Zwangere vrouwen dreigen pasgeboren baby's kwijt te raken door rammelende dossiers: 'Hun verleden achtervolgt hen'

De documentaire ‘Goede Moeders’ toont dat rammelende dossiers in de zorg geen uitzondering zijn. Zwangere vrouwen dreigen hun pasgeboren baby’s kwijt te raken.

In de documentaire 'Goede Moeders' wordt verloskundige Sylvia von Kospoth gevolgd bij het begeleiden van 'kwetsbare zwangeren'.

In de documentaire 'Goede Moeders' wordt verloskundige Sylvia von Kospoth gevolgd bij het begeleiden van 'kwetsbare zwangeren'. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Na een zwangerschap van zo’n zes maanden overweegt de aanstaande moeder om alsnog abortus te plegen. Daarvoor is het alleen al te laat, moet de verloskundige haar vertellen. „Maar ik wil toch niet een kind op de wereld zetten ter beschikking van de staat?”, mijmert ze.

De scène komt uit de de documentaire Goede Moeders (Woensdag, 19.50 uur, NPO2), waarin documentairemaker Jorien van Nes anderhalf jaar lang de Friese verloskundige Sylvia von Kospoth volgt. Zij begeleidt steeds vaker ‘kwetsbare zwangeren’.

De gevolgde moeders in de documentaire maken een angstige indruk. Ze hebben het gevoel in de kluwen van de instanties – de kinderrechters, de Raad voor de Kinderbescherming en zorgverleners – te zitten waar ze niet of nauwelijks nog uitkomen, vertelt Von Kospoth. Een aantal moeders heeft de gordijnen zelfs standaard gesloten.

Gedateerd en rammelend

Dat komt doordat jaren geleden hun eerdere kinderen door de kinderrechter of de kinderbeschermingsinstanties uit huis zijn geplaatst.

Zij stelden destijds vast dat de moeder niet voor het kind kon zorgen, vanwege bijvoorbeeld middelengebruik of een vechtscheiding, en beter af was bij een pleeggezin. Sommige moeders zien hun kinderen sindsdien maar één keer per maand. Anderhalf uur, en onder begeleiding.

Maar dat was toen, vertelt Von Kospoth. Een deel van de zwangere vrouwen heeft de problemen inmiddels achter zich gelaten. Toch vrezen ze hun baby ook kwijt te raken. Von Kospoth: „Hun verleden achterhaalt hen.”

Uit de documentaire rijst een beeld op dat de vergaande beslissing tot uithuisplaatsingen van kinderen voortvloeit uit soms gedateerde en rammelende dossiers waar geen aanpassingen aan worden gedaan. Het predicaat ‘slechte moeder’ dreigt zo een verdict voor het leven te worden.


Zien we in de documentaire het topje van de ijsberg? „Er zijn er natuurlijk meer. Nu de film langzaam meer bekendheid krijgt, ontvang ik berichten van moeders uit hele land die zeggen dat het hen ook is overkomen. Überhaupt is al veel langer bekend dat er ongefundeerde dossiers in de zorg blijven bestaan. Maar als wij bij de moeder en het kind aankomen, is het wel heel erg.”


Hoe kom je achter hun verhalen? „Je bouwt in een zwangerschapsperiode zo’n vertrouwensband met ze op. Sommige vrouwen begeleid ik meer dan negen maanden. Zoiets vertel je niet in een gesprek van drie kwartier. Dat duurt lang en vergt vertrouwen.’’

,,Een deel is radeloos, en vraagt dan of ik misschien eens wil meelezen, omdat ze zeggen dat er zaken in hun dossier niet kloppen.”

Hoe beoordeel je dat? „Toen die vrouwen mij vertelden dat hun rapportages rammelden, wilde ik de waarheid weten om hen zo goed mogelijk te begeleiden. Klopt het dan echt niet wat er in staat?’’

,,In eerste instantie denk je natuurlijk ook ergens; het dossier zal wel kloppen. Hier zijn professionele instanties bij betrokken. Wie ben ik dan als verloskundige? Ik kan uiteindelijk niet zeggen of iets deugdelijk is. Ik moet ook afstand houden. Maar ik heb soms ernstige twijfels.”


Welke opmerkelijke dingen kwam je tegen in de stukken van deze moeders? ,,Uit andere dossiers geknipt en geplakte alinea’s. Verouderde informatie. Herhaalde verwisselingen van de huidige partners met de ex. Ook gaat het mis met de interpretaties. Moeilijk leerbaar wordt licht beperkt, wordt verstandelijk beperkt en uiteindelijk zijn beide ouders verstandelijk beperkt.”


Als iets aantoonbaar niet klopt, waarom wordt het dan ter plekke niet aangepast? „Ik weet het echt niet. Er lijkt een soort apathie te zijn. Een vorm van ter kennisgeving aannemen om er vervolgens niets mee te doen.”


Jij moet de situatie van de moeders beroepshalve melden bij Veilig Thuis, hoe moeilijk is dat? „Daar worstel je natuurlijk enorm mee. De angst bij de moeder is zo groot, omdat zij weer geconfronteerd zal worden met haar verleden en de foute rapportages. We doen de melding altijd samen.”


De documentaire is te interpreteren als een aanklacht tegen het zorgsysteem. Wat gaat er precies mis? ,,Het is niet per se een aanklacht. Meer een weergave en een signaal wat er gebeurt als een baby op onzorgvuldige wijze uit huis geplaatst wordt.’’

,,Veronderstellingen worden als feiten geïnterpreteerd. En misschien moet je ook wel gewoon zeggen dat het zorgsysteem op deze manier faalt.’’

,,Aan de bron van het leven gaat het op bureaucratisch niveau al niet goed met rapporteren, met alle gevolgen van dien. Door de drukte waarin we samenleven, evalueren we niet meer en zijn we niet meer in staat fouten te herstellen.”


Wat moet er veranderen? „We moeten fatsoenlijk onderzoek doen naar hoeveel moeders dit is onderkomen. We moeten beter waarnemen, beter rapporteren en fouten durven te herstellen. De feiten moeten kloppen.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Interview
Televisie