Hete teckels, Frankfurter, Wiener en de Nederlandse knakworst die geen knak zegt. Alles over hotdogs, een van de populairste snacks wereldwijd

Frankfurter, Wiener, knakworst, pølse. Er bestaat een keur aan worstjes die als basis dienen voor een van de populairste snacks wereldwijd: de hotdog.

Over de hele wereld zijn mensen dol op het broodje met worst.

Over de hele wereld zijn mensen dol op het broodje met worst. Foto: Shutterstock

Het is een geheim dat we delen met een voormalig hoofdredacteur van een landelijk culinair blad: de liefde voor de hotdogs van een Zweeds woonwarenhuis. Knakworstjes in een overlangs doorgesneden witbroodje, met daarover saus – ketchup, mosterd of ‘hotdogsaus’ – gebakken uitjes en augurk. Een pleziertje waaraan overigens niks stiekems of guilty kleeft, want wereldwijd is de hotdog – en het worstje erin – een van de bekendste snacks.

Het eerst denken we aan de Verenigde Staten, waar een honkbalwedstrijd zonder hotdog geen echte honkbalwedstrijd is. Elk normaal seizoen gaan er alleen al bij de Amerikaanse honkbalstadions zo’n 26 miljoen hotdogs over de toonbank. In 2018 kochten Amerikanen in hun supermarkten voor meer dan 3 miljard dollar aan hotdogs om die thuis te verorberen. Althans volgens de National Hot Dog and Sausage Council.

IJsland, Noorwegen, Zweden

Ook in Scandinavië zijn ze dol op hun broodje met worst. Ooit stonden we bijna een half uur in de rij bij Bæjarins Beztu Pylsur vlakbij de haven van Reykjavik, IJsland. Niet dat de hotdog zo bijzonder was, maar het sausje was bovenmatig lekker en de restaurants in de stad zijn er ook wel erg duur.

In Noorwegen kun je bij elke kiosk pølser eten, hetzij verpakt in een broodje, hetzij in een lompe , een soort pannenkoekje van aardappeldeeg. Als je door de Zweedse hoofdstad Stockholm loopt stuit je voortdurend op drukbeklante korvkiosks , worstkraampjes. De worst komt daar in allerlei soorten en maten en met diverse toevoegingen. Een stevige versie: een paar worstjes gevat in tunnbröd (een soepel platbrood) met aardappelpuree, gefruite uitjes, rauwe ui en garnalensalade met mayonaise. Die vind je niet bij je Zweedse woonwarengigant.

De hotdogkraampjes pølsevogne van Kopenhagen bestaan 100 jaar

Tenslotte de Denen: half januari vierden ze in Kopenhagen het 100-jarige bestaan van de pølsevogne , de oudste hotdogkraampjes van de stad. De pølse werd een eeuw geleden geserveerd in door paarden getrokken houten kraampjes, tegenwoordig rollen de karretjes ’s ochtends achter de auto naar hun standplaats.

Zodra de luiken opengaan vormt zich snel een rij met mensen die hun eerste røde pølse (rode worst) naar de mond brengen. Het broodje bevat een worstje van de grill, knapperige gefrituurde uitjes, rauwe uien, dunne plakjes augurk en een sauzencombinatie met mosterd, ketchup én remoulade. Die laatste saus bewaren wij meestal voor onze gefrituurde vis.

Terug naar het belangrijkste ingrediënt van de hotdog: het worstje. Dat is eigenlijk een behoorlijk eenvoudige worstuitvoering, zeker gezien het brede scala aan gerijpte, gerookte, verse, gedroogde en gekookte worsten. De hotdogworst is oorspronkelijk een dunne gekookte worst die daarna op lage temperatuur wordt gerookt, gemaakt van varkensvlees in een schapendarm. De worstjes moeten worden opgewarmd, maar mogen niet meer koken.

De worsten stammen uit Frankfurt am Main, waar ze vermoedelijk al in de 13de eeuw volgens dit procedé werden gemaakt. Het Frankfurter Würstchen is tegenwoordig een beschermd product: onder die naam mogen alleen slagers uit de regio Frankfurt am Main de worst verkopen. Ze zijn een beetje vierkant, naar de manier waarop ze na het koken en roken in een kistje tussen perkamentpapier worden gelegd om te drogen.

De worstjes van de hotdogs zijn eigenlijk Wieners

De ‘frankfurters’ die wij als hotdogs eten zijn eigenlijk Weense worstjes: Wieners . Tamelijk verwarrend, maar het is ook wel een beetje ingewikkeld.

Er was een slager uit Frankfurt die begin 19de eeuw naar Wenen trok. Deze Johan Georg Lahner (1772-1845) maakte daar zijn eigen versie van de Frankfurter – en noemde die ook zo – maar mengde bij het varkensvlees ook rundvlees, een slagerszonde in Frankfurt.

