Hoe kijken de Friese kamerleden Aukje de Vries (VVD) en Harry van der Molen (CDA) terug op de afgelopen vier jaar? 'Merkst dat dingen foar de regio noait fansels geane'

Harry van der Molen (CDA) en Aukje de Vries (VVD) waren vier jaar lang de Friese ambassadeurs in Den Haag. Een gesprek over successen en mislukkingen. En over passie. ,,Dat moast wol fêsthâlde kinne.’’

De twee Friese Kamerleden Harry van der Molen en Aukje de Vries.

De twee Friese Kamerleden Harry van der Molen en Aukje de Vries. FOTO NIELS WESTRA

Zo halverwege het interview herinneren ze zich ineens die eerste gezamenlijke rit naar Den Haag. Het was 2011, de toekomst van de Vliegbasis in Leeuwarden stond op het spel. Harry van der Molen en Aukje de Vries waren raadslid in Leeuwarden. Er dreigden honderden banen verloren te gaan. Met zijn tweeën togen ze naar het Binnenhof om daar hun zorgen te uiten over het dreigende verlies aan werkgelegenheid. De Vliegbasis bleef.

Aukje: ,,It kin gau feroarje, ast no nei de fleanbasis sjochst’’.

De Vries en Van der Molen vormden de afgelopen vier jaar de Friese tandem in Den Haag. Ze mogen allebei blijven; Van der Molen staat op een zekere plek 9 bij het CDA, De Vries staat op plek 8 bij de VVD.

We spreken elkaar vrijdag. Dat weekeinde erna is het normaal gesproken het drukste campagneweekeinde voor de Tweede Kamerverkiezingen. Vanwege corona is alles anders. Van der Molen en De Vries zijn er ongemakkelijk mee. De VVD doet behoudens folderen alles via de computer, het CDA legt heel sporadisch een fysiek werkbezoek af. Het is geen tijd voor spontane gesprekken op straat. Ze bellen niet aan bij mensen, ze gaan niet op de Nieuwstad in gesprek met kiezers.

Aukje: ,,Wy ha in foarbyldfunksje en dat fyn ik ek terjochte, mar krijst folle minder feedback . Sitst efter in skermke en moatst by zoommeetings dyn hantsje opstekke. It is echt oars. Der mist gefoel.’’

Harry: ,,Do sjochst folle mear oan berjochtjouwing foarbykommen mar kinst it nergens oan spegelje. En ast al earne bist dan giet it foaral oer koroana.’’

1

Het Fries

Getalsmatig zijn twee Friese Tweede Kamerleden in Den Haag te weinig. Gezien het inwonertal heeft de provincie recht op vijf of zes. Hopelijk wordt de Friese vertegenwoordiging na de verkiezingen groter. Met een onderwerp als de Friese taal en cultuur blijkt hoe belangrijk het is dat iedere regio een stem heeft in Den Haag, merken ze.

Harry: ,,Dan binne wy de Fryske Keamerleden. Wy dogge dat dan. Dat is ek logysk.’’

Aukje: ,,As wy der net oan lûke soenen, dan kaam it Frysk yn De Haach noait op de aginda te stean. Dan praten wy der einliks net oer. Wy appe wol gauris, Harry en ik. ‘Freegje wy in oerlis oan?’ ‘Dogge wy it skriftlik?’’’

Van der Molen vertelt over die eerste ontmoeting met minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken. Het was vlak na de formatie. De minister was net beëdigd en had een eerste ontmoeting met de Tweede Kamerleden die haar portefeuille zouden volgden. Van der Molen wist dat de Friese taal onder Binnenlandse Zaken viel. Hij stapte vrolijk op Ollongren af en feliciteerde haar met dit prachtige beleidsonderdeel. Ollongren keek verschrikt naar haar medewerker.

Harry: ,,’Ga ik ook over het Fries?’, frege se oan har meiwurker. No, dat wie it begjin al.’’

Het was trekken en sleuren om het Fries op de vergaderagenda te krijgen. Van der Molen en De Vries zijn blij dat er stappen zijn gezet, al kan het altijd beter.

Harry: ,,Wy ha de minister twongen om mear oan de sichtberens fan it Frysk te dwaan dan it ministearje woe. Dat fyn ik sels wol moai.’’

2

De regio

In Den Haag komen ze elkaar amper tegen. Van der Molen doet Binnenlandse Zaken en hoger onderwijs, De Vries doet financiën. Alleen als het over het Fries gaat treffen ze elkaar bij een debat in de plenaire zaal. Er is wel een grote mate van verbondenheid met collega’s uit de regio, merken ze. Kamerleden uit de periferie, zoals dat heet, snappen de problemen die daar spelen. Ze weten allemaal hoe het altijd nét een tandje lastiger is om geld voor de regio vrij te spelen.

Aukje: ,,Mei kollega’s út de regio kinst faak makliker skeakelje’’.

Harry: ,,Merkst dat dingen foar de regio noait fansels geane. Ast jild nedich hast foar de regio, dan hat dat altyd ekstra argumintaasje nedich.’’

De verbreding van de sluis bij Kornwerderzand was zo’n voorbeeld. Er moesten vele miljoenen euro’s op het kleed komen om de doorgang door de Afsluitdijk breder te maken zodat grote schepen het IJsselmeer kunnen bereiken. Belangrijk voor jachtbouwer De Vries in Makkum, maar bijvoorbeeld ook voor de economie in het havengebied bij Zwolle en Urk. Uiteindelijk kwamen de miljoenen er.

Aukje: ,,It gie fan hink-stap-sprong.’’

Harry: ,,Moatst it ta ferfelends ta op de kaart sette. Folhâlde. Mar dat jildt foar alles yn de Keamer. Ambtners en bewindspersoanen kieze faak foar in projekt mei de grutste ekonomyske opbringst. Dat klinkt logysk, mar dat spilet ús wolris parten. Wy moatte altyd wat ekstra’s dwaan om it op de aginda te krijen.’’

Het avontuur begon in 2017 met een regeerakkoord waar 79 keer het woord ‘regio’ in stond. Er kwamen Regiodeals waar Zuidoost- en Noordoost-Friesland van profiteerden.

Harry: ,,Fryslân hat seker net efteroan stien by it útdielen fan jild. Mar it begjint mei goeie plannen. Der kinne ik en Aukje net sûnder.’’

Aukje: ,,Moatst in goed ferhaal hawwe mei in goeie ûnderbouwing. Timing is alles. Ik ha it wolris meimakke dat ik in pear dagen foar in debat in fraach krige om wat klear te spyljen. Dan bist gewoan te let. Wy binne it lêste stasjon. Dan tink ik: dat hie wol earder kind.’’

Harry: ,,Mar sûnt it CDA meiregeart is it foar de regio wol in stik better wurden, fansels.’’

Aukje: ,,Hahaha. Nee, ik sis neat.’’

3

De winst

Voor Aukje de Vries zijn de miljoenen voor de brede sluis bij Kornwerderzand nog altijd ,,in boppeslach’’. Ze vindt ook dat ze mooie dingen voor de Waddeneilanden heeft kunnen regelen. Namens de VVD had zij de portefeuille Wadden in beheer. In de Huisvestingswet werd een uitzonderingspositie voor de Waddeneilanden vastgelegd die meer armslag geeft. Het belang van de bereikbaarheid van de havens en de eilanden werd beter verankerd in de Waddenagenda. Net als dat van de pootaardappelboeren aan de Waddenkust.

De laatste weken maakte zich sterk voor de miljoenen voor de bruine vloot, de professionele chartervaart met traditionele zeilschepen. ,,Dat is noch net ôfrûn, mar wy knokke fierder.’’ Meer dan ooit wisten ondernemers in coronatijd haar te vinden. Een van hen was Jerke van As, de jonge zeilschipper van de Nil Desperandum die in Leeuwarden ligt afgemeerd. ,,Dan giest der even mei yn petear. Minsken wolle harren ferhaal fertelle, dat fine se noflik. Dan bist echt folksfertsjintwurdiger.’’

Harry van der Molen noemt het geld voor onderwijsachterstanden. Dat kwam in het verleden vooral in de grote steden terecht terwijl er op de Friese schaal ook genoeg werk aan de winkel is. Achter de schermen wist hij de verdeling bij te schaven zodat er meer geld naar de regio vloeit. ,,Dat giet om flinke bedragen.’’

Op het vlak van de gemeentefinanciën kregen ze allebei te maken met een keur aan bezorgde raadsleden en wethouders die gaten moesten stoppen op het vlak van jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. Daar kwam vorig jaar de herverdeling bij van het Gemeentefonds, die met voor Friese en Groningse gemeenten zeer nadelig uitpakt.

Harry: ,,Gemeenten ha it hjir al net sa breed. Dan is in regiodeal hiel moai, mar de finânsjes moatte op oarder wêze. Ast nei de jeugdsoach sjochst, dan moat der grip op komme. Kinst gemeenten net fallyt gean litte. Thialf is ek sa’n foarbyld. It Hearrenfean komt út in perioade mei grutte finansjele problemen. Ik kin it my net foarstelle dat it ryk net bypasse sil.’’

4

Mislukt

Daar hoeft Aukje de Vries niet lang over na te denken. Haar grootste domper zijn zonder twijfel die 15 miljoen euro’s voor de bruine vloot die nog altijd op de plank liggen bij het ministerie van Economische Zaken. Het lukt staatssecretaris Mona Keijzer maar niet om een deugdelijke regeling te maken waardoor de schippers het geld snel krijgen bijgeschreven. ,,Dat fyn ik echt frustrearjend. It jild leit er, mar it jild komt net los. Segrinich? Jaaah, der kin ik echt segrinich fan wurde.’’

De grootste ergernis van Harry van der Molen is het leenstelsel voor studenten. Hij voerde vier jaar geleden actief campagne voor afschaffing van dat stelsel maar het CDA wist dit punt tijdens de formatie niet te verzilveren. ,,Der baalde ik echt fan. It is moai dat wy it kolleezjejild halvearje koenen, mar dit hie ik graach oars dien.’’

En natuurlijk gooide de coronacrisis een jaar geleden alles in het honderd. De Vries refereert aan die eerst zonnige economische vooruitzichten. In 2020 zouden er meer banen komen, meer geld, lagere lasten. ,,En dan brekt de koronakrisis út en hast it gefoel dat it dy by de hannen ôfbrekt.’’

Harry: ,,It wie dramatysk.’’

In zeven haasten kwamen er steunpakketten van miljarden euro’s. Er was altijd wel een ondernemer die tussen de wal en het schip een regeling viel.

Harry: ,,In ûndernimmer dy’t boppe syn eigen saak wenne.’’

Aukje: ,,Starters. Seizoenswurk. Wy ha beiden by de merke-eksploitanten west.’’

Harry: ,,Bist ynienen folksfertsjinwurdiger yn de meast praktyske sin: problemen by de kop pakke en sizze: ‘Wacht even minister, dit klopt niet’.’’

Aukje: ,,It wie yn al syn ellinde ek tankber wurk. It hat ta in hiele soad oanpassings lieden.’’

5

De Haagse mores

Nog vier jaar lang mogen ze allebei rondstappen op het Binnenhof. Van der Molen moest in het begin wennen aan de Haagse mores, bekent hij. De procedures om tot een besluit te komen zijn vaak lang en de hoeveelheid onderwerpen is immens. ,,Moatst op in hiel soad dingen lette.’’ Hij werd positief verrast door de onderlinge collegialiteit. ,,Minsken tinke dat der er yn De Haach in soad gehakketak is, mar dat falt echt reuze ta. Ik kin mei myn PVV-kollega hiel goed laitsje.’’

Privé was de verandering het grootst; hij bivakkeert doordeweeks in Den Haag. Van der Molen werd een bekend gezicht. ,,Je wurde faker oansprutsen op strjitte of yn de supermerk. Minsken kenne je. En dy koroanaregels, dêr bin ik echt wol op ôfjage. Leist ûnder in fergrutglês. Hast as Keamerlid ekstra ferantwurdlikens om sjen te litten datst dy regels serieus nimst.’’

