Algenexpert: 'Zwemwater wordt verkeerd gecontroleerd op blauwalg'

Er staat weer een warme zomerweek voor de deur. Blauwalg zet dan soms een streep door zwemplannen in onze waterrijke provincie. Maar wordt het zwemwater wel goed gecontroleerd? Algenexpert Miguel Lurling vindt van niet.

Professor Lurling aan het werk in zwemwater met blauwalgen in Hedel (Gelderland). FOTO UNIVERSITEIT VAN NEDERLAND

Professor Lurling aan het werk in zwemwater met blauwalgen in Hedel (Gelderland). FOTO UNIVERSITEIT VAN NEDERLAND

Er staat weer een warme zomerweek voor de deur. Blauwalg zet dan soms een streep door zwemplannen in onze waterrijke provincie. Maar wordt het zwemwater wel goed gecontroleerd? Algenexpert Miguel Lurling vindt van niet. 

Miguel Lurling is onderzoeker Aquatische Ecologie en Waterkwaliteitsbeheer aan de universiteit van Wageningen en stoort zich al langer aan de manier waarop zwemwater gecontroleerd wordt op blauwalg. Hij pleit voor een andere methode: „Meet de giftigheid van de blauwalg en niet de concentratie.

Blauwalg is, anders dan de naam suggereert, een bacterie die van nature in het water voorkomt. Voedselrijk water is in warme zomers een ideale voedingsbodem voor de bacterie. Te veel blauwalg met een giftige samenstelling kan hoofdpijn, jeuk, irritatie, en maag en darmklachten veroorzaken.

Metingen

Volgens Lurling kunnen waterbeheerders deze risico’s met een andere meetmethode beter in kaart brengen. „Het meest logische is om de gifstoffen te meten, want je wil weten of de blauwalg een gevaar vormt of niet. Nu wordt er soms te vroeg een zwemverbod afgekondigd.” 

'Nu wordt er soms te vroeg een zwemverbod afgekondigd'

Wetterskip Fryslân legt uit het water te controleren via het blauwalgenprotocol. Het Friese waterschap controleert ongeveer dertig zwemwateren in onze provincie. Elke twee weken neemt het waterschap een monster van het zwemwater. Deze wordt in het laboratorium onder de microscoop gelegd. Daar wordt onderzocht hoeveel blauwalg er in het water zit, en welke soorten.

Naar aanleiding van die meting maakt men een inschatting. Zijn er zoveel blauwalgen dat er sprake van een gezondheidsrisico? Zo ja, dan wordt er voortaan wekelijks gemeten en wordt er een waarschuwing, een negatief zwemadvies of een zwemverbod afgekondigd. Een gering gezondheidsrisico betekent een waarschuwing en de zwaarste categorie (een gezondheidsrisico) leidt vaak tot een negatief zwemadvies of zelfs een zwemverbod.

Inefficiënt

De twee gangbare methodes die het overheidsprotocol voorschrijft meten beide het aantal blauwalgen. De ene meting telt het aantal cellen in het proefmonster om tot een schatting van het aantal blauwalgen te komen. De andere methode probeert met een pigmentmeting een schatting van het aantal giftige soorten te doen.

Er staat ook nog een derde meting in het protocol. De microcystine-meting meet niet de blauwalgen, maar de gifstoffen die ze kunnen uitscheiden. Deze is niet verplicht maar wel een optie. Het blauwalgenprotocol waarschuwt dat met deze methode de giftigheid mogelijk onderschat wordt. Lurling denkt dat waterschappen te voorzichtig zijn. „Met de gifstoffenmethode kun je zwemwaterbesluiten beter onderbouwen.’’

Door de gifstoffenmeting alleen optioneel uit te voeren, zijn waterbeheerders inefficiënt bezig, beargumenteert Lurling. „Er zijn wel 2000 soorten blauwalg, en maar zo’n 40 soorten zijn giftig. Door meteen de gifstoffen te meten kun je een betere diagnose stellen.”

Geloofwaardigheid

Hij geeft een voorbeeld: „In 2012 gold er een zwemverbod voor de Kralingse Plas in Rotterdam. Dat werd genegeerd, maar de zwemmers werden niet ziek. Dat draagt niet bij aan geloofwaardigheid. En dat kan dan weer tot problemen leiden als er wel iets aan de hand is.”

Andersom kan natuurlijk ook: „Wellicht heeft een relatief lage concentratie blauwalg toch veel gifstoffen. Zwemwaarschuwingen moeten gewoon beter onderbouwd worden, want blauwalg kan wel degelijk gevaarlijk zijn”, weet Lurling.

Wetterskip Fryslân blijft achter de huidige methode staan: „Dat is wat we met z’n allen hebben afgesproken”, zo doelt woordvoerder Hanneke Nieuwenhuis op het blauwalgenprotocol. „Maar natuurlijk doen we altijd onderzoek naar betere methodes om blauwalg te monitoren en te bestrijden.” 

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland