De leuke piratenzenders zijn weg, hun muziek staat op een voetstuk

Etherpiraten zoals vroeger zijn er niet meer, maar de piratencultuur leeft volop. ,,Lekker meezingen in de feesttent, dat leeft in Friesland heel erg.’’ En het is nu erfgoed, bovendien.

Joepie en Sandra zijn bekend in de piraten wereld. Zondag waren ze in café de Welling.

Joepie en Sandra zijn bekend in de piraten wereld. Zondag waren ze in café de Welling. Foto: Jilmer Postma

Joepie neemt zelf op, de helft van het Leeuwarder-Drachtster duo Joepie en Sandra. Het is druk, vertelt hij. Ook dit weekeinde een aantal optredens, op tuinfeesten en terrassen. Muzikaal zijn ze van alle markten thuis: disco, country, zeg het maar. Toch worden ze vooral gevraagd voor piratenmuziek. Arne Jansen, de Sunstreams, de Wiko’s en vooral Rommy, de in 2007 overleden ‘Stem van de Friese Wouden’.

De ‘cultuur van de piratenmuziek’ is donderdag opgenomen op de inventarislijst Immaterieel Erfgoed Nederland. Bij de omschrijving staat dat het vooral populair is in het Oosten en Noorden van het land. En Joepie (van Tuinen, Sandra heet Van der Veen) kan dat alleen maar beamen.

,,Echte Hollandse muziek, dat zijn onze boekingen tegenwoordig, daar is zoveel vraag naar. Liedjes met een lach en een traan. Het is een stukje gezelligheid voor de mensen. Lekker hossen en meezingen in de feesttent, dat leeft in Friesland heel erg. Ook jongeren, mensen van vijftien, zestien jaar die Rommy niet eens hebben meegemaakt zingen alle coupletten van Achter de horizon mee.’’

Erfgoedstatus

Doet zo’n erfgoedstatus er dan toe, voor de liefhebbers? Welnee, zegt platenbaas, organisator en oud-zendpiraat Gooitzen de Haan uit Harkema, ook bekend als De Stille Genieter. Die muziek blijft er zo ook wel. Wat hij belangrijker vindt: echte zendpiraten zoals vroeger (hij is 76) zijn er niet meer. En daar is het allemaal mee begonnen. De boetes werden te hoog, veel mensen maakten gebruik van internet of doen nu marathonuitzendingen voor een goed doel.

De etherpiraten die er nog zijn, nemen hun toevlucht tot trucjes, als onbemand zenden. De zender hangen ze ergens neer waar stroom is en een mast, en de uitzendingen verzorgen ze op een andere plaats. Worden ze dan betrapt door een inspecteur van het Agentschap Telecom, dan zijn ze er zelf niet bij - ,,die boetes klappe der wol yn’’, zegt De Haan - en wordt ook niet de hele studio in beslag genomen.

,,Je moet je wel realiseren dat je aandacht geeft aan crimineel gedrag’’, waarschuwt woordvoerder Dirk Emans van het Agentschap Telecom daarover. Voor hem is dat illegale gedrag met de piratencultuur verbonden. Dat stelt ook de website van Immaterieel Erfgoed, die meldt dat de cultuur is ontstaan uit de zendpiraterij. Maar daar staat er nadrukkelijk bij dat juist dat illegale deel niet bij het erfgoed hoort.

,,Die knip hebben we in de aanvraag ook heel helder gemaakt, want iets illegaals kan geen cultureel erfgoed worden’’, zegt Peter Zwiers, de Drentse PvdA-politicus die zich heeft ingespannen om de piraten op de lijst te krijgen.

Toch hoort bij de piratencultuur ook de eigengereide opstandigheid, het gevoel van ‘wij tegen de rest’ en ‘we draaien onze eigen muziek die Hilversum niet laat horen en het Agentschap Telecom en hun inspecteurs zijn we te slim af’. Er bestaan verschillende piratennummers waarin inspecteurs met name genoemd worden, als Open Brief van Kees Kremer, uit 1979.

‘De leuke zenders zijn allang weg’

,,Dat klopt’’, zegt Zwiers. Net als Emans van het agentschap en zanger Joepie verwijst hij ernaar, dat de zenders die er nog zijn verhard zijn. ,,De leuke zenders zijn allang weg’’, zegt Joepie. ,,Wat er nog is, is veel asocialer.’’ Zwiers vergelijkt het met voetbalhooligans, die het imago van voetbalfans bepalen. ,,Daar vind ik als politicus wel iets van: het is illegaal, en het moet de-escaleren. Ook daarom hebben we die knip zo gemaakt, om te voorkomen dat degenen die er echt een potje van maken deze erkenning als een vrijbrief zien om nog gekker te gaan doen.’’

Er zijn al veel minder etherpiraten dan een jaar of twintig geleden, schetst Emans, en hij voorspelt dat ze de komende tijd wel helemaal zullen verdwijnen. Maar hij tekent erbij aan dat ze in het Noorden en Oosten van het land nog goed vertegenwoordigd zijn. ,,Er zijn er honderden’’, voegt Zwiers toe. ,,Ik ben in maart bij een aantal langs geweest in Overijssel, Drenthe en Groningen. Als ik een oproep doe: bij wie kan ik langskomen, dan kan ik zo mijn agenda volkrijgen tot aan de kerst toe. Elke avond.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Instagram