Dezelfde beperking als Donald Duck

Ongeveer een op de zeven mensen heeft een licht verstandelijke beperking. Ze worden lastig herkend. De bekendste LVB’er is Donald Duck. ,,Hij voldoet aan alle kenmerken.”

Niels de Bruin, Wilma Bethlehem en Jitske-Eelkje de Haan (vlnr) vertellen op een congres in het WTC hoe het is om een licht verstandelijke beperking te hebben. ,,Wij zijn ook maar gewoon mensen.” FOTO NIELS WESTRA

Niels de Bruin, Wilma Bethlehem en Jitske-Eelkje de Haan (vlnr) vertellen op een congres in het WTC hoe het is om een licht verstandelijke beperking te hebben. ,,Wij zijn ook maar gewoon mensen.” FOTO NIELS WESTRA

‘Wij hebben een beperking, maar dat kun je niet aan ons zien”, vertellen Wilma Bethlehem (16) uit Surhuizum, Niels de Bruin (17) uit Gorredijk en Jitske-Eelkje de Haan (20) uit Harkema aan zo’n driehonderd professionals uit de zorg en het onderwijs. ,,Als je iets uitlegt, is dat voor ons niet altijd even duidelijk, dat moet voor ons net even op een andere manier gebeuren.” 

Wilma, Niels en Jitske-Eelkje lopen de hele dag rond op het symposium ‘LVB (licht verstandelijke beperking) in beeld’, in het WTC in Leeuwarden. Reik, een behandel- en expertisecentrum voor mensen met een licht verstandelijke beperking, en nog vier Friese zorg- en onderwijsinstellingen willen met het congres bereiken dat professionals deze mensen eerder herkennen.

,,Deze groep is vaak expert in het verbergen van hun beperking. Onze profs van Reik zijn nog steeds soms met mensen in gesprek, dat ze denken: heb ik iets gemist? Er is toch niks met deze persoon?”, zegt directeur Yvonne Beishuizen van Reik.

Exponentiële groei in klassieke zorg

De definitie van een LVB’er of een zwakbegaafde is niet eensluidend, blijkt al snel op het congres. Gesproken wordt over ruim twee miljoen Nederlanders met een licht verstandelijke beperking, dan wordt er gedoeld op mensen met een IQ tot 85.

Ze zijn oververtegenwoordigd in de geestelijke gezondheidszorg, de gevangenis en onder daklozen, blijkt uit cijfers die de Tilburgse onderzoeker Peter Nouwens presenteert. In de klassieke zorg voor verstandelijk gehandicapten groeit deze groep de laatste jaren ,,exponentieel”. Hoe dat komt, is gissen. Mogelijk omdat de samenleving steeds complexer wordt of omdat de toegang tot zorg verandert.

,,Met een LVB kun je een heel goed leven leiden in Nederland”, zegt Nouwens, ,,zolang je in een liefdevol gezin opgroeit en onderwijs en werk goed geregeld zijn. Maar zodra problemen zich opstapelen – zoals verslaving, schulden of een beperkt netwerk – dan kan hun beperking een groot probleem worden.”

Donald Duck is bekendste LVB'er

Volgens sociaal-pedagoog Jelle Drost, die jarenlange ervaring heeft met zwakbegaafden, moet er niet op IQ gefocust worden. ,,Er zijn mensen met een IQ van 120 die zich in de samenleving niet kunnen redden, en mensen met een IQ van 80 wel.” Beter is het rekening te houden met de emotionele ontwikkelingsleeftijd van zwakbegaafde mensen. Die is vergelijkbaar met die van een kind van drie tot twaalf jaar.

De bekendste LVB’er ter wereld is Donald Duck, vertelt Drost. ,,Hij voldoet aan alle kenmerken.” Donald Duck heeft weinig scholing gehad, heeft een lager denktempo, leert niet van zijn fouten, wisselt veel van baantjes en doet eenvoudig en laag betaald werk. ,,Muntjes poetsen bij zijn oom.” Daarnaast is hij snel boos en gefrustreerd en erg driftig, om maar een paar kenmerken te noemen. 

LVB’ers moet je echter niet aanspreken op hun beperking, maar op wat ze allemaal wel kunnen, vindt Drost. ,,Daar moet je achter komen, maar dat doen wij niet. Een LVB’er kan veel meer dan je denkt. Ze zijn hartstikke eerlijk (in de zin van: direct), gaan graag uitdagingen aan, zijn trots als ze iets bereikt hebben en hebben vaak iets met dieren.” 

'Wij zijn ook maar gewoon mensen'

,,Wel mooi”, vindt Wilma het verhaal van Drost. ,,Mooi”, zegt Niels. ,,Ook wel mooi”, besluit Jitske-Eelkje. Of ze er ook iets uitgehaald heeft, wil de dagvoorzitter weten. ,,Nou, niet heel erg nee.” Alle drie zitten ze in Drachten op een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Niels loopt stage bij de Hema, Wilma bij een restaurant en Jitske-Eelkje gaat twee dagen in de week naar de dagbesteding.

De naam van het congres ‘LVB in beeld’ vindt Jitske-Eelkje ,,niet leuk”. ,,Wij zijn ook maar gewoon mensen. Als je tegen kinderen zegt dat ze hoogbegaafd zijn, vinden ze dat ook niet leuk”, zegt ze. Wilma: ,,Je krijgt een stempel, jij bent anders. Zo voelt het.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland