeft het over „onomkeerbare stappen” die „binnen één jaar” effect moeten hebben.

4. Piekbelasters zonder dwang overstag

Wel adviseert Remkes dat deze piekbelasters zoveel mogelijk zonder dwang overgehaald moeten worden. Zij moeten daarbij „ruimhartig gecompenseerd worden, zover de wet dat toelaat.” De overheid moet garanderen dat er niet later een beter bod op tafel kan komen, de uitgekochte boeren mogen er in dat opzicht niet op verliezen vanwege de haast.

5. Bepaalde plekken meer tijd

Dan nog een keer dat ijkmoment rond 2025: indien provincies kunnen aantonen dat de doelen in bepaalde gebieden niet haalbaar zijn, moet hier meer tijd voor uit worden getrokken, aldus Remkes.

6. Nederland opgedeeld in vier zones

Nederland moet in vier zones opgedeeld, met gebruik van een kleurencode. ‘Rode zones’ zijn gebieden met intensieve landbouw, vooral voor de export. In oranje gebieden, in de buurt van gevoelige natuur, is alleen ruimte voor natuurvriendelijke landbouw. Daarbij moet de overheid met subsidies supermarkten overhalen om deze natuurvriendelijke producten te verkopen en rendabel te maken. In gele en groene zones is nauwelijks ruimte voor landbouw: als deze zones in de buurt liggen van Natura-2000 gebieden is er alleen plaats voor „biologische landbouw, in combinatie met natuurbeheer.”

7. De stikstofkaart van tafel

Boeren waren eerder kwaad om de stikstofkaart van minister Van Der Wal van Natuur en Stikstof. Volgens Remkes moet deze hele kaart nu van tafel. „Er moeten zo spoedig mogelijk regionale kaarten komen die minder gedetailleerd zijn”, schrijft de adviseur. „Omdat nuanceringen onvoldoende doorkomen” en omdat het stikstofvraagstuk „breder” is, moet de kaart volledig verdwijnen.

8. Alle schouders eronder

Remkes geeft aan dat zonder deze kaart, maar met maatwerk, de transitie van de agrarische sector mogelijk is. Dit kan echter alleen als er zowel naar de agrarische- als naar de natuurdoelen gestreefd wordt. Daarbij „moet iedereen de schouders eronder zetten.”

9. KDW uit de wet

De staat van de natuur moet centraal staan. Remkes geeft aan dat de KDW (kritische depositiewaarde) op termijn uit de wet zou moeten.

10. Begin vlot, deadlines zijn noodzakelijk

Vroeg en stevig beginnen is voor de natuur veel belangrijker dan precies te eindigen in 2030. Toch zegt Remkes dat zo’n deadline ervoor zorgt dat er hard wordt doorgewerkt aan natuurherstel.

11. PAS-melders en interimmers met voorrang een vergunning

PAS-melders en interim-medewerkers bij bouwprojecten zijn volgens Remkes slachtoffer geworden van onbetrouwbaar overheidsbeleid, en zij moeten dan ook met voorrang worden vergund. Dit kan alleen als er stikstofruimte is. Daarom moet op korte termijn hard worden doorgezet met de stikstofreductie.

Remkes' persoonlijke noot

Het is mij niet ontgaan dat er vraagtekens zijn gezet bij mijn onafhankelijkheid. Ik heb inderdaad een verleden als voorzitter van het Adviescollege Stikstofproblematiek. Ik heb gebruik gemaakt van die kennis. Ik heb echter ook opnieuw mijn licht opgestoken bij experts. Dat heeft actuele en nieuwe inzichten gebracht. Ook heb ik een verleden in de politiek. Ik heb gebruik gemaakt van kennis over hoe in die omgeving de hazen lopen, maar ik heb me niet laten leiden door politieke gevoeligheid. Tot slot kom ik uit Groningen en ken ik het landelijk gebied goed. Ook daar heb ik, met mate, gebruik van gemaakt.

12. Een nationaal innovatieprogramma is nodig

Innovatie is geen wondermiddel voor ieder probleem, en telt ook niet als juridisch houdbare maatregel. Toch blijft het een belangrijke oplossing, aldus Remkes. Er moet dan ook een nationaal innovatieprogramma komen.

13. Nederland van het slot

Nederland moet van het slot op stikstofgebied. Zowel voor het vergunnen als voor het goedkeuren van bouwprojecten. De natuur in Natura-2000 gebieden mag hierbij niet verslechteren.

14. Natuurbeheer moet (letterlijk) lonen

In de kwetsbare gebieden moet betaald worden voor natuurbeheer als dienst.

15. Jonge boeren kunnen instappen

Het moet voor jonge boeren mogelijk zijn een bedrijf over te nemen, of om in te stappen in de sector.

16. De menselijke maat

Remkes stelt een proces voor waarbij boeren de tijd hebben om overwogen keuzes te maken, de menselijke maat heerst en boeren volledige rechtsbescherming krijgen.