Aukje de Vries noemt het verkiezingsdebat dat ze vorige week zou voeren in Barneveld. Het kabinet besloot de avondklok te verlengen, De Vries besloot niet naar Barneveld te gaan. ,,Ik koe oars net op tiid werom wêze. Dan sis ik: ik belje wol digitaal yn. Ik koe wol sizze: ik haw in ûntheffing, mar dy moatst echt beheine ta it alderneedsaaklikste. Wat my oanbelanget.’’

De Vries kreeg door de VVD een derde periode toebedeeld. In haar partij is dat een uitzondering. Zo is ze na de verkiezingen een echte oudgediende. Inmiddels is ze wel gewend aan de hectiek die er aan het Binnenhof heerst, zegt ze lachend. De waan van de dag is soms groot. ,,Dan krijst in rapport fan 200 siden en dan moatst twa minuten letter reagearje. Dan tink ik: mei ik it earst even lêze?’’

6

Spannendste debat

Als woordvoerder financiën van de VVD moest De Vries aan de bak tijdens de algemene financiële beschouwingen. Het lijkt een eeuwigheid geleden, maar in oktober 2018 verdedigde ze in die hoedanigheid de afschaffing van de dividendbelasting. Het was prijsschieten voor de oppositie. De SP verweet haar polonaisepolitiek, de PVV wilde een weddenschap aangaan om een kratje bier, GroenLinks sprak van een ‘domme maatregel’.

Het plan werd naderhand ingetrokken. Het debat staat haar nog helder voor de geest. ,,Witst yn it foar datst de wyn fan foaren krijst. Dat koest foarsizze. It bleau noch ridlik beskaafd. It wie in pittich debat, mar dêr kin ik ek fan genietsje.’’

Harry van der Molen had zijn vuurdoop tijdens een debat over het afschaffen van het raadplegend referendum. Hij kruiste de degens met Thierry Baudet. ,,Ik wie noch net sa lang Keamerlid, ik wist dat it in stevige diskusje wurde soe. Dat wie even spannend. Dan moat je je der gewoan yngoaie.’’

Is het toneel? Harry: ,,Neenee, debatten binne gjin toaniel. Der wurdt troch guon in mate fan drama yn lein, dat is wol wier. Ik fyn it sels mear in útdaging om in hiel skerpe fraach te stellen dy’t ergens hinnegiet.’’

7

En nu

Aan voorspellingen wagen ze zich geen van beiden. De kiezer moet eerst spreken.

Aukje: ,,Dat klinkt miskien klisjee, mar wy begjinne echt op nul.’’

Harry: ,,Wat dizze ferkiezing ynteressant makket is it feit oft dizze koälysje de mearderheid behâldt. En oft it CDA grutter bliuwt as D66. Soks makket in soad út by de ferdieling fan posten, by de folchoarder fan debatten.’’

De gevolgen van de coronacrisis zullen nog jaren de debatten domineren. Aukje: ,,Foar ûndernimmers is dizze krisis noch lang net ôfrûn. It fet is fan de botten. Sy ha ynteard op pensjoen, op fermogen, op alles. Dat fyn ik echt wol de belangrykste útdaging, ek foar Fryslân.’’

Alles overziend zijn ze positief. Ook over elkaar. Harry: ,,Aukje hat in swiere portefúlje. Dêr stiet se stevich yn. Ik fyn it knap dat je dat kinne.’’

Aukje: ,,Harry is altyd enerzjyk, altyd posityf. Dat fyn ik leuk. Dat positivisme moatst yn de polityk wol fêsthâlde kinne. Polityk giet oer passy. Ik fyn it wichtich dat ik dat by kollega’s weromsjoch. Dat ik tink: dy stiet ergens foar.’’

Harry: ,,De polityk docht himsels tekoart troch de yndruk te wekken dat it altyd mar ellinde is. Want dat is it net. Dat fûn ik ek it moaie oan it begjin fan de krisis; de ienriedichheid. Dat wy der mei-elkoar útkomme woenen.’’

Aukje: ,,Dat hat echt de mearwearde west fan dit koroanajier. Hoe ellindich alles ek wie, wy ha it mei ús allen dien.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Interview