In Duitsland en Zwitserland staat Lahners variant bekend als Wiener Würstchen – daar hadden ze immers al het originele Frankfurter Würstchen met zijn beschermde status. Onze frankfurters zijn de Weense worstjes van de nazaten van slager Lahner – de winkel heeft tot 1967 bestaan – maar dan meestal fabrieksmatig gemaakt.

Nederlandse knakworst zegt geen knak

In Nederland kennen we de frankfurter ook onder de oneerbiedige naam knakworst, naar de knak die het worstje zou maken als je hem breekt. Maar knak zeggen ze alleen als er schapendarm is gebruikt, dus dat kun je vergeten als je de supermarktblikjes koopt.

De frankfurter – het Weense worstje dus – verspreidde zich vanaf het midden van de 19de eeuw via Duitse en Oostenrijkse emigranten over Scandinavië en Noord-Amerika. Bij ons kwam de knakworst pas veel later op tafel, en is het tegenwoordig vooral een hit bij kinderfeestjes. Waarbij het slappe worstje vaak in een zacht wit kadetje of puntje wordt gefrummeld, misschien met een beetje mosterd. Toch een stuk minder feestelijk dan de echte hotdog.

Eetbare handschoenen om een hete worst in 1904

Over de eerste Amerikaanse hotdog doen de wildste verhalen de ronde. Dat Duitse immigranten in de Verenigde Staten in de 19de eeuw met handkarren door de steden liepen met worstjes en andere lekkernijen staat buiten kijf. Maar wanneer er broodjes omheen werden gevouwen en waarom het een hotdog werd genoemd, daarover lopen de lezingen uiteen.

Over het gebruik van broodjes gaat het verhaal dat tijdens een tentoonstelling in St. Louis in 1904 een Beierse standhouder, Anton Feuchtwanger, witte handschoenen aan zijn klanten gaf om de gloeiend hete worstjes te kunnen vasthouden. Omdat de meeste handschoenen niet werden geretourneerd zou hij zijn zwager, een bakker, om hulp hebben gevraagd. Die zou vervolgens op het idee zijn gekomen om lange zachte broodjes als eetbare ‘handschoen’ te gebruiken voor de worstjes, die liefkozend franks of weenies werden genoemd.

In tegenspraak met dit fraaie verhaal is de gewoonte van veel Duitse immigranten om sowieso worst in broodjes te serveren, een traditie die ze uit hun vaderland hadden meegebracht. Daarin past ook het betrouwbaarder verhaal over de Duitse bakker (!) Charles Feltman, die in 1871 het eerste vaste hotdogkraampje opende op Coney Island, New York. Het eerste jaar verkocht hij 3684 dachshund-sausages in melkbroodjes, volgens lokale archieven.

De hete teckel is eind 19de eeuw al populair in universiteitskringen

Komen we bij de Dachshund (teckel) die ‘hete hond’ is geworden. Ook daarover worden de mooiste anekdotes verteld, ook hier is de verklaring tamelijk prozaïsch. De Duitse immigranten brachten in de 19de eeuw niet alleen hun frankfurter of wieners mee, maar ook hun Duitse teckel. De langwerpige vorm van zowel hond als worst had de Duitsers al zelf tot de bijnaam Dachshund voor de worstjes met brood verleid, dus de veramerikaniseerde vorm hotdog lag voor de hand.

Rond het einde van die eeuw verscheen de Amerikaanse term voor het eerst in een universiteitskrantje. Studenten van Yale kochten in 1894 hun worstbroodjes bij mobiele kraampjes die door honden – uiteraard niet door de kleine teckels – werden voortgetrokken. De grapjes over de samenstelling van het worstvlees kwamen als vanzelf.

Wereldberoemd is Nathan’s Hot Dogs op Coney Island in New York

De beroemdste hotdogtent van Amerika is Nathan’s Hot Dogs op Coney Island. Nathan Handwerker, die ondanks zijn naam geen Nederlandse maar Poolse voorouders had, was medewerker van de eerder genoemde Charles Feltman, maar besloot in 1916 voor zichzelf te beginnen.

Vlak naast zijn oude baas verkocht hij dezelfde hotdogs voor de helft van de prijs. The rest is history , zoals dat heet: Feltmans restaurant is allang verdwenen, Nathan’s heeft wereldwijd honderden franchises en is sponsor van de National Baseball League.

Eén keer per jaar, tijdens Onafhankelijkheidsdag, wordt de wereldvermaarde Nathan’s Hot Dog Eating Contest gehouden. Op een enkele Japanner (bij mannen en vrouwen) en Duitse (een 17-jarige judoka die alle mannen versloeg) is dat ‘wereldkampioenschap hotdogs eten’ een Amerikaanse aangelegenheid. Onbetwist kampioen bij de mannen is Joey Chestnut die afgelopen jaar 75 hotdogs in 10 minuten wegwerkte. Miki Sudo kwam bij de vrouwen niet verder (!) dan 48,5 hotdogs. Het is onduidelijk of beiden nadien naar het ziekenhuis zijn afgevoerd.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Eten & drinken