Hoe een rattenvanger in de Noordoostpolder de basis legde voor vooruitstrevende kunststof gebruiksvoorwerpen

Je zou het niet denken, maar bijna iedereen heeft wel iets van het merk Mepal in huis. De vooruitstrevende kunststof gebruiksvoorwerpen met een tijdloos design vallen al zeventig jaar op en gaan bovendien vaak over van generatie op generatie. Auteur Mark Zegeling (1966) schreef er het boek ’Mepal. Vanzelfsprekend bijzonder’ over.

Mepal-servies.

Mepal-servies.

Op zaterdagmiddag 28 mei 1932 wordt in Nederland geschiedenis geschreven. Om precies twee minuten over één laat een grijper met donderend geraas enkele brokken keileem in de Zuiderzee vallen, om het laatste gat in de Afsluitdijk te dichten. De Zuiderzee heet vanaf dat moment het IJsselmeer. Honderden kilometers verderop zit in Kopenhagen de 13-jarige Egon Wolff in de schoolbankjes. De jongen heeft dan nog geen notie dat deze historische dag tien jaar later een onverwachte wending aan zijn leven zal geven.’

Egon Wolff kwam in 1942 naar Nederland om als een ware rattenvanger van Hamelen in de drooggevallen Noordoostpolder ongedierte te bestrijden. De nieuwe polder had namelijk last van een enorme rattenplaag. Hij werd verliefd en startte een bedrijf in kunststof serviezen, die hij uit zijn vaderland Denemarken importeerde. Zo begint in 1950 de geschiedenis van Mepal en inmiddels wordt het iconische merk in vijftig landen verkocht. Zegeling deed voor zijn boek anderhalf jaar research, interviewde tientallen betrokkenen in binnen- en buitenland, onder wie de dochter en schoonzoon van oprichter Wolff. „De naam Mepal zei me aanvankelijk niet zoveel. Maar toen ik in mijn eigen huis zocht, ontdekte ik een beschuitbus en een thermosmok van het merk. We kampeerden vroeger al met kunststof borden en bekers van Mepal. ’Edelplastic’ werd deze kunststof vroeger genoemd. Dat fascineerde me. Ik heb een passie voor alledaags erfgoed en hier zat een verhaal in.”

’Ontwerpen van Mepal zijn tijdloos en gaan zo lang mee. Dat maakt ze duurzaam’

Melamine en plastic

Egon Wolff was een echte pionier die overal kansen zag. In de jaren vijftig besloot de Nederlandse overheid in het kader van de wederopbouw tot hogere heffingen op geïmporteerde producten, om de eigen maakindustrie te stimuleren. En dus reed Wolff naar Denemarken, leende van producent Rosti de mallen, smokkelde ze de grens over en ging zelf in Nederland serviezen maken. Maar hij ging nog een stap verder. Die merknaam ’Mepal’ is eigenlijk een samentrekking van de grondstofnaam melamine en plastic. De leverancier wilde van de naam ’Mepal’ een soortnaam maken, net als aspirine, nylon en plexiglas. Iedereen die melamine wilde verwerken, was verplicht om de naam ’Mepal’ onder zijn producten te zetten. Maar de fabrikant had de naam niet geregistreerd voor de categorie ’huishoudelijke producten’. Wolff ontdekte dit en liet de merknaam voor heel Europa vastleggen voor serviezen. Zijn concurrenten moesten nu ook Mepal onder hun producten zetten. Zo kon hij zijn eigen markt beschermen. Een buitengewoon slimme zet.” En dat was pas het begin. Toen in 1960 de vijfdaagse werkweek werd ingevoerd, mensen meer vrije tijd kregen en de ANWB het kamperen promootte, bracht Mepal het kunststof kampeerservies uit: modern en hip.

Het merk floreerde internationaal en Wolff deelde het succes met al zijn medewerkers in de fabriek in het Gelderse Lochem. Zegeling: „Hij vierde wel negen keer per jaar zijn verjaardag, gewoon omdat hij zin had in gebak. Of hij gaf iedereen kleedgeld voor het jaarlijkse personeelsfeest.”

Met de Modul-serie, doorzichtige bewaardozen die precies in de standaard keukenkastjes passen, boekte Mepal in de jaren 60 voor het eerst wereldwijd succes. En ook in kleuren liep het bedrijf voorop. In 1967 kwam bijvoorbeeld de Beatles LP ’Sgt. Pepper’s Lonely Heartclub Band’ uit. De producten van Mepal kregen diezelfde flowerpower-kleuren als de hoes. Nog een goede zet was het exclusieve verkooprecht in de Benelux op de Expandet-plug – ook niet meer weg te denken. De kunststof muurplug leverde enorme winsten op. „Later wilde Wolff dit bedrijfsonderdeel gebruiken als appeltje voor de dorst, toen hij in 1976 de rest van Mepal aan Rosti verkocht. Maar er waren toen al te veel imitaties op de markt. Hij is in 2011 gestorven op 91-jarige leeftijd, helaas na financieel moeilijke jaren.”

