Duitse wijn herwint aan populariteit, met dank aan een bastaarddruif uit de Rijnstreek

Over een weekje is het de verjaardag van de riesling. Voor wie hem nog niet kent: dat is de Köningin der trauben. Dat zeggen de Duitsers tenminste, in wier thuisland deze druif geboortig is.

Een Duitse wijngaard in Rijnland-Palts.

Een Duitse wijngaard in Rijnland-Palts. Foto: Shutterstock

Op 13 maart 1435 werd hij voor het eerst genoemd in een officiële koopakte van Graaf Johann IV von Katzenelnbogen, waarin vermeld werd dat een vertegenwoordiger van de graaf voor 22 schilling wijnstokken van een ‘nieuwe’ witte wijnsoort kocht. Waarschijnlijk was Rieslingen , zoals hij werd genoemd, een ‘onwettige’ nakomeling van enerzijds de weisser heunisch – tegenwoordig zeldzaam, maar in de middeleeuwen een echte boerendruif – en anderzijds een kruising tussen een wilde druivensoort en de traminer. Een bastaardje dus.

Ongetwijfeld bestond de druif al eerder, maar de eerste schriftelijke vermelding is altijd een mooie aanleiding voor een verjaardagsfeestje, zo vinden ze bij het Informatiebureau voor Duitse wijn. Dat bureau timmert de laatste jaren behoorlijk aan de weg. Duitse wijnen hebben lang in het verdomhoekje gezeten bij de Nederlandse consument – denk aan de hemeltergend zoet-flutserige Liebfraumilch uit de jaren 70 van de vorige eeuw.

Wijndrinken in Nederland gebeurde eeuwenlang met Rheinwein

De laatste jaren komt de Duitse kwaliteitswijn weer met scheepsladingen over de Rijn onze kant op. Net zoals in de late middeleeuwen, toen het wijndrinken in Nederland synoniem raakte met zijn belangrijkste aanvoerlijn: het was Rheinwein dat de klok sloeg.

Hollandse graven, Utrechtse bisschoppen, goedvermogende heren: in hun kristallen glazen fonkelde de zure en frisse witte rijnwijn, waarvoor de hoogste prijzen werden betaald. In die tijd was Dordrecht de belangrijkste stapelplaats van wijn in ons land. Daarbij ging het om rijnwijn dus, want de ‘westerse’ en ‘zuiderse’ wijnen (uit Frankrijk en Spanje) stonden pas aan het begin van hun succes.

Duitse wijnen zijn terug op onze tafel, en met riesling heb je inderdaad een van de mooiste druivenrassen om wijn van te maken. De druif is bijzonder aromatisch, met bloemachtige geuren maar ook een hoge zuurgraad en tegelijkertijd lekkere restsuikers. Vele talenten dus, en daarvan wordt door de nieuwste generaties wijnmakers behoorlijk gebruikgemaakt.

Uitwaaierende wijngaarden rond wijnhoofdstad Bad Dürkheim

Als je langs de Weinstrasse in de Palts rijdt zie je het jeugdig groen van steeds verder uitwaaierende wijngaarden waar jonge wijnmakers en -maaksters spelen met de druif. Bij Weingut Pflüger hebben Alexander Pflüger en Ina Schwartzbach de oude familiegaard aan de rand van ‘wijnhoofdstad’ Bad Dürkheim omgebouwd tot een biodynamisch wijnbedrijf. Van de 18 hectare, verdeeld over verschillende percelen rond de stad, haalt Pflüger de beste riesling van de Michelsberg.

„Een prachtig glooiend terras op het zuiden, met het ideale terroir vol kalk voor de riesling en oude stokken die diep smakende wijnen opleveren.” Een van de beroemde wijnen van het wijngoed is de Biodynamite, een cuvee van riesling en gewürztraminer. „De riesling geeft diepte en zuren, de gewürztraminer een prachtig boeket. Een huwelijk uit onze kelder.” Waarbij aangegeven dat in de kelder de wijnmakers de druiven hun gang laten gaan. Geen echte natuurwijn, maar veel scheelt het niet. En de smaak is, nou ja ... explosief.

Appeltjes in de geur en minerale tonen

Datzelfde kun je zeggen van de wijnen van Katrin Wind uit Landau-Arzheim in de zuidelijke Palts. De jonge wijnmaakster, in 2018 door het Duitse vaktijdschrift Der Feinschmecker uitgeroepen tot Nieuwkomer van het Jaar, verbouwt op haar kleine wijngoed Duitse druiven als weissburgunder en dornfelder.

Maar de riesling is pas echt haar druif: de Nackter Riesling is een droge, pure witte wijn met appeltjes in de geur en minerale tonen. De Kalmit Riesling een ingetogen, elegante wijn met wat zilt en een lange afdronk. Een wijn die op de tafels van graven en bisschoppen niet zou misstaan.

Riesling is kind van de Rijn, of de rivier nou door Rheinhessen, de Palts of de Elzas (in Frankrijk) stroomt. In dit relatief koele klimaat ontstaat die mooie balans van zuren en wat suikers, waar appels en ander boomfruit in aroma’s doorschijnen, en waar mineralen de wijnen diepgang geven.

De druif is veeleisend en rijpt relatief laat, maar doordat hij ook in rijpe fase zijn zuren behoudt is hij prima geschikt voor de bekende spätlese en auslese , de mooie gerijpte wijnen die elegantie aan kracht paren. Wijnen die perfect rijpen, waar wat rokerige en honingachtige elementen ingeslopen zijn en die soms een beetje naar petrol ruiken.

Wijn uit verschrompelde rozijnachtige druiven of uit bevroren exemplaren

De meest bijzondere – en kostbare – versies van rieslingwijn krijg je als je de druiven verder laat rijpen, waarbij het suikergehalte stijgt. Bijvoorbeeld voor de Beerenauslese waarbij de druiven worden aangetast door botrytis (edele rotting). Dat levert volle, fruitige wijnen uit overrijpe druiven, vergelijkbaar met bijvoorbeeld sauternes of met de tokajwijnen uit Hongarije. Nog een stapje verder is er de Trockenbeerenauslese die wordt gemaakt uit verschrompelde, rozijnachtige druiven met edele rotting. Die wijnen zijn zoet en honingachtig en kunnen extreem lang worden bewaard.

Tenslotte is de riesling de druif voor de meest bijzondere aller wijnen: de Eiswein . Die wordt gemaakt van druiven die nog helemaal gaaf zijn, dus geen botrytis hebben gehad, maar die zijn blijven hangen tot het gaat vriezen. Eiswein maak je van bevroren druiven: volgens de regels moet het enkele dagen tenminste 7-8 graden gevroren hebben voordat je ze kunt oogsten. De druiven worden geperst met de ijskristallen en leveren een wijn die zowel zoet is als fruitig, met een alcoholpercentage van zo’n 8 tot 9 procent.

Die wijnen kunnen uiteraard niet elk jaar geoogst worden – sterker: de opwarming van het klimaat maakt Eiswein uit Duitsland tot een steeds zeldzamer en kostbaarder fenomeen. Gelukkig hebben we Canada nog. Een paar jaar geleden oogstten we met mijnwerkerslampen op ons hoofd midden in de nacht bij –8 in Okanagan Valley (British Columbia) rieslingdruiven die waren bestemd voor icewine . We hebben wat flesjes meegebracht, en sentiment beïnvloedt het gemoed, maar eerlijk is eerlijk: de Eiswein uit Duitsland is toch net een tikje feestelijker. Dus op de verjaardag van riesling zeggen we dan maar: Zum Wohl .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Eten & drinken