17. Een landbouwakkoord is noodzakelijk

Remkes geeft aan dat de overheid de komende maanden moet werken aan een landbouwakkoord op basis van zijn adviezen, wat direct in de praktijk moet worden gebracht. Op die manier kan het vertrouwen tussen overheid, boeren en samenleving stapsgewijs worden hersteld.

18. Gezamenlijk optrekken is cruciaal

Remkes adviseert de nieuwe minister van Landbouw om naar de boeren toe te komen, om zo het probleem te leren begrijpen bij de boeren thuis. „Gezamenlijk optrekken is cruciaal,” zo zegt de VVD’er, ook voor de boeren en de agrarische sector in zijn geheel.

19. De overheid moet de blik verbreden

„Er is meer tussen hemel en aarde dan stikstof.” De overheid moet door meer brillen kijken dan enkel de juridische en ecologische bril. Dit vraagstuk is zowel ecologisch, juridisch, agrarisch, maatschappelijk als economisch van aard, aldus Remkes.

Klare taal

Na landelijke protesten en een hoop politiek getouwtrek moest de 71-jarige VVD’er uit Zuidbroek zorgen voor rust in de tent. Aan de hand van de adviezen uit het rapport van Remkes moet de overheid vóór 2030 zorgen voor een halvering van de Nederlandse stikstofuitstoot. In kwetsbare natuurgebieden moet dit zelfs met 70 procent naar beneden.

Remkes schrijft in zijn rapport ervoor te hebben gekozen om het zoveel mogelijk in gewone taal te schrijven: „Ik vind dat iedereen, zeker de mensen die het betreft, moeten kunnen begrijpen wat ik voorstel en waarom. Dat soort voorstellen moeten niet vermomd worden in taal die alleen door juristen of bestuurskundigen te ontcijferen is.”

20. Alle sectoren dragen bij

Alle sectoren moeten bijdragen: „Om tot een evenwichtiger beeld te komen, dienen op korte termijn ook afspraken over een stikstofaanpak voor de sectoren industrie, mobiliteit en bouw te worden gemaakt, om de stikstofdeken versneld verder terug te dringen.”

21. Ontwikkel een stoffenbalans

Er moet een ‘stoffenbalans’ worden ontwikkeld, waarmee de agrarische ondernemer kan sturen op doelen en emissies. Deze balans moet dan op termijn afrekenbaar zijn, zo staat in het rapport: „een ondernemer kan veel beter sturen op de emissies van zijn bedrijf dan op waar die emissies precies neerslaan. Het hoort bij ondernemersvrijheid dat je zelf verantwoordelijk bent voor de keuzes die je maakt om gestelde doelen te bereiken.”

22. De stikstofbank moet beter

De werking van de nationale stikstofbank moet worden verbetert. Het is voor veel initiatieven in Nederland lastig om een vergunning te krijgen, omdat niet duidelijk is hoeveel ruimte daarvoor is. Als één van de oplossingen hebben overheden gezamenlijk een stikstofbank ontwikkeld. In deze bank moet volgens Remkes geregistreerd worden welke ruimte uit welke bron afkomstig is én waar die ruimte voor gebruikt wordt. Het advies luidt dat deze bank met prioriteit wordt doorgezet, waarbij ook aandacht uitgaat naar het voorkomen van fraude.

23. Buitenlandaanpak is essentieel

Ongeveer 35 procent van de stikstofdepositie in Nederland is afkomstig uit het buitenland. Nederland is wel netto gezien een exporteur van stikstof in Europa. De maatregelen in Nederland hebben echter ook positieve effecten in de buurlanden. Omgekeerd heeft Nederland ook de buurlanden nodig om stikstof neerslag in Nederland terug te dringen. Er moet dan ook een effectieve buitenlandaanpak komen.

24. Platteland en Randstad moeten elkaar weer begrijpen

Het onderliggende sentiment moet benoemd en behandeld worden. Er is volgens Remkes een groeiende afstand tussen Randstad en landelijk gebied én tussen stad en platteland. Die afstand komt voort uit verschillen in economische kracht, maar veel meer nog uit sociale en culturele waarden en uit voorzieningen die (dreigen te) verdwijnen. Remkes noemde nadrukkelijk het verdwijnen in dorpen van het laatste bushokje en de laatste pinautomaat, iets dat veel Randstedelingen simpelweg niet ervaren.

25. Overheid moet duidelijkheid bieden

Meerdere punten uit het rapport ‘Wat wel kan’ van Johan Remkes wijzen op de rol van de overheid in het bieden van duidelijkheid. Als dit gebeurt, en iedere partij precies weet waar hij aan toe is, kan er samen worden toegewerkt naar een transitie van werkwijzen en een verbetering van het stikstofprobleem.

„Ik verwacht met deze boodschap niet dat de agrarische sector blij kan zijn met dit rapport”, concludeert Remkes ook in zijn aanbevelingen. „Ik heb echter gemeend dat het belangrijker is om het eerlijke verhaal begrijpelijk op te schrijven.”

Nieuws

menu