Godin van de Dageraad

Hij kan er uren over vertellen, over de innovaties van Mepal die zo vanzelfsprekend lijken, maar waar fascinerende verhalen achter schuilgaan. Een aantal ontwerpen is in collecties van internationale musea opgenomen, waaronder het Stedelijk Museum (Amsterdam) en het Museum of Modern Art (New York). Mepal heeft altijd voorop gelopen. Bijvoorbeeld met de vrolijke EOS-kleuren, genoemd de Godin van de Dageraad, die op de markt kwamen na 9/11, toen de wereld smachtte naar positieve energie. Of neem de bijzondere TAB-lunchbox uit 2006, die net voor de recessie werd uitgebracht: „Iedereen nam ineens weer zijn eigen boterhammen mee naar kantoor.”

’Ik heb een passie voor alledaags erfgoed en hier zat een verhaal in’

Of het kleine afvalemmertje Calypso voor op het aanrecht, toen het apart inzamelen van gft een ding werd. „Aanvankelijk deed het product niets. Maar met de lancering van het Senseo-apparaat een paar jaar later werd het een instant succes.” Anno 2020 schrijft Mepal zelfs het beste jaar uit de zeventigjarige geschiedenis met een verwachte omzet van zo’n vijftig miljoen euro. „Duitsland is de grootste afzetmarkt van Mepal-producten, online heeft een enorme boost gekregen door corona en doordat in de zomer ook veel jonge mensen gingen kamperen, heeft de verkoop van het onverwoestbare kunststof servies een enorme impuls gekregen!”

KLM-huisjes

Mark Zegeling heeft er enorm veel plezier aan beleefd om dit boek te maken. Eerder dook hij al in de geschiedenis achter de monumenten, waarop de KLM-huisjes zijn gebaseerd. Businessclass passagiers kregen ze sinds de jaren vijftig op intercontinentale vluchten. Het boek ’Sterke verhalen, alle geheimen achter de gevels van KLM-huisjes’ verscheen in 2013 en is inmiddels in het Engels en het Chinees verschenen. Hierna volgden boeken over de geschiedenis van Douwe Egberts en het bekende ’Het Geheim van de Meester’ naar het gelijknamige televisieprogramma, waarbij met forensisch onderzoek nieuwe verhalen onder de verf van schilderijen van Rembrandt, Vermeer en Van Gogh zijn ontdekt.

Op dit moment werkt de schrijver aan twee nieuwe projecten. Voor de research voor een boek over de wereldgeschiedenis aan de hand van ruiterbeelden reisde hij samen met zijn partner naar vele landen: „We zijn er al vier jaar mee bezig. Het boek gaat over culturen, over hoe landen zijn ontstaan en soms weer uit elkaar gevallen en natuurlijk over de ruiters zelf en hun leiderschap. Wat kunnen we daarvan leren?” Het andere boek gaat over de schoonheid van geluidsschermen en welke verhalen erachter de vaak kunstzinnige ontwerpen zitten. Deze fascinatie ontstond toen hij in 2009 meedeed aan een wedstrijd om een geluidsscherm te ontwerpen voor de Polderbaan bij Schiphol. Op het eerste gezicht lijkt het alsof zijn boeken weinig met elkaar te maken hebben. „Ik schrijf het liefst over zaken die zo vanzelfsprekend zijn dat we er in dagelijks leven meestal aan voorbij gaan, zonder er bij stil te staan. En in al die verhalen figureren bijzondere mensen.”

Iconisch

Pioniers vormen een rode draad in zijn werk. „Zij maken de meest bijzondere dingen mee, terwijl ze van scratch iets opbouwen, tegenslagen moeten overwinnen en volhardend zijn met een doel voor ogen. Het zijn mensen met een ongebreidelde fantasie en moed, of ze nu ontdekkingsreiziger of uitvinder, kunstenaar of zakenman zijn. Helaas loopt hun persoonlijke leven niet altijd van een leien dakje, zo ook niet bij Wolff. Maar hij heeft wel een iconisch merk op de kaart gezet, dat toekomstbestendig is. De gedachte is tegenwoordig vaak dat plastic niet duurzaam is. Maar ontwerpen van Mepal zijn tijdloos en gaan zo lang mee. Dat maakt ze duurzaam. Ook weet het merk steeds opnieuw te innoveren en bestaande collecties actueel trendy te houden door eigentijdse kleuren. Er zijn niet voor niets vele imitaties. Succesvolle producten van Mepal worden op alle continenten gekopieerd. Dát tekent het pionierschap.”

’Mepal. Vanzelfsprekend Bijzonder. Tijdloos design voor elke dag’ is verschenen bij MarkMedia & Art. Prijs: 29,95 euro.


